Bất cân xứng

Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng mức bán lẻ 6 tháng đầu năm ước đạt 747.400 tỷ đồng, tăng 26,7% so với cùng kỳ năm 2009. Đây là mảng hoạt động có đóng góp lớn trong tăng trưởng GDP. Tiềm năng lớn như vậy, nhưng đang có sự phân hóa trong lĩnh vực bán lẻ. Lực lượng các doanh nghiệp bán lẻ của Việt Nam, trên danh nghĩa là chiếm phần lớn, nhưng chủ yếu có quy mô nhỏ, phục vụ được ít khách hàng. Với quy mô nhỏ, khả năng liên kết và tài chính hạn chế, doanh nghiệp Việt Nam cũng khó có lợi thế trong đàm phán thu mua hàng hóa và chịu thêm sức ép về giá cả, điều kiện thanh toán. Trong khi đó, các siêu thị của doanh nghiệp nước ngoài đều tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP. HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Biên Hòa… với quy mô lớn, mặt bằng kinh doanh trên 10.000 m2, chiếm từ 3 - 5% doanh thu bán lẻ tại các thành phố đó.

Ông Doãn Công Khánh, Viện Nghiên cứu thương mại cho rằng, về tương quan thị phần, các tập đoàn nước ngoài đang chiếm tỷ trọng khá ấn tượng trong phân phối bán lẻ hiện đại tại các thành phố lớn, đẩy doanh nghiệp phân phối của Việt Nam về vùng nông thôn. Sự phát triển của hệ thống phân phối trong nước vẫn chủ yếu theo bề rộng, quy mô nhỏ lẻ, manh mún, thiếu sự liên kết, hợp tác, thiếu tính ổn định và chưa bền vững. Sự có mặt của các doanh nghiệp thương mại nước ngoài đã góp phần phát triển nhanh chóng nền thương mại hiện đại cùng với thói quen mua sắm mới của người tiêu dùng. Quy mô lớn, lượng khách hàng tăng nhanh là tiền đề để các nhà cung cấp giảm giá bán, cũng như dành các ưu đãi cho nhà phân phối.

Xuất hiện chưa nhiều, nhưng ưu thế của các tập đoàn bán lẻ lớn của nước ngoài đổ bộ vào Việt Nam như Big C, Metro khiến không ít doanh nghiệp trong nước ghen tỵ khi kiếm được những vị trí đắc địa tại các thành phố lớn. Những siêu thị này luôn đông nghẹt khách là bằng chứng cho thấy khách hàng đã phần nào thay đổi thói quen mua sắm so với kênh truyền thống trước đây.

Tự lực hay hỗ trợ?

Sự thất bại của chuỗi cửa hàng G7 cho thấy, thị trường rộng lớn nhưng không dễ kinh doanh. Sau thời gian ra đời rầm rộ, G7 không thể chiếm được cảm tình của khách hàng, bởi phong cách phục vụ như của các cửa hàng tạp hóa được nâng cấp, cơ số hàng hóa không phong phú, đặc biệt giá cả không hấp dẫn đến mức có thể kéo khách hàng đến mua thường xuyên.

Nhận biết rất rõ tiềm năng của thị trường bán lẻ, các doanh nghiệp trong nước đang cố hết sức để mở rộng mạng lưới hoạt động của mình và hướng về người tiêu dùng. Bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ cho biết, các thành viên của Hiệp hội trong thời gian qua rất nỗ lực để mở rộng mạng lưới, như Saigon Co.op đã mở rộng ra đến Hà Nội và dự dịnh mở thêm các điểm ở miền Bắc. Ngược lại, các doanh nghiệp ở miền Bắc như Hapro, Citimart đã và đang phát triển các chi nhánh của mình ở phía Nam.

Song, 2 khó khăn lớn nhất của các nhà bán lẻ Việt Nam là mặt bằng và quy mô. Mặt bằng của các trung tâm bán lẻ là tối cần thiết để mở rộng mạng lưới. Tuy nhiên, với giá thuê đắt đỏ như hiện tại thì doanh nghiệp Việt Nam rất khó khăn để có được mặt bằng đẹp, diện tích rộng. Theo bà Loan, không chỉ với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khó khăn trong việc tìm kiếm địa điểm kinh doanh mới, mà cả các doanh nghiệp lớn, đầu ngành của ngành công nghiệp bán lẻ Việt Nam như Saigon Co.op, Hapro, Nguyễn Kim... cũng khó khăn. Vì thế, Nhà nước cần có biện pháp hỗ trợ về mặt bằng, địa điểm kinh doanh cho ngành công nghiệp bán lẻ Việt Nam phát triển.

Yếu tố quan trọng thứ hai là cải thiện quy mô và năng lực tài chính của các đơn vị bán lẻ trong nước. Wal-Mart, tập đoàn bán lẻ lớn nhất thế giới, chưa vào Việt Nam, song nếu như thị trường có sự xuất hiện của nhà phân phối này, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải nhìn lại mình để cố gắng, nếu không muốn thua ngay trên sân nhà. Với ưu thế về quy mô và lượng hàng tiêu thụ cực lớn, Wal-Mart có thể đàm phán với nhà sản xuất các mức giá thấp và liên tục thực hiện những đợt giảm giá tại các siêu thị của mình. Trong khi đó, hàng hóa phong phú, giá rẻ và phương thức mua bán hiện đại đang hấp dẫn người tiêu dùng Việt Nam.