MSCI đã khiến các nhà đầu tư bàng hoàng khi đề xuất loại hoàn toàn Indonesia khỏi các chỉ số chứng khoán toàn cầu. Trước đó vài tháng, MSCI từng cân nhắc một phương án hạ bậc nhẹ nhàng hơn, từ thị trường mới nổi xuống thị trường cận biên do những lo ngại về tính minh bạch trong vấn đề sở hữu và các hoạt động giao dịch chứng khoán tại đây.
Việc bị hạ xuống "thị trường độc lập" (standalone market) là một động thái cực kỳ nghiêm trọng và hiếm gặp. Argentina từng bị MSCI loại khỏi nhóm thị trường mới nổi vào năm 2021 do áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn, còn Nga bị loại vào năm 2022 sau khi các lệnh trừng phạt của phương Tây liên quan đến cuộc xung đột với Ukraine, khiến nước này bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu. Nếu điều này xảy ra, Indonesia sẽ rơi vào nhóm thiểu số các thị trường độc lập, cùng với Lebanon và Zimbabwe.
Indonesia đã nằm trong danh sách các thị trường mới nổi của MSCI từ năm 1989. Một đợt hạ bậc với quy mô như đề xuất sẽ là bước lùi lớn đối với một thị trường từng được các nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt ưa chuộng.
Việc loại Indonesia khỏi các chỉ số tham chiếu toàn cầu có thể gây ra những hệ lụy vượt xa phạm vi thị trường chứng khoán.
"Đề xuất này...vượt xa kịch bản tồi tệ nhất mà chúng tôi từng dự liệu", Rully Arya Wisnubroto, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Mirae Asset Sekuritas ở Jakarta cho biết.
Thông báo từ MSCI đã khiến giá trị cổ phiếu tại Indonesia sụt giảm khoảng 65 tỷ USD. Chỉ số Jakarta Composite đã lao dốc 11,6% trong phiên giao dịch ngày 16/10, ghi nhận mức giảm trong ngày mạnh nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998.
Hôm thứ Hai (19/10), chỉ số chứng khoán của Indonesia tiếp tục sụt giảm hơn 5% và chạm mức thấp nhất trong sáu năm qua, trong bối cảnh lo ngại về khả năng bị MSCI hạ bậc xếp hạng đang làm dấy lên nỗi sợ về làn sóng rút vốn mạnh mẽ hơn từ các nhà đầu tư nước ngoài.
Cú sốc này không chỉ dừng lại ở thị trường cổ phiếu; đồng rupiah đã mất giá tới 0,8%. Một số nhà phân tích còn đặt khả năng ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất trong cuộc họp ngày 20/10, thời điểm mà trước đó thị trường kỳ vọng lãi suất sẽ được giữ nguyên.
"Việc tăng lãi suất sẽ mang tính chất phòng ngừa, nhằm ngăn chặn tình trạng dòng vốn ngoại rút khỏi thị trường cổ phiếu lan sang thị trường thu nhập cố định, đồng thời ngăn chặn nguy cơ trầm trọng hơn do dòng vốn từ chính các nhà đầu tư trong nước tháo chạy", báo cáo của Citi nhận định.
Khác với việc bị hạ bậc xuống nhóm thị trường cận biên, việc chuyển sang nhóm thị trường độc lập sẽ không mang lại bất kỳ nhu cầu bù đắp nào từ các quỹ đầu tư theo chỉ số thị trường cận biên; thay vào đó, dòng vốn thụ động đầu tư vào thị trường mới nổi sẽ rút đi.
Các ngân hàng ước tính động thái này có thể dẫn đến dòng vốn thụ động rút ra từ 3 tỷ đến 6 tỷ USD. Trong đó, JPMorgan đưa ra con số 4,8 tỷ USD, còn UBS cảnh báo rằng các nhà đầu tư chủ động có thể rút thêm 15 tỷ USD nữa.
Theo website của MSCI, hơn 1.800 tỷ USD tài sản đang được quản lý hoặc phân bổ theo các chỉ số thị trường mới nổi của tổ chức này.
Tỷ trọng của Indonesia trong các chỉ số làm gia tăng tác động
Indonesia là quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới về than nhiệt, dầu cọ và niken, đồng thời là nhà cung cấp lớn về đồng và cà phê. Mặc dù được hưởng lợi từ giá của một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực tăng cao trong năm nay, nhưng với tư cách là quốc gia nhập khẩu ròng dầu mỏ, Indonesia cũng phải đối mặt với hóa đơn nhập khẩu tăng vọt.
Các chuyên gia phân tích tại Citi cho biết, hệ quả từ việc bị loại khỏi chỉ số chứng khoán có thể lan sang cả tài chính công của Indonesia. Nếu các doanh nghiệp có liên quan đến nhà nước gặp khó khăn hoặc phải trả chi phí cao hơn để huy động vốn, chính phủ có thể buộc phải gánh vác các khoản chi tiêu này hoặc phải cắt giảm đầu tư.
Irman Faiz, chuyên gia kinh tế tại Ngân hàng Danamon Indonesia nhận định: "Chúng tôi cho rằng tác động kinh tế trên diện rộng chủ yếu sẽ mang tính gián tiếp, trong đó kênh huy động vốn từ bên ngoài là kênh truyền dẫn trực tiếp và rõ rệt nhất".
Theo JPMorgan, việc loại Indonesia sẽ ảnh hưởng đến lượng vốn theo dõi chỉ số lớn hơn nhiều so với các trường hợp trước đây, mặc dù tỷ trọng của nước này đã giảm từ 1,2% vào cuối năm 2025 xuống còn 0,46% hiện nay. Khi Argentina bị loại khỏi chỉ số, tỷ trọng của quốc gia này chỉ ở mức 0,12%.
MSCI đã viện dẫn các vấn đề như cơ cấu sở hữu thiếu minh bạch, nghi vấn về giao dịch phối hợp và thực thi quy định chưa đầy đủ. Theo MSCI, những vấn đề này làm suy giảm khả năng của nhà đầu tư trong việc xác định tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thực tế của các doanh nghiệp, cũng như khiến họ khó có thể tin tưởng vào giá thị trường.
MSCI dự kiến sẽ thực hiện việc hạ bậc, trừ khi quá trình tham vấn kéo dài đến tháng 4/2027 mang lại bằng chứng rõ ràng về sự cải thiện trong công tác quản trị và vận hành thị trường. Quyết định cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra vào tháng 6/2027.
Trong phần lớn năm nay, các cơ quan chức năng Indonesia đã nỗ lực giải quyết những lo ngại của MSCI thông qua việc siết chặt các yêu cầu công bố thông tin và vạch ra kế hoạch nâng tỷ lệ cổ phiếu lưu hành tự do tối thiểu. Tuần qua, cơ quan quản lý cũng đã công bố các biện pháp xử phạt liên quan đến cáo buộc thao túng giá đối với ba mã cổ phiếu.
