Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương báo cáo tại Hội nghị. Ảnh: VGP
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, tổng số vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương là 1.013.443,4 tỷ đồng. Đồng thời, theo quy định của Luật Đầu tư công, số vốn kế hoạch năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 là 55.289,6 tỷ đồng.
Số vốn chưa phân bổ thuộc thẩm quyền của Chính phủ là 79.688,517 tỷ đồng, trong đó gồm các khoản dự kiến bố trí cho dự án khởi công mới, các chương trình mục tiêu quốc gia và các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đến hết ngày 15/4/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết 976.538,8 tỷ đồng. Số vốn chưa phân bổ chi tiết còn lại là 50.040,8 tỷ đồng, chiếm 4,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
Về giải ngân, vốn kéo dài từ năm trước sang đạt 2.676,5 tỷ đồng, tương đương 5,8% kế hoạch. Đối với kế hoạch năm 2026, tổng số giải ngân đạt 127.390,6 tỷ đồng, bằng 12,6% kế hoạch.
Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 9,6%, vốn ngân sách địa phương đạt 14,2%. Có 7 bộ, cơ quan và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung.
Tuy nhiên, vẫn còn 16 bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1%. Một số đơn vị được giao vốn lớn nhưng giải ngân thấp, ảnh hưởng đến tiến độ chung.
Những nút thắt then chốt
Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương: Quá trình thực hiện đầu tư công chịu tác động của nhiều quy định pháp luật liên quan. Đối với lĩnh vực đất đai, nhiều bộ, ngành, địa phương phản ánh quy trình xác định giá đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn kéo dài. Quy định chuyển mục đích sử dụng đất còn phức tạp, thiếu hướng dẫn cụ thể trong một số trường hợp.
Trong lĩnh vực xây dựng, thủ tục thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế kỹ thuật và dự toán còn nhiều bước, có sự trùng lặp giữa các cơ quan. Việc điều chỉnh tổng mức đầu tư, dự toán chưa có hướng dẫn đầy đủ khi giá vật liệu biến động.
Đối với môi trường, việc thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và cấp phép khai thác vật liệu xây dựng còn chậm, ảnh hưởng đến tiến độ thi công.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ và chuyển đổi số, chưa có hướng dẫn chi tiết về xác định tổng mức đầu tư, dự toán dịch vụ công nghệ thông tin. Việc thu thập báo giá còn phát sinh thủ tục và chưa có quy định xử lý khi có chênh lệch giá.
Công tác giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn. Việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và sự đồng thuận của người dân còn gặp khó khăn. Công tác di dời hạ tầng kỹ thuật phát sinh nhiều vướng mắc.
Nguồn cung vật liệu xây dựng tại nhiều địa phương chưa đáp ứng nhu cầu. Giá nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển tăng, ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí dự án.
Năng lực của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế. Việc lập kế hoạch chưa sát thực tế, phối hợp chưa chặt chẽ, dẫn đến chậm tiến độ.
Ngoài ra, việc sắp xếp tổ chức, chuyển giao chủ đầu tư, thay đổi mô hình quản lý cũng ảnh hưởng đến triển khai dự án.
Nguyên nhân chậm tiến độ và giải pháp thúc đẩy giải ngân
Thứ trưởng Trần Quốc Phương nêu rõ: Giải ngân chậm là kết quả của nhiều yếu tố.
Về khách quan, có các yếu tố như biến động giá vật liệu, thay đổi chính sách, khó khăn trong giải phóng mặt bằng và điều kiện thời tiết.
Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Theo đó, chất lượng lập kế hoạch chưa cao, phân bổ vốn còn dàn trải. Một số dự án chưa hoàn thiện thủ tục nhưng vẫn được bố trí vốn. Công tác giải phóng mặt bằng chưa đồng đều, thiếu quyết liệt. Việc phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ.
Năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ thể còn hạn chế. Một bộ phận cán bộ còn tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm.
Nguồn cung vật liệu thiếu hụt, trong khi nhu cầu tăng cao do triển khai đồng loạt nhiều dự án.
Kỷ luật giải ngân - thước đo năng lực điều hành
Nhằm bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, Lãnh đạo Bộ Tài chính cũng nêu loạt kiến nghị để thúc đẩy tiến độ giải ngân.
Trước hết, về kế hoạch vốn, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương được yêu cầu khẩn trương phân bổ và giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 theo đúng quy định, đặc biệt với những đơn vị được giao quy mô vốn lớn. Đồng thời, cần chủ động điều chuyển vốn nội bộ từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án có tiến độ tốt và nhu cầu bổ sung vốn. Đối với phần vốn ngân sách trung ương đến ngày 15/5/2026 chưa được phân bổ chi tiết, các đơn vị phải báo cáo phương án xử lý, gửi Bộ Tài chính trước ngày 20/5/2026.
Cùng với đó, việc đánh giá hiệu quả đầu tư trên cơ sở hạch toán kinh tế - xã hội được nhấn mạnh phải thực hiện xuyên suốt, từ khâu xác định nhu cầu, phân bổ vốn đến triển khai và vận hành dự án. Các cơ quan cũng cần chủ động xây dựng kế hoạch giải ngân, tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, đồng thời phòng chống tham nhũng, lãng phí trong đầu tư công.
Đối với nguồn vốn dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao khẩn trương tổng hợp đề xuất phân bổ từ nguồn dự kiến hơn 20.683 tỷ đồng, gửi Bộ Tài chính để báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định.
Về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ Việt Nam ban hành Chỉ thị về quản lý và sử dụng vốn gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Sau khi Chỉ thị được ban hành, các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện nghiêm việc lựa chọn danh mục dự án trên cơ sở hiệu quả, gửi phương án về Bộ Tài chính trước ngày 6/5/2026 để tổng hợp, trình Chính phủ.
Ở khâu giải phóng mặt bằng – một trong những "điểm nghẽn" lớn hiện nay – các bộ, địa phương được yêu cầu tập trung tháo gỡ vướng mắc, đồng thời tăng cường tuyên truyền, vận động người dân. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hướng dẫn, xử lý các khó khăn phát sinh liên quan đến Luật Đất đai 2024.
Về nguồn cung nguyên vật liệu, các cơ quan chức năng phải tăng cường kiểm tra, giám sát việc quản lý giá, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, thao túng thị trường hoặc tăng giá bất hợp lý. Các địa phương cần công bố giá vật liệu, chỉ số giá xây dựng định kỳ hằng tháng hoặc sớm hơn khi cần thiết. Bộ Xây dựng được giao theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đề xuất giải pháp điều hành khi có biến động lớn.
Đối với các công trình, dự án quan trọng quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông vận tải, Bộ Xây dựng và các địa phương phải chỉ đạo các đơn vị, nhà thầu tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ thi công. Đồng thời, cần tăng tốc chuẩn bị đầu tư các dự án chiến lược như tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam và các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam - Trung Quốc.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu triển khai đúng tiến độ các nhiệm vụ theo chương trình công tác năm 2026. Bộ Khoa học và Công nghệ cần sớm ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền các văn bản hướng dẫn liên quan để tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện.
Song song đó, việc hoàn thiện thể chế, chính sách cũng được đặt ra cấp thiết. Các bộ liên quan phải rà soát toàn diện hệ thống pháp luật về xây dựng, đất đai, môi trường, khoa học công nghệ, ngân sách nhà nước và đầu tư công, từ đó đề xuất giải pháp đồng bộ, bảo đảm tính thống nhất và khả thi.
Cuối cùng, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong đầu tư công theo hướng tinh gọn, minh bạch, lấy hiệu quả làm thước đo. Việc cắt giảm khâu trung gian, loại bỏ thủ tục chồng chéo và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan sẽ góp phần rút ngắn thời gian triển khai dự án, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
