Tài sản tăng nhanh, quản lý còn phân tán
Theo dự báo của McKinsey & Company công bố năm 2023, tổng tài sản tài chính cá nhân (Personal Financial Assets - PFA) của Việt Nam có thể vượt 600 tỷ USD vào năm 2027, từ khoảng 360 tỷ USD cuối năm 2022, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hằng năm khoảng 11%. Đây là mức tăng thuộc nhóm cao tại châu Á, phản ánh quá trình tích lũy tài sản nhanh trong bối cảnh kinh tế duy trì đà tăng trưởng và thu nhập bình quân đầu người cải thiện.
Cùng với đà tăng của tài sản tài chính cá nhân, nhóm khách hàng khá giả và siêu giàu cũng mở rộng. Theo đại diện HSBC Việt Nam tại một diễn đàn về quản lý tài sản gần đây, cuối năm 2023, Việt Nam có khoảng 19.000 triệu phú USD, gần gấp đôi so với một thập kỷ trước, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng nhanh nhất khu vực. Theo Knight Frank, số người Việt Nam sở hữu tài sản ròng từ 30 triệu USD trở lên cũng tăng đáng kể, cho thấy lớp khách hàng siêu giàu ngày càng rõ nét.
Tài sản của nhóm khá giả Việt Nam có một số đặc trưng khác với các thị trường quản lý tài sản phát triển lâu đời.
Thứ nhất, phần lớn là tài sản thế hệ đầu (first-generation wealth), hình thành từ khởi nghiệp, mở rộng hoạt động kinh doanh và bất động sản trong thời gian tương đối ngắn, thay vì được thừa kế qua nhiều thế hệ như tại các thị trường phương Tây.
Thứ hai, tâm lý ưa chuộng tài sản hữu hình, có cảm giác an toàn cao vẫn chiếm ưu thế. Tiền gửi ngân hàng, bất động sản và vàng tiếp tục là ba kênh được ưu tiên, trong khi đa dạng hóa sang các loại tài sản tài chính khác mới ở giai đoạn đầu.
Thứ ba, do vừa điều hành doanh nghiệp vừa xử lý các quyết định tài chính gia đình, nhóm khách hàng khá giả có xu hướng tìm kiếm những giải pháp đơn giản, rõ ràng hơn là các sản phẩm kỹ thuật phức tạp.
Cuối cùng, tâm lý “giấu giàu” khá phổ biến trong nhóm khách hàng có tài sản lớn, đặt ra yêu cầu cao về tính bảo mật đối với các định chế tài chính cung cấp dịch vụ.
Từ “tự bốc thuốc” đến quản trị chuyên nghiệp
Quản lý tài sản đang trở thành một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính, gắn với mục tiêu huy động hiệu quả nguồn lực trong dân cư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Tổng tài sản quản lý (AUM) của các công ty quản lý quỹ trong nước hiện đạt trên 750.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 5-6% GDP, thấp hơn đáng kể so với mức 80-150% GDP tại nhiều thị trường phát triển và một số thị trường Đông Nam Á.
Khảo sát của Công ty Quản lý quỹ Thiên Việt (TVAM), công bố tháng 7/2025 với gần 600 nhà đầu tư tại 5 thành phố lớn, cũng phản ánh thực trạng này. Kết quả cho thấy, 77% người tham gia gặp khó khăn khi tự quản lý tài sản; trong đó, 51% thừa nhận bị cảm xúc chi phối khi ra quyết định đầu tư và 48% cho biết thiếu kiến thức chuyên môn cần thiết. Đáng chú ý, nhóm nhà đầu tư chưa từng thua lỗ có xu hướng đánh giá cao khả năng tự quản lý tài chính, trong khi nhóm từng thua lỗ nhận thức rõ hơn về giới hạn của mình.
Thị trường tài chính trong nước cũng từng trải qua một số giai đoạn suy giảm niềm tin khi các sản phẩm tài chính phức tạp được phân phối cho khách hàng cá nhân trong bối cảnh chuẩn mực tư vấn và hành nghề chưa hoàn thiện. Điều này càng đặt ra nhu cầu về mô hình tư vấn chuyên nghiệp, lấy lợi ích khách hàng làm trung tâm.
Bốn xu hướng định hình thị trường
Một là, từ bán sản phẩm sang hoạch định tài chính toàn diện. Thay vì chỉ đặt câu hỏi “nên mua hay bán sản phẩm gì”, một bộ phận khách hàng khá giả bắt đầu tìm kiếm giải pháp bao quát cả vòng đời tài chính, từ bảo vệ, tích lũy, chuẩn bị hưu trí, giáo dục con cái đến chuyển giao tài sản cho thế hệ sau.
Hai là, sự mở rộng của dịch vụ ngân hàng ưu tiên (Private Banking). Nhiều ngân hàng thương mại trong nước đang đẩy mạnh phân khúc này. Techcombank Private quản lý khối tài sản lớn, với AUM được công bố trên 428.000 tỷ đồng. BIDV cũng đã triển khai dịch vụ Private Banking dành cho nhóm khách hàng sở hữu tài sản từ 25 tỷ đồng trở lên. Bên cạnh đó, một số ngân hàng bắt đầu hình thành mô hình quản trị tài sản theo gia đình (family wealth), hướng tới phục vụ nhu cầu tài chính chung của cả hộ gia đình thay vì từng cá nhân.
Ba là, mô hình quản lý tài sản kết hợp (Hybrid Wealth Management). Đây là sự kết hợp giữa công nghệ số và đội ngũ chuyên gia tư vấn. AI và phân tích dữ liệu lớn hỗ trợ cá nhân hóa trải nghiệm, theo dõi và cảnh báo rủi ro danh mục theo thời gian thực. Nền tảng eWealth do Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS) và TVAM phát triển, ra mắt cuối năm 2025, là một ví dụ cho xu hướng này tại Việt Nam.
Bốn là, sự tham gia của các định chế tài chính quốc tế. Một số ngân hàng trong nước đã hợp tác với các định chế quản lý tài sản quốc tế để nâng chuẩn dịch vụ. Chẳng hạn, BIDV hợp tác với Edmond de Rothschild, tập đoàn tài chính gia đình có lịch sử hơn 70 năm tại Thụy Sĩ, để đào tạo và chuẩn hóa năng lực đội ngũ quản lý tài sản theo tiêu chuẩn quốc tế; MB hợp tác với Bordier & Cie, một trong những ngân hàng tư nhân lâu đời tại Thụy Sĩ, để triển khai dịch vụ Private Banking. Các hợp tác này được kỳ vọng góp phần nâng chuẩn quản trị rủi ro, kỷ luật đầu tư và quy trình rà soát danh mục theo thông lệ quốc tế tại thị trường trong nước.
Hoàn thiện nền tảng cho thị trường phát triển
Phát triển thị trường quản lý tài sản, đặc biệt với nhóm khách hàng có tài sản lớn, có thể góp phần khơi thông nguồn vốn trong nước phục vụ đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về pháp lý, nhân lực và hệ sinh thái.
Về cơ chế, chính sách và khung pháp lý. Việt Nam đã hình thành nền tảng pháp lý cơ bản cho hoạt động của quỹ đầu tư và công ty quản lý quỹ theo Luật Chứng khoán 2019 và các văn bản hướng dẫn. Tuy nhiên, khung pháp lý cho dịch vụ quản lý gia sản (wealth management) theo nghĩa toàn diện, cũng như một số loại hình như quỹ tín thác và quỹ đầu tư xuyên biên giới, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
Cùng với đó, có thể xem xét chính sách ưu đãi thuế phù hợp đối với thu nhập từ đầu tư qua các quỹ mở, quỹ đóng chuyên nghiệp nhằm khuyến khích dòng vốn cá nhân tham gia kênh đầu tư có tổ chức; đồng thời nghiên cứu mở rộng kênh phân phối chứng chỉ quỹ qua hệ thống ngân hàng thương mại để tận dụng mạng lưới và tệp khách hàng sẵn có.
Về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn mực hành nghề. Hiện nay, khái niệm “tư vấn tài chính” tại Việt Nam vẫn dễ bị đồng nhất với các vị trí bán hàng hoặc môi giới sản phẩm, trong khi thị trường còn thiếu một chứng chỉ hành nghề chuyên biệt, thống nhất ở cấp quốc gia. Có thể nghiên cứu xây dựng chứng chỉ hành nghề quản lý tài sản, tham chiếu các chuẩn mực quốc tế như CFP và phù hợp với đặc thù thị trường trong nước, đồng thời từng bước áp dụng nguyên tắc đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu.
Bên cạnh đó, các tổ chức tài chính cũng cần chú trọng đào tạo nội bộ nhằm nâng cao năng lực đội ngũ chuyên viên quan hệ khách hàng (RM).
Về phát triển hệ sinh thái và giáo dục tài chính. Việc lồng ghép nội dung giáo dục tài chính cá nhân vào các chương trình phổ biến kiến thức cộng đồng có thể góp phần từng bước chuyển đổi nhận thức của người dân, từ tư duy “tiết kiệm đơn thuần” sang hoạch định tài chính và phân bổ tài sản dài hạn.
Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ tài sản và bảo mật thông tin khách hàng, qua đó góp phần giảm tâm lý e ngại chia sẻ thông tin tài sản cá nhân vốn khá phổ biến trong nhóm khách hàng có tài sản lớn tại Việt Nam.
Quản lý tài sản dần trở thành một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính, gắn với mục tiêu huy động hiệu quả nguồn lực trong dân cư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Với dự báo tài sản tài chính cá nhân có thể vượt 600 tỷ USD vào năm 2027, thị trường có dư địa phát triển đáng kể. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện khung pháp lý, nâng chuẩn nguồn nhân lực và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
