Sáng 23/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027.
Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định việc tổ chức Đoàn giám sát để tiến hành giám sát chuyên đề dự kiến như sau:
Chuyên đề 1: "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính";
Chuyên đề 2: "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội giai đoạn 2021 - 2026".
Sau khi Quốc hội quyết định lựa chọn 1 chuyên đề, chuyên đề còn lại sẽ do Ủy ban Thường vụ Quốc hội trực tiếp tổ chức giám sát.
Ba "điểm nghẽn" của chính quyền địa phương 2 cấp
Nêu ý kiến góp ý, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) cho biết bà đồng tình với chuyên đề về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.
Tuy nhiên, theo đại biểu, chuyên đề này "đúng nhưng chưa trọn", cần được mở rộng để bảo đảm đánh giá toàn diện và nâng cao hiệu quả giám sát.
Đại biểu đề nghị bổ sung nội dung giám sát việc thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp tại các địa phương và sửa nội dung này thành giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Theo đại biểu, đây là cơ sở quan trọng để đánh giá tổng thể quá trình sắp xếp bộ máy, đồng thời đáp ứng kiến nghị của cử tri và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về việc tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện chính sách đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, bảo đảm chính quyền hoạt động hiệu quả, gần dân và phục vụ tốt hơn.
Theo quan điểm của đại biểu Hoa Ry, thực tiễn triển khai mô hình chính quyền 2 cấp cho thấy nhiều kết quả tích cực, được người dân đồng tình ủng hộ, bước đầu nâng cao chất lượng phục vụ.
Tuy nhiên, vẫn tồn tại những "điểm nghẽn" cốt lõi, không chỉ riêng lẻ mà còn tác động dây chuyền, làm giảm hiệu quả quản trị ở cơ sở.
Thứ nhất, việc phân cấp chưa thực chất; nhiều nhiệm vụ đã chuyển xuống cấp cơ sở nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc cấp trên. Điều này khiến chính quyền cơ sở dù gần dân, sát thực tiễn lại thiếu thẩm quyền, làm giảm ý nghĩa của việc sắp xếp mô hình chính quyền 2 cấp.
Đại biểu cũng kiến nghị rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật theo hướng loại bỏ cơ chế "xin - cho", hạn chế "xin ý kiến" tràn lan, chuyển mạnh sang hậu kiểm để phân cấp đi vào thực chất.
Thứ hai, theo đại biểu, tình trạng quá tải ở cấp cơ sở ngày càng rõ nét. Việc tinh giản tầng nấc chưa đi kèm tái thiết kế quy trình và phân bổ lại nguồn lực, dẫn đến áp lực dồn xuống cấp dưới. Số lượng hồ sơ hành chính tăng mạnh trong khi biên chế và tổ chức bộ máy chưa tương xứng, gây tồn đọng, chậm trễ.
Từ đó, đại biểu đề nghị cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm khâu trung gian, chuẩn hóa quy trình theo hướng một đầu mối, rõ trách nhiệm; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và điều chỉnh biên chế phù hợp.
Thứ ba, về năng lực cán bộ cơ sở, theo bà cũng chưa theo kịp yêu cầu. Mô hình mới đòi hỏi không chỉ chuyên môn mà còn năng lực quản trị địa bàn, trong khi nhiều cán bộ còn lúng túng, nhất là với các lĩnh vực như đầu tư, quy hoạch, chuyển đổi số.
"Tình trạng được phân cấp nhưng không dám quyết vẫn tồn tại do thiếu kỹ năng và cơ chế bảo vệ. Nếu không nâng cao năng lực đi đôi với phân cấp, sẽ dẫn tới tình trạng cán bộ hoặc không dám làm, hoặc làm sai, làm giảm hiệu quả đối với chính quyền cơ sở", đại biểu nêu.
Mặt khác, khối lượng công việc tăng nhưng chính sách đãi ngộ chưa tương xứng cũng khó thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở.
"Đây là vấn đề cần được Quốc hội xem xét, có giải pháp phù hợp trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội", bà Hoa Ry nói và nhấn mạnh, nếu không tháo gỡ 3 "điểm nghẽn" trên sẽ cản trở mục tiêu thực hiện cải cách bộ máy.
Phân cấp mà không nâng cao năng lực, cán bộ sẽ không dám làm hoặc làm sai
Đóng góp ý kiến về vấn đề này, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (đoàn Quảng Ngãi) cho rằng cần tập trung giám sát năng lực đội ngũ cán bộ trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
 |
ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (đoàn Quảng Ngãi) |
Đại biểu nhấn mạnh, với khối lượng lớn nhiệm vụ ở cấp cơ sở, năng lực đội ngũ cán bộ, công chức có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền 2 cấp.
Nếu phân cấp mà không nâng cao năng lực, cán bộ sẽ không dám làm hoặc làm sai.
Vì vậy, cần đẩy mạnh giám sát giám sát tư duy và hành động dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của đội ngũ cán bộ công chức hiện nay.
Theo đại biểu, chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027 và những năm tiếp theo cần chú trọng đánh giá thực chất năng lực cán bộ thông qua kết quả đầu ra; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, sử dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong giám sát theo thời gian thực.
