Nhu cầu phát hành trái phiếu của doanh nghiệp vẫn rất lớn, do nền kinh tế đã thoát khỏi khủng hoảng và đi vào phát triển ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tăng đầu tư.

Giảm áp lực pha loãng cổ phiếu

Nhiều chuyên gia cũng như các doanh nghiệp đều nhận định năm 2010 là năm thuận lợi cho kênh huy động này. Tại Nghị quyết ĐHCĐ năm 2010, nhiều DN niêm yết đã thông qua phương án phát hành trái phiếu. Đơn cử trong thời gian vừa qua, CTCP Chứng khoán Quốc tế Việt Nam (VIS) đã thực hiện tư vấn phát hành trái phiếu thành công cho nhiều doanh nghiệp như Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1), Ngân hàng TMCP Liên Việt, CTCP Đầu tư Kinh doanh nhà Khang Điền,  CTCP Đầu tư Năm Bảy Bảy, CTCP Vinaconex-Sài Gòn…

So với các kênh huy động vốn khác, phát hành trái phiếu doanh nghiệp có những thuận lợi nhất định.

Thứ nhất, phát hành trái phiếu là kênh huy động vốn trung và dài hạn nên doanh nghiệp chủ động hơn trong việc thiết lập cơ cấu nguồn vốn có kỳ hạn phù hợp với nhu cầu sử dụng, và không phải chịu các điều kiện vay vốn khắt khe như khi vay vốn ngân hàng. Vốn huy động từ phát hành trái phiếu cũng chịu sự giám sát thấp hơn so với nguồn vốn đi vay ngân hàng. 

Thứ hai, doanh nghiệp phát hành trái phiếu sẽ không chịu sức ép về cổ tức chi phối từ cổ đông hay bị pha loãng giá cổ phiếu bởi một lượng cổ phiếu mới khi chọn lựa hình thức huy động vốn thông qua phát hành thêm cổ phiếu.

Khó khăn trong việc phát hành trái phiếu chính là rủi ro về biến động lãi suất nếu doanh nghiệp chọn lựa hình thức phát hành với lãi suất trái phiếu thả nổi.  Ngoài ra, phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam đều chưa được định hạng bởi tổ chức xếp hạng do đó trái phiếu doanh nghiệp thường rủi ro và có tính thanh khoản kém, chưa thực sự thu hút được đông đảo nhà đầu tư.

Trên thực tế, doanh nghiệp cũng gặp một số vấn đề khó khăn khi có kế hoạch phát hành trái phiếu. Đó là một số doanh nghiệp chưa xây dựng tốt chiến lược phát triển dài hạn, trong đó có việc huy động vốn hoặc chưa có phương thức quản lý và sử dụng vốn hợp lý, dẫn đến kế hoạch phát hành trái phiếu không thực sự phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp, vốn huy động về không được sử dụng đúng mục đích và chưa phát huy hiệu quả. Đồng thời, một số doanh nghiệp cũng chưa tính được sự biến động của lãi suất trong bối cảnh nền kinh tế vẫn có nhiều rủi ro, dẫn đến gánh nặng về tài chính làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Nhiều doanh nghiệp cũng chưa tính đến khả năng hấp thụ của thị trường khi đưa ra khối lượng phát hành quá lớn, hoặc lựa chọn sai thời điểm phát hành khi nguồn vốn của thị trường khan hiếm, dẫn đến việc phát hành trái phiếu bị thất bại.

Cốt lõi ở thông tin

Trước khi phát hành trái phiếu, doanh nghiệp cần xác định nhu cầu và mục đích phát hành trái phiếu là để đầu tư mới, cơ cấu nguồn vốn hay để tài trợ sản xuất kinh doanh, từ đó, xây dựng phương án phát hành trái phiếu phù hợp. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần tính đến bài toán quản lý nguồn vốn huy động, gắn việc huy động với việc sử dụng vốn và cần có biện pháp để đề phòng rủi ro biến động của lãi suất trong trường hợp chọn hình thức phát hành với lãi suất trái phiếu thả nổi. Doanh nghiệp nên chọn một đơn vị tư vấn có uy tín để giúp xây dựng một kế hoạch phát hành trái phiếu phù hợp nhất.

Để lựa chọn được nhà tư vấn phù hợp, các doanh nghiệp nên lưu ý đến các yếu tố sau:

Thứ nhất, đó là năng lực và kinh nghiệm của đơn vị tư vấn. Thứ hai, đó là mạng lưới và chất lượng các khách hàng mà nhà tư vấn đó có thể tiếp cận được. Thứ ba, là, một mức phí mà nhà tư vấn đề xuất phù hợp với khả năng của doanh nghiệp.

Hiện nay, các doanh nghiệp vẫn chủ yếu chọn lựa phương thức phát hành trái phiếu theo hình thức riêng lẻ. Đối với hình thức này, hầu hết nhà đầu tư là các tổ chức, trong đó đóng vai trò tham gia quan trọng là các ngân hàng thương mại.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp khác cũng thực hiện chào bán trái phiếu chuyển đổi cho cổ đông hiện hữu, trong trường hợp này sẽ có sự tham gia nhiều hơn của các nhà đầu tư cá nhân.

Cầu trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian gần đây đã tăng lên nhiều do kỳ hạn trái phiếu doanh nghiệp phần lớn là 1 đến 3 năm, với lãi suất hợp lý. Đặc biệt, thông tin liên quan đến phát hành trái phiếu cũng được các doanh nghiệp chú trọng công khai minh bạch, rộng rãi, từ đó thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư hơn. Trong thời gian vừa qua, các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là các ngân hàng, vẫn là những nhà đầu tư chính vào trái phiếu doanh nghiệp.

Yêu cầu quan trọng mà các nhà đầu tư đặt ra với đơn vị phát hành là thông tin minh bạch. Ngoài ra, các nhà đầu tư cũng thường yêu cầu doanh nghiệp trong quá trình trái phiếu chưa đáo hạn công bố các thông tin liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp. Trong một số trường hợp, nhà đầu tư cũng có thể yêu cầu doanh nghiệp phải đảm bảo tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu không được vượt quá một tỷ lệ phần trăm nhất định trong suốt thời hạn của trái phiếu.

Nâng trách nhiệm của cổ đông

Bộ Tài chính đã hoàn thành dự thảo Nghị định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp thay thế cho Nghị định số 52/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 19/05/2006  và nội dung về phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường vốn quốc tế quy định tại Nghị định 53/2009/NĐ-CP ngày 4/6/2009 của Chính phủ về phát hành trái phiếu quốc tế. Đây là một việc hết sức cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc phát hành trái phiếu và không phải tham chiếu nhiều văn bản pháp luật.

Dự thảo mới mở hơn cho doanh nghiệp trong điều kiện phát hành và quy định thẩm quyền phê duyệt phương án phát hành trái phiếu.

Theo Dự thảo mới, doanh nghiệp được phát hành khi có báo cáo tài chính của năm liền kề trước năm phát hành được kiểm toán bởi Kiểm toán Nhà nước, hoặc tổ chức kiểm toán độc lập.

Trường hợp doanh nghiệp phát hành trái phiếu trước ngày 1/4 hàng năm, thì báo cáo tài chính năm của năm liền kề có thể là báo cáo tài chính chưa qua kiểm toán, nhưng phải có báo cáo tài chính được kiểm toán của năm trước năm liền kề, trong khi đó Nghị định 52/2006/NĐ-CP đang có hiệu lực bắt buộc doanh nghiệp phải có báo cáo tài chính của năm liền kề trước năm phát hành được kiểm toán.

Ngoài ra, tại quy định về thẩm quyền phê duyệt phương án phát hành trái phiếu đối với doanh nghiệp nhà nước, trường hợp doanh nghiệp phát hành mà hệ số nợ trên số vốn điều lệ vượt quá 3 lần, thì phải báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét, phê duyệt trên cơ sở các dự án đầu tư có hiệu quả.

Sau khi quyết định, cơ quan đại diện chủ sở hữu thông báo cho Bộ Tài chính để phối hợp theo dõi và giám sát. Trong khi tại Nghị định 52/2006/NĐ-CP, đối với trường hợp phát hành trái phiếu của các doanh nghiệp nhà nước, phương án phát hành trái phiếu phải được Bộ Tài chính chấp thuận.

Tuy nhiên, cũng theo dự thảo mới, đối với quy định về thẩm quyền phê duyệt phương án phát hành trái phiếu không chuyển đổi thì Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên hoặc đại diện chủ sở hữu doanh nghiệp phê duyệt phương án phát hành trái phiếu theo quy định tại Điều lệ doanh nghiệp. Còn tại Nghị định 52/2006/NĐ-CP, thì chỉ  quy định Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên hoặc đại diện chủ sở hữu vốn thông qua phương án phát hành trái phiếu không có khả năng chuyển đổi.

Với dự thảo mới, các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước cũng sẽ phải tính toán kỹ hơn về khối lượng phát hành do điều kiện quy định "Tổng mức phát hành trái phiếu không vượt quá hạn mức được cấp có thẩm quyền phê duyệt".

Với việc ra đời của Nghị định mới và khung pháp lý cho việc phát hành trái phiếu của doanh nghiệp đã và đang được hoàn thiện, các doanh nghiệp sẽ có nhiều động lực và chọn lựa để mở rộng huy động vốn theo hình thức huy động phát hành trái phiếu.