Luật Thủ đô phải đủ mạnh để tháo gỡ "điểm nghẽn" phát triển cho Hà Nội

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Kiến tạo mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô

Phát biểu ý kiến đóng góp cho dự án Luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của việc sửa luật là xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt, đủ mạnh để tháo gỡ "điểm nghẽn" phát triển cho Hà Nội; nhưng phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật và tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia.

"Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không đơn thuần là hoàn thiện đạo luật mà thực chất là một bước đi mang ý nghĩa chiến lược, nhằm kiến tạo mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô, nơi có vị trí rất đặc biệt: là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là động lực, đầu tàu phát triển của cả nước", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Theo ông, những "điểm nghẽn" lớn của Thủ đô hiện nay có trong các lĩnh vực quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp, phân quyền, huy động nguồn lực... Việc sửa luật cần đối chiếu trực diện với các vấn đề này để có quy định xử lý hiệu quả.

Đơn cử về quy hoạch, Tổng Bí thư cho rằng cần có tầm nhìn dài hạn, rõ ràng về định hướng phát triển. Quy hoạch không chỉ là "bản vẽ trên giấy" mà phải giúp toàn dân Thủ đô và cộng đồng doanh nghiệp hiểu được Hà Nội sẽ phát triển ra sao trong 10 năm, 50 năm, thậm chí 100 năm tới. Đồng thời, phải có tính bền vững, không thể thay đổi theo từng nhiệm kỳ, làm mất tính ổn định và tầm nhìn dài hạn.

Tổng Bí thư chỉ ra rằng, thực tế hiện nay, công tác quy hoạch còn nhiều bất cập, tình trạng "xây đến đâu tắc đến đó", ngập lụt vẫn diễn ra, đặc biệt tại các khu chung cư, khu đô thị mới. Do đó, cần làm rõ các nội dung cốt lõi: Vùng lõi đô thị phát triển ra sao? Các vùng phát triển mới như thế nào? Bao nhiêu đô thị vệ tinh? Bao nhiêu khu đô thị mới cần hình thành?...

Theo Tổng Bí thư, có thể lựa chọn xây dựng mô hình một phường kiểu mẫu hiện đại với đầy đủ hạ tầng xã hội: nhà ở cho nhiều tầng lớp nhân dân, bệnh viện, trường học, trung tâm văn hóa, sân vận động, không gian xanh… để làm chuẩn tham chiếu.

Đồng thời, phải tính toán rõ hệ thống kết nối giao thông từ các khu vực này vào trung tâm: thời gian di chuyển bao lâu, bằng phương tiện gì (tàu điện ngầm, đường sắt đô thị, đường trên cao…) để tạo tổng thể thống nhất, đồng bộ.

"Khi có quy hoạch hợp lý, người dân sẽ sẵn sàng dịch chuyển ra các khu đô thị vệ tinh, giảm áp lực cho khu vực nội đô", ông nói.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng các điểm nghẽn về thể chế cũng cần được chỉ ra rõ ràng để có giải pháp tháo gỡ.

Tinh thần chung là tiếp tục hoàn thiện các chính sách lớn, rà soát, hệ thống hóa chính sách đã có, từ đó cụ thể hóa thành các điều luật, quy định và giải pháp khả thi.

Về tư duy xây dựng luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo phát triển", luật phải tạo ra "không gian thể chế" để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển, tránh sa đà vào quy định cấm, hạn chế.

Tuy nhiên, theo ông, việc thiết kế luật cần bám sát tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật, trong đó chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định lâu dài; còn những nội dung mang tính linh hoạt, biến động nhanh thì giao cho Chính phủ, thậm chí giao cho chính quyền thành phố quy định để bảo đảm phù hợp thực tiễn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo phát triển" khi xây dựng Luật Thủ đô mới.

Phân quyền phải rõ ràng, thực chất và có kiểm soát

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh việc nghiên cứu cơ chế phân cấp, phân quyền tại dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vì đây là nội dung rất then chốt, quyết định hiệu quả của Luật.

Ủng hộ việc dự thảo Luật phân quyền mạnh cho Thủ đô; song Tổng Bí thư lưu ý, vấn đề không chỉ là "phân quyền nhiều hơn" mà phải bảo đảm "phân quyền rõ ràng, thực chất và có kiểm soát", cần xác định cụ thể phạm vi, lĩnh vực được phân quyền để tháo gỡ các "điểm nghẽn" như đã nêu.

Đồng thời, phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng, tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện, dẫn đến rủi ro trong quản lý và không hoàn thành nhiệm vụ.

Một vấn đề quan trọng khác, theo Tổng Bí thư, là phải làm rõ giới hạn của việc cho phép ban hành các cơ chế, chính sách khác với quy định pháp luật hiện hành.

Theo ông, đây là nội dung liên quan trực tiếp đến nguyên tắc thống nhất của hệ thống pháp luật và cơ chế kiểm soát quyền lực.

"Do đó, việc áp dụng cơ chế khác luật chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực thực sự đặc thù, cần thử nghiệm, có đánh giá và chịu sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền", Tổng Bí thư nêu ý kiến.

Với vai trò đầu tàu phát triển, ông cho rằng Hà Nội rất cần xây dựng cơ chế thí điểm, thử nghiệm chính sách mới. Nếu hiệu quả, mô hình này có thể được nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư lưu ý, cơ chế này phải được thiết kế đầy đủ về điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện; đồng thời có cơ chế giám sát, đánh giá và xử lý rủi ro.

"Không thể để việc thí điểm kéo dài thiếu kiểm soát hoặc trở thành cách hợp thức hóa những bất cập trong quản lý. Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đi kèm với cơ chế kiểm soát trách nhiệm rõ ràng, tránh bị lợi dụng", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Liên quan đến các cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô, dự thảo Luật đã đề cập nhiều nội dung quan trọng như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính - ngân sách, đầu tư, phát triển hạ tầng, liên kết vùng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần tiếp tục rà soát để bảo đảm các chính sách thực sự có tính đột phá, không trùng lặp với cơ chế chung của cả nước, đồng thời tránh quy định quá chi tiết những nội dung thuộc thẩm quyền điều hành.

Đối với cơ chế liên kết vùng Thủ đô, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp với thực tiễn phát triển.

Thực tế cho thấy, Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng và ngược lại vùng cũng không thể phát triển nếu thiếu vai trò dẫn dắt của Thủ đô.

Theo ông, liên kết vùng hiện nay còn nhiều khó khăn do không phải là một cơ chế hành chính trực tiếp, thiếu công cụ điều phối về quy hoạch, tài chính và nguồn lực.

Nhiều công trình hạ tầng quan trọng của Thủ đô như các tuyến vành đai, sân bay, khu chức năng… lại nằm trên địa bàn các tỉnh lân cận, đòi hỏi phải có cơ chế liên kết đủ mạnh để bảo đảm lợi ích hài hòa giữa các địa phương.

Nếu không giải quyết được bài toán này, sẽ rất khó thúc đẩy phát triển. Vì vậy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết mô hình liên kết vùng để tìm ra cơ chế hiệu quả, phù hợp với vai trò đặc thù của Thủ đô.

Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh, phải bảo đảm quyền cơ bản của con người, quyền công dân trong quá trình phân cấp mạnh cho Thủ đô, nhất là trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư, phát triển đô thị.

"Mọi chính sách phát triển phải được thực hiện trên cơ sở công khai, minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Đây là nguyên tắc xuyên suốt. Không thể vì mục tiêu phát triển mà xem nhẹ quyền lợi của người dân", Tổng Bí thư nói.

Ông cho rằng, nếu làm tốt, Luật Thủ đô sẽ không chỉ tạo đột phá cho Hà Nội mà còn trở thành mô hình thể chế tiêu biểu, có giá trị lan tỏa trong phạm vi cả nước trong giai đoạn phát triển mới.