Biến động lãnh đạo trong bối cảnh gánh nặng tài chính
Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất tại SMC thời gian gần đây là việc bà Nguyễn Thị Ngọc Loan chính thức thoái toàn bộ hơn 10,49 triệu cổ phiếu, tương ứng 14,24% vốn điều lệ trong giai đoạn từ ngày 16-18/3/2026, qua đó không còn nắm giữ cổ phần tại doanh nghiệp. Trước đó, bà Loan đã từ nhiệm vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị từ ngày 25/9/2025, khép lại vai trò lãnh đạo kéo dài qua nhiều giai đoạn phát triển của Công ty.
Bà Loan sinh năm 1961, là một trong những nhân sự chủ chốt của SMC trong nhiều năm. Giai đoạn từ năm 2004 đến tháng 7/2017, bà giữ vị trí Phó chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc, trong khi ông Nguyễn Ngọc Anh đảm nhiệm vai trò Tổng giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị. Đến ngày 11/7/2017, bà Loan chính thức được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng quản trị. Tuy nhiên, sau giai đoạn doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, bà đã bị miễn nhiệm và thay thế bằng ông Phạm Hoàng Anh từ tháng 9/2025.
Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh SMC triển khai nhiều giải pháp tái cấu trúc như cắt giảm nhân sự, thu hẹp quy mô hoạt động và thanh lý các tài sản có tính thanh khoản cao nhằm cải thiện tình hình tài chính.
Trên thực tế, SMC từng là doanh nghiệp thương mại thép có hoạt động ổn định, duy trì lợi nhuận đều đặn trong nhiều năm nhờ tập trung vào nhóm khách hàng là các công ty xây dựng và chủ đầu tư lớn, qua đó đảm bảo đầu ra. Tuy nhiên, biến động từ năm 2022 khi thị trường trái phiếu bị siết chặt đã kéo theo khó khăn lan rộng trong ngành xây dựng, khiến dòng tiền của các đối tác bị gián đoạn. Hệ quả là SMC phải gia tăng trích lập dự phòng cho các khoản phải thu, gây áp lực đáng kể lên kết quả kinh doanh và dòng tiền.
Tính đến cuối năm 2021, trước khi các khó khăn phát sinh, SMC có 1.098 nhân viên, sở hữu 9 công ty con và 3 công ty liên kết, với lợi nhuận lũy kế đạt 1.081 tỷ đồng. Tuy nhiên, sau hai năm thua lỗ liên tiếp 2022-2023, dù ghi nhận sự cải thiện trong năm 2024 và 2025 nhờ bán tài sản, đến ngày 31/12/2025, lợi nhuận lũy kế chỉ còn 27,8 tỷ đồng. Quy mô nhân sự cũng thu hẹp đáng kể, còn 446 người.
Đáng chú ý, dù đã bán các tài sản có thanh khoản cao như cổ phiếu Công ty cổ phần Thép Nam Kim (mã NKG) và các quyền sử dụng đất, tổng dư nợ của SMC vẫn ở mức 2.293,9 tỷ đồng vào cuối năm 2025, tương đương 352,4% vốn chủ sở hữu, cao hơn nhiều so với mức trung bình ngành khoảng 85%. Bên cạnh đó, cơ cấu tài chính tiếp tục mất cân đối khi doanh nghiệp sử dụng 577,8 tỷ đồng vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn. Đây cũng là cơ sở để đơn vị kiểm toán trong báo cáo bán niên năm 2025 đưa ra ý kiến nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục của Công ty.
Lợi nhuận cải thiện nhưng dòng tiền vẫn âm
Năm 2024-2025, lợi nhuận của SMC chủ yếu đến từ các nghiệp vụ kế toán, trong khi dòng tiền thực chưa dương trở lại.
Trong hai năm gần đây, SMC ghi nhận sự cải thiện về lợi nhuận chủ yếu đến từ các biện pháp kỹ thuật tài chính. Cụ thể, năm 2024, doanh nghiệp bán tài sản có thanh khoản cao, trong khi năm 2025 thực hiện hoán đổi nợ thành bất động sản, qua đó hoàn nhập dự phòng đã trích lập trước đó. Nhờ vậy, Công ty ghi nhận lãi trở lại và tạm thời xóa lỗ lũy kế.
Tuy nhiên, vấn đề trọng tâm của SMC vẫn nằm ở dòng tiền thực. Dù báo lãi trong hai năm 2024 và 2025, dòng tiền kinh doanh của Công ty vẫn âm 508,1 tỷ đồng trong năm 2024 và âm 8 tỷ đồng trong năm 2025. Diễn biến này cho thấy, hoạt động kinh doanh cốt lõi chưa tạo ra tiền.
Tại thời điểm 31/12/2025, dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi giảm mạnh 351,5 tỷ đồng, xuống còn 179,1 tỷ đồng. Ngược lại, chi phí xây dựng cơ bản dở dang tăng từ 0,6 tỷ đồng lên 316,6 tỷ đồng, nhưng chưa được thuyết minh chi tiết trong báo cáo quý IV/2025. Trước đó, trong báo cáo bán niên 2025, khoản mục này đạt 279,3 tỷ đồng, trong đó 278,8 tỷ đồng là giá gốc bất động sản nhận về từ việc hoán đổi các khoản nợ xấu, chiếm khoảng 95% giá trị căn hộ.
Theo chia sẻ bên lề đại hội cổ đông thường niên của Thép Nam Kim tổ chức trong năm 2025, bà Nguyễn Ngọc Ý Nhi, Phó chủ tịch Hội đồng quản trị SMC cho biết, Công ty sẽ tiếp tục hoàn nhập dự phòng thông qua việc chuyển đổi nợ phải thu thành sản phẩm bất động sản và đã nhận được cam kết góp thêm vốn từ nhóm cổ đông.
Dù vậy, việc chuyển đổi nợ sang cổ phiếu và bất động sản không giúp cải thiện ngay thanh khoản, do các tài sản này có độ trễ trong việc chuyển đổi thành tiền mặt. Trong khi đó, SMC vẫn duy trì tình trạng sử dụng vốn ngắn hạn để tài trợ tài sản dài hạn, tiềm ẩn rủi ro tài chính đáng kể.
Một ví dụ là khoản phải thu từ Công ty cổ phần Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã HBC). Tính đến cuối năm 2025, SMC đã chuyển đổi 104,8 tỷ đồng nợ phải thu, nhưng giá trị thực tế còn lại chỉ là 67,6 tỷ đồng và vẫn phải tiếp tục trích lập dự phòng 37,2 tỷ đồng, cho thấy rủi ro suy giảm giá trị tài sản sau chuyển đổi vẫn hiện hữu.
Song song với khó khăn tài chính, SMC có nhiều thay đổi về nhân sự cấp cao. Trong năm 2025, Công ty miễn nhiệm 5 thành viên Hội đồng quản trị, bao gồm bà Nguyễn Thị Ngọc Loan, ông Hứa Vũ, ông Nguyễn Hữu Kinh Luân, ông Vũ Anh Nguyên và ông Fujitsuka Masahiko, đồng thời bầu mới 3 thành viên gồm ông Phạm Hoàng Anh, ông Hoàng Trung Dũng và ông Nguyễn Ngọc Anh Duy. Đầu năm 2026, vị trí Tổng giám đốc cũng được chuyển từ ông Đặng Huy Hiệp sang ông Nguyễn Quang Trung, có hiệu lực từ ngày 7/1/2026.
Các thay đổi này bước đầu cho thấy nỗ lực của SMC trong điều chỉnh bộ máy quản trị, tuy nhiên phản ứng của thị trường vẫn tương đối thận trọng. Kể từ khi thay Chủ tịch Hội đồng quản trị vào tháng 9/2025 đến ngày 24/3/2026, cổ phiếu SMC giảm 35,4%, từ mức 16.800 đồng/cổ phiếu xuống 10.850 đồng/cổ phiếu và vẫn giao dịch dưới đường trung bình MA 200, phản ánh xu hướng giá chưa ghi nhận sự cải thiện rõ rệt.
Dù đã thay đổi bộ máy lãnh đạo và triển khai nhiều biện pháp tái cấu trúc, SMC chưa giải quyết đáng kể bài toán dòng tiền và cân đối tài chính. Khi lợi nhuận chủ yếu đến từ các nghiệp vụ kế toán, trong khi dòng tiền thực chưa dương trở lại, niềm tin của nhà đầu tư có thể cần thêm thời gian để phục hồi. Đại hội cổ đông dự kiến tổ chức ngày 24/4/2026 được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm thông tin về chiến lược, đặc biệt là kế hoạch bổ sung vốn và cải thiện thanh khoản. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình tái cấu trúc sẽ phụ thuộc vào khả năng triển khai các giải pháp mang tính nền tảng trong thời gian tới.
