Đó là những ví dụ của vấn nạn hàng giả, hàng nhái nhãn mác vẫn đang diễn ra. Bánh kẹo, thực phẩm là chủng loại có nhiều hàng nhái, hàng giả nhất. Hàng giả còn xuất hiện ở cả những loại hàng hoá cần sự an toàn cao như gas. Doanh nghiệp dù nỗ lực nhưng cũng đành chịu "bó tay" trước tình trạng trên. Trong khi đó, cơ quan quản lý thì mới chỉ phát hiện được rất ít vụ và biện pháp xử lý thì không đủ sức răn đe.

Hàng giả, hàng nhái tràn ngập thị trường

Bột giặt Omo giả được bày bán tại nhiều cửa hàng tạp hóa tại Hà Nội, có nơi bày bán hàng giả xen lẫn hàng thật để đánh lừa người tiêu dùng. Chủ cửa hàng không phải đi đâu xa vì hàng nhái được mang đến tận tay với tỷ lệ hoa hồng cao gấp 3-4 lần hàng thật. Omo giả thường bị vón cục, mùi không thơm như Omo thật, ít bọt, rất hại da tay…

Hàng giả xuất hiện dưới nhiều hình thức cả về chất lượng và công dụng; có loại giả ở tem, nhãn, bao bì... Như trường hợp của CTCP Sản xuất Điện cơ 91, địa chỉ tại thị trấn Cầu Diễn, huyện Từ Liêm, ban đầu, doanh nghiệp này "dùng nhờ" thương hiệu quạt "PEC - Điện cơ 91" của Công ty Quang Điện - Điện tử (Bộ Quốc phòng). Sau khi bị phát hiện, xử lý, CTCP Sản xuất Điện cơ 91 đã tung ra sản phẩm với nhãn hiệu nhái đi chút ít là "DCE-Điện cơ 91", có kiểu dáng và màu sắc rất khó phân biệt với nhãn hiệu "PEC-Điện cơ 91" của Công ty Quang Điện - Điện tử. Cơ quan chức năng sau khi vào cuộc đã kết luận đây là hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu được xác lập bảo hộ nhưng chỉ xử phạt đơn vị vi phạm 48 triệu đồng.

Tại một hội nghị về chống buôn lậu, hàng giả, hàng nhái mới đây, số liệu Hiệp hội Gas đưa ra khiến các đại biểu giật mình: trong 1,2 triệu tấn gas tiêu thụ trên thị trường thì gas giả chiếm khoảng 30%. Bên cạnh thiệt hại về kinh tế, nguy cơ cháy nổ, mất an toàn là không nhỏ.

Tại hội nghị này, báo cáo của Cục Quản lý thị trường, Bộ Công Thương cho thấy, tình hình sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái ngày càng diễn biến phức tạp về quy mô, lĩnh vực và tổ chức tiêu thụ. Từ những mặt hàng tiêu dùng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe như sữa, bánh kẹo, rượu, thực phẩm, hóa chất, tân dược, mỹ phẩm... đến hàng may mặc, đồ chơi trẻ em, mũ bảo hiểm, phân bón... đều xuất hiện hàng giả, hàng nhái. Trên thị trường, loại hàng hóa nào có thương hiệu, uy tín, có người mua thì lập tức có hàng giả. Trong năm 2009, riêng lực lượng cảnh sát đã phát hiện, bắt giữ trên 1.000 vụ vi phạm các loại, các lực lượng chức năng khác qua kiểm tra hơn 721.000 vụ, đã xử lý 196.470 vụ vi phạm pháp luật, tổng số tiền phạt 2.407 tỷ đồng (tăng 13%). Riêng 7 tháng đầu năm 2010, tại TP. HCM, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện hơn 400 vụ vi phạm quy định về nhãn hàng hóa, tăng hơn 100 vụ so với cùng kỳ năm 2009.

…nhưng biện pháp xử lý còn yếu và thiếu đồng bộ

Trước hiện tượng bột giặt bị làm nhái, Unilever Việt Nam cho biết, Công ty đã có nhiều khuyến cáo tới các đại lý và người tiêu dùng về hiện tượng này. Đồng thời, Công ty cũng áp dụng các biện pháp để nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã, chống làm nhái, làm giả. Nhưng cách hiệu quả nhất vẫn chỉ là khuyến cáo người tiêu dùng mua các sản phẩm tại các địa chỉ tin cậy, siêu thị, các đại lý chính thức của Công ty.

Những doanh nghiệp mạnh như Honda Việt Nam thì chịu bỏ chi phí để nhân viên đi điều tra rồi phối hợp với cơ quan quản lý thị trường để phát hiện, xử lý nhưng xe máy nhái vẫn xuất hiện. Tổng công ty may Việt Tiến sau nhiều phương án chống hàng giả, nhái nhãn hiệu quần áo may sẵn, hiện chỉ còn cách đăng báo, phát tờ rơi hướng dẫn người tiêu dùng đến những điểm bán hàng chính hãng và cách phân biệt hàng thật - giả.

Ông Phan Văn Kiệt, Phó tổng giám đốc Tổng công ty may Việt Tiến, cho biết, kiểu làm này tốn kém và phải thực hiện dài hơi nhưng có lẽ đây là cách tốt nhất để giúp người tiêu dùng nhận thức được hàng thật với hàng giả.

Những doanh nghiệp dồi dào về tài chính như vậy còn mệt mỏi với cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái, huống hồ doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ. Tuy nhiên, khi nhìn thấy sản phẩm của mình bị làm giả, uy tín doanh nghiệp ảnh hưởng xấu, doanh nghiệp cũng không thể ngồi im. Song do vi phạm ngày một nhiều, doanh nghiệp cũng chỉ làm lắt nhắt được vài hoạt động quảng bá chống lại tệ nạn này rồi đành phó mặc cho người tiêu dùng.

Ông Lê Thế Bảo, Chủ tịch Hiệp hội chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu cho rằng, muốn chống hàng giả, doanh nghiệp tự làm là không hiệu quả mà cần có sự nỗ lực của toàn cộng đồng doanh nghiệp. Bên cạnh đó, những định chế luật pháp phải được ban hành sát với thực tế, chi tiết cho từng hành vi vi phạm và được thực thi bởi một lực lượng chống hàng giả đủ mạnh. Hiện mức xử phạt vi phạm quá thấp, vài chục đến hơn trăm triệu đồng/vụ không đủ sức răn đe. Được biết, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ Dự thảo Nghị định về xử lý vi phạm sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng dỏm, hàng nhái. Chưa biết khi nào khung pháp lý mới được ban hành, song doanh nghiệp chỉ còn biết kêu gọi người tiêu dùng trở nên "thông thái hơn" khi lựa chọn hàng hóa.