Quảng Ninh hỗ trợ các cơ sở sản xuất thực hiện di dời, đầu tư vào cụm công nghiệp. Trong ảnh: Cụm công nghiệp Đông Mai tại phường Đông Mai, tỉnh Quảng Ninh.
Tạo lực đẩy cho doanh nghiệp dịch chuyển
Trong tiến trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp, tình trạng nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư đang đặt ra không ít vấn đề về môi trường, phòng cháy chữa cháy, an toàn sản xuất, hạ tầng giao thông và trật tự đô thị. Không ít cơ sở sản xuất quy mô nhỏ vẫn hoạt động trong khu dân cư, vừa khó mở rộng sản xuất, vừa tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sống của người dân.
Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc di dời các cơ sở này không hề đơn giản. Giai đoạn 2019- 2025, Quảng Ninh đã triển khai Nghị quyết số 201/2019/NQ-HĐND về hỗ trợ di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm môi trường hoặc không phù hợp quy hoạch đô thị. Song kết quả chưa đạt như kỳ vọng.
Qua rà soát, toàn tỉnh có 2.361 cơ sở thuộc diện xem xét di dời, nhưng sau hơn 5 năm mới có 862 cơ sở được xử lý, đạt khoảng 36,5%; trong đó phần lớn dừng hoạt động hoặc chuyển đổi ngành nghề, chỉ 76 cơ sở thực hiện di dời đến địa điểm sản xuất mới. Điều này cho thấy chính sách cũ chưa tạo được động lực đủ mạnh để hình thành các không gian sản xuất tập trung.
Thực tiễn cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn: mức hỗ trợ còn thấp; nhiều cơ sở quy mô hộ gia đình vốn ít, công nghệ lạc hậu, phụ thuộc vị trí sản xuất hiện hữu nên khó dịch chuyển; trong khi quỹ đất và hạ tầng tại một số cụm công nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu tiếp nhận. Cơ chế hỗ trợ gián tiếp thông qua bù giá hạ tầng cho nhà đầu tư cũng được đánh giá chưa thật sự hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, việc HĐND tỉnh Quảng Ninh ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND và UBND tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai được xem là bước chuyển về tư duy chính sách: từ “khuyến khích di dời” sang “hỗ trợ đầu tư và ổn định sản xuất”, lấy doanh nghiệp và cơ sở sản xuất làm trung tâm của quá trình chuyển đổi. Điểm nổi bật nhất trong chính sách mới là mức hỗ trợ cụ thể, đủ lớn để tạo động lực thực tế cho các cơ sở sản xuất.
Theo Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND, các hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa (không bao gồm doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) thực hiện di dời hoặc đầu tư vào cụm công nghiệp sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi trực tiếp. Chính sách có hiệu lực từ ngày 8/5/2026 và áp dụng đến hết ngày 31/12/2030.
Trong đó, đáng chú ý là chính sách hỗ trợ 30% chi phí xây dựng nhà xưởng mới, mức hỗ trợ tối đa 550 triệu đồng/cơ sở đối với các cơ sở đang hoạt động trong khu dân cư thực hiện di dời vào cụm công nghiệp. Bên cạnh đó, tỉnh hỗ trợ 100% chi phí thuê hạ tầng trong 5 năm đầu, với mức không quá 300 triệu đồng/cơ sở/5 năm. Tổng mức hỗ trợ có thể tiếp cận lên tới 850 triệu đồng.
Không chỉ hỗ trợ về tài chính, chính sách mới còn gắn với điều kiện phát triển bền vững. Các cơ sở nhận hỗ trợ phải duy trì hoạt động sản xuất tại cụm công nghiệp tối thiểu 5 năm kể từ thời điểm nhận hỗ trợ; trường hợp không bảo đảm điều kiện sẽ phải hoàn trả kinh phí theo quy định. Đây được xem là cơ chế bảo đảm hiệu quả đầu tư ngân sách, đồng thời tránh tình trạng hưởng chính sách nhưng không tạo giá trị sản xuất thực tế.
Quan trọng hơn, Quảng Ninh không chỉ hướng đến việc “di chuyển địa chỉ sản xuất”, mà còn tạo nền tảng để các cơ sở nhỏ nâng cấp mô hình kinh doanh, tiếp cận hạ tầng tốt hơn, đầu tư máy móc, chuyển đổi số, sản xuất sạch hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp địa phương.
Rõ việc, rõ trách nhiệm để chính sách đi vào thực chất
Nhìn lại giai đoạn trước, khi tỷ lệ cơ sở sản xuất thực sự di dời còn thấp dù chính sách hỗ trợ đã được ban hành, có thể thấy khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn vẫn là bài toán không dễ. Thực tế này dường như đã được Quảng Ninh nhìn nhận rõ để “thiết kế” một cách làm mới sát thực tiễn hơn, với trọng tâm không chỉ là ban hành chính sách mà còn là tổ chức thực thi hiệu quả.
Mới đây, UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch số 249/KH-UBND về việc triển khai Nghị quyết của HĐND tỉnh về chính sách hỗ trợ cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp thực hiện di dời, đầu tư vào cụm công nghiệp giai đoạn 2026–2030, đồng thời quy định mức chi cho các hoạt động khuyến công địa phương cùng giai đoạn. Điểm đáng chú ý là kế hoạch được xây dựng theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm” – yếu tố mang tính quyết định để chính sách không dừng ở quyết tâm hành chính mà đi vào thực chất.
Theo đó, Sở Công Thương được giao vai trò cơ quan thường trực, chịu trách nhiệm chủ trì tổ chức hội nghị toàn tỉnh quán triệt, triển khai nghị quyết; đồng thời khẩn trương tham mưu ban hành quy định về mức hỗ trợ, trình tự, thủ tục thực hiện ngay trong tháng 6/2026. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ một trong những điểm nghẽn thường gặp của chính sách hỗ trợ – ban hành chủ trương nhưng chậm hướng dẫn thực hiện, khiến doanh nghiệp và địa phương lúng túng trong tiếp cận.
Ở cấp cơ sở, các xã, phường, đặc khu được yêu cầu hoàn thành rà soát, thống kê và phân loại toàn bộ cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn; xác định cụ thể hiện trạng hoạt động, quy mô, nhu cầu di dời, nhu cầu đầu tư mới, nhu cầu hỗ trợ cũng như cụm công nghiệp dự kiến tiếp nhận.
Đặc biệt, kế hoạch không áp dụng một mô hình cứng cho toàn tỉnh mà đặt ra yêu cầu linh hoạt theo thực tế phát triển cụm công nghiệp của từng địa phương. Nơi đã có cụm công nghiệp hoạt động phải tập trung vận động, hướng dẫn doanh nghiệp, hộ sản xuất vào sản xuất tập trung; nơi đang đầu tư hạ tầng cần chuẩn bị phương án tiếp nhận ngay khi đủ điều kiện; còn những địa phương chưa có quỹ đất công nghiệp phải chủ động kết nối với các cụm công nghiệp lân cận, tránh để chính sách hỗ trợ bị “đứt gãy” vì thiếu mặt bằng sản xuất.
Song song với chính sách di dời, Quảng Ninh cũng đặt trọng tâm vào hoạt động khuyến công địa phương như một công cụ hỗ trợ phát triển theo chiều sâu. Trên cơ sở rà soát thực tế và nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, các địa phương sẽ chủ động đề xuất nhiệm vụ khuyến công hằng năm, ưu tiên hỗ trợ cơ sở thực hiện di dời vào cụm công nghiệp; đổi mới máy móc, thiết bị; ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số; sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng và phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu.
Để bảo đảm nguồn lực được sử dụng hiệu quả, Ban Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh sẽ tiếp nhận, tổng hợp và rà soát các đề xuất trước khi phối hợp với Sở Công Thương lựa chọn nhiệm vụ phù hợp, bảo đảm đúng đối tượng, đúng nội dung, đúng mức chi và có tính khả thi cao. Trong khi đó, Sở Tài chính được giao phối hợp bố trí kinh phí, hướng dẫn quản lý, thanh quyết toán, bảo đảm việc triển khai chính sách minh bạch, đúng quy định.
Có thể thấy, đây không chỉ là chính sách hỗ trợ tài chính đơn thuần mà còn là bước đi quan trọng trong tái cấu trúc không gian sản xuất của tỉnh. Khi các cơ sở sản xuất từng bước rời khỏi khu dân cư, chuyển vào cụm công nghiệp với hạ tầng đồng bộ, Quảng Ninh không chỉ giải quyết bài toán môi trường, mỹ quan đô thị, mà còn mở thêm dư địa cho phát triển công nghiệp nông thôn, doanh nghiệp nhỏ và kinh tế tư nhân.
