AI mở ra cơ hội mới nhưng cũng đặt ra thách thức về bình đẳng giới
Trí tuệ nhân tạo đang định hình lại cách doanh nghiệp vận hành và người lao động làm việc. Bên cạnh những lợi ích về năng suất và đổi mới, sự chuyển dịch này cũng làm lộ rõ những khoảng cách giới vốn đã tồn tại trong thị trường lao động.
Theo bà Trần Thị Nguyệt Oanh, Giám đốc quản lý nguồn nhân lực HSBC Việt Nam, sự phát triển nhanh chóng của AI đặt ra một nghịch lý đáng suy ngẫm.
“Trong bối cảnh cả thế giới tưng bừng hưởng ứng cuộc cách mạng AI đang diễn ra với tốc độ chóng mặt… Tôi chưa từng gặp một công cụ nào có nhiều tiềm năng để giải phóng chúng ta đến vậy nhưng thú thật, lòng tôi vẫn nặng trĩu vì vấn đề bình đẳng giới”, bà Oanh chia sẻ.
Theo bà Oanh, những phân tích về AI thường tập trung vào khả năng nâng cao hiệu suất, song khía cạnh giới lại ít được nhắc tới. “Chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt mà ở đó AI đã và đang định hình lại cách chúng ta sống và làm việc… nhưng là một phụ nữ, tôi lại nhìn thấy một khía cạnh khác: sự bất bình đẳng giới thể hiện qua những vị trí phụ nữ thường nắm giữ lại dễ bị ảnh hưởng bởi tự động hóa nhất còn người đứng đằng sau công nghệ trí tuệ mới này hầu hết lại là nam giới”.
Khoảng cách giới trong lực lượng lao động toàn cầu vẫn còn rất lớn. Bà Oanh dẫn số liệu cho thấy: “Với tốc độ hiện tại, để đạt được bình đẳng giới toàn cầu sẽ cần tới 123 năm… trong đó khu vực châu Á – Thái Bình Dương thậm chí còn chậm hơn nữa trong tỷ lệ phụ nữ lãnh đạo doanh nghiệp và tham gia vào nền kinh tế”.
Tuy nhiên, công nghệ vẫn mang lại cơ hội nếu được triển khai theo hướng bao trùm. Trong bối cảnh AI bắt đầu thay đổi cách chúng ta làm việc, mở ra thêm khoảng 78 triệu việc làm mới vào năm 2030… nếu không cẩn trọng trong cách triển khai, có thể vô tình khiến tình trạng bất bình đẳng trầm trọng hơn hiện tại.
 |
Bà Trần Thị Nguyệt Oanh, Giám đốc Quản lý nguồn nhân lực HSBC Việt Nam |
Phụ nữ đứng trước nguy cơ tụt lại trong các ngành công nghệ mới
Một trong những vấn đề lớn hiện nay là sự thiếu vắng nữ giới trong các lĩnh vực công nghệ đang tăng trưởng mạnh.
Bà Oanh nhận định những ngành nghề mới như kỹ sư AI, khoa học dữ liệu hay quản lý sản phẩm đang mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp bởi những vị trí đó thường đi kèm với chế độ phúc lợi tốt hơn, tầm ảnh hưởng nhiều hơn và lộ trình thăng tiến thênh thang hơn. Tuy nhiên, sự hiện diện của phụ nữ trong các lĩnh vực này vẫn còn hạn chế khi hiện tại nữ giới trên toàn thế giới nắm giữ chưa tới một phần ba các vị trí liên quan tới AI.
Trong khi đó, nhiều vị trí mang tính hành chính, hỗ trợ vốn thường do nữ giới đảm nhiệm lại chính là những công việc bị ảnh hưởng bởi xu hướng tự động hóa AI nhất. Sự mất cân bằng này có thể dẫn tới hệ quả dài hạn đối với cơ hội nghề nghiệp và thu nhập của phụ nữ. Đặc biệt, lực lượng lao động trẻ được đánh giá là nhóm chịu tác động rõ rệt.
"Nhóm nữ giới Gen Z chính là đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất. Các vị trí khi mới đi làm thường xoay quanh việc phối hợp, hỗ trợ và công việc hành chính đơn giản chính là những vị trí dễ bị tự động hóa nhất. Đây là những công việc giúp người lao động xây dựng kỹ năng, tạo lập sự tự tin và tìm kiếm mentor (người cố vấn) nên nếu AI lấy đi những công việc đó thì sự nghiệp của phụ nữ không có cơ hội để nảy mầm chứ đừng nói đến đơm hoa kết trái. Sự thay đổi ngay từ giai đoạn đầu sự nghiệp đồng nghĩa cách chúng ta đón nhận xu hướng AI ngày nay sẽ quyết định ai nắm vai trò lãnh đạo trong nhiều thập kỷ sau", đại diện HSBC chia sẻ.
Thực trạng này cũng phản ánh hiện tượng “rò rỉ đường ống” trong các lĩnh vực STEM.Theo World Economic Forum, năm 2024, phụ nữ nắm 24,4% vị trí quản lý trên toàn cầu và chỉ 12,2% vị trí lãnh đạo cấp cao… trong lĩnh vực liên quan đến STEM.
Bên cạnh đó, nghiên cứu của McKinsey cho thấy sự mất cân bằng ngay từ bước đầu sự nghiệp. Cứ 100 nam được thăng tiến lên quản lý, chỉ có 81 nữ đạt được điều đó.
Doanh nghiệp cần coi bình đẳng giới trong AI là ưu tiên chiến lược
Theo bà Oanh, vấn đề bình đẳng giới trong kỷ nguyên AI không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.Với các tổ chức, đây không chỉ đơn thuần là một vấn đề về đa dạng giới trong lực lượng lao động, đây là một rủi ro trực diện liên quan đến lớp tài năng kế cận và năng suất lao động chung. Doanh nghiệp nào có chiến lược AI nào xem nhẹ vai trò của phụ nữ – một nửa lực lượng lao động – sẽ bỏ lỡ cơ hội đổi mới sáng tạo và tăng trưởng.
Để thu hẹp khoảng cách, doanh nghiệp cần có những chính sách cụ thể như theo dõi tỷ lệ nữ tham gia vào các chương trình đào tạo và dự án AI, đồng thời hỗ trợ chuyển đổi kỹ năng cho nhóm lao động có nguy cơ bị thay thế.
Ngoài ra, một rào cản khác là sự khác biệt trong cách tiếp cận công nghệ. Theo NINEby9, 59% phụ nữ chờ có chính sách chính thức từ doanh nghiệp mới bắt đầu sử dụng công nghệ AI. Trong khi đó, môi trường làm việc hiện đại lại thường khuyến khích những người tiên phong thử nghiệm. Phụ nữ ứng dụng AI thường tập trung vào sự chính xác, chỉn chu, cần mẫn nhưng đóng góp của họ lại ít ai để ý khiến họ ‘lép vế’ hơn nam giới.
Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, bà Oanh cho rằng cả doanh nghiệp và người lao động cần chủ động hơn trong quá trình chuyển đổi.
"Chúng ta đang đứng trước bước ngoặt mà các thế hệ phụ nữ trước đây không thể tưởng tượng ra...Hãy coi việc bình đẳng giới trong quá trình ứng dụng AI là một ưu tiên chiến lược... Hãy dùng AI để cân bằng chứ đừng phá vỡ bình đẳng giới", bà Oanh chia sẻ.
