Thúc đẩy quan hệ chiến lược
Việt Nam và EU chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện nhân chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa vào tháng 1/2026. Qua đó, Việt Nam trở thành đối tác đầu tiên tại Đông Nam Á thiết lập khung khổ quan hệ này với EU, đồng thời là nước ASEAN duy nhất có đầy đủ các trụ cột hợp tác với EU.
Hai bên đang thúc đẩy hợp tác khoa học và công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực vũ trụ, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ xanh và khoáng sản thiết yếu. Đồng thời, Việt Nam và EU kỳ vọng tạo xung lực mới cho thương mại, đầu tư, triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), hướng tới đưa EU trở thành một trong 3 đối tác thương mại và đầu tư hàng đầu của Việt Nam.
 |
Cuối tháng 9/2026, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng và ông Erik Kurzweil, Tổng Vụ trưởng phụ trách châu Á - Thái Bình Dương thuộc Cơ quan Đối ngoại Liên minh châu Âu, đồng chủ trì Phiên họp lần thứ 7, Ủy ban hỗn hợp Việt Nam - EU triển khai Hiệp định khung Đối tác và Hợp tác toàn diện Việt Nam - EU.
EU đánh giá cao những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và vai trò ngày càng cao của Việt Nam tại khu vực cũng như các diễn đàn đa phương. EU khẳng định, Việt Nam là đối tác quan trọng, ưu tiên tại châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời mong muốn đưa khung khổ Đối tác Chiến lược toàn diện vào triển khai thực chất.
Hai bên nhất trí tăng cường trao đổi đoàn các cấp, nhất là đoàn cấp cao; mở rộng hợp tác về thương mại, đầu tư, phát triển bền vững, quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực mới; đồng thời tích cực phối hợp giải quyết những tồn tại, vướng mắc trong quan hệ song phương.
Mở rộng hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những hướng hợp tác trọng tâm trong giai đoạn mới. Hai bên sẽ tăng cường nghiên cứu chung, kết nối cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời khai thác hiệu quả các chương trình của EU, trong đó có Horizon Europe - chương trình tài trợ nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo lớn của EU, với ngân sách khoảng 95,5 tỷ euro trong giai đoạn 2021 - 2027.
Tháng 5/2026, Ủy ban châu Âu, đại diện EU, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam ký Ý định thư nhằm tăng cường hợp tác trong lĩnh vực này. Theo phái đoàn EU tại Việt Nam, văn kiện tạo khung khổ thúc đẩy năng lực nghiên cứu, trao đổi trong chương trình Horizon Europe và các chương trình khác, hỗ trợ dịch chuyển của các nhà nghiên cứu, nâng cao năng lực thể chế, tạo điều kiện cho các sáng kiến đào tạo và nghiên cứu chung.
“Hơn bao giờ hết, EU sẵn sàng trong việc mở rộng hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi kép của Việt Nam - xanh và số - đồng thời thúc đẩy các cơ hội đầu tư vào những công nghệ mới nổi như AI, chất bán dẫn, 5G, công nghệ không gian, an ninh mạng và nhiều lĩnh vực khác”, phái đoàn EU nhấn mạnh.
Định hướng này phù hợp với mục tiêu phát triển của Việt Nam. Tháng 6/2026, Quốc hội thông qua nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2026 và duy trì mức tăng trưởng bình quân tương tự trong cả giai đoạn, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. GDP bình quân đầu người dự kiến đạt 8.500 USD vào năm 2030, gấp 1,7 lần năm 2025.
Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực của mô hình phát triển mới. Trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn, gắn hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo với kết quả đầu ra, đồng thời cho phép chấp nhận rủi ro có kiểm soát.
Việt Nam cũng ưu tiên tiếp nhận, chuyển giao, ứng dụng và làm chủ công nghệ nền tảng, công nghệ chiến lược và công nghệ số, với mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP vào năm 2030.
Trong năm 2026, các lĩnh vực ưu tiên gồm bán dẫn, AI và năng lượng sạch; coi dữ liệu là nguồn lực chiến lược; khai thác các không gian tăng trưởng mới như không gian vũ trụ, không gian ngầm và không gian biển. Việt Nam cũng thúc đẩy cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ trọng kinh tế số trong GDP Việt Nam tăng từ 12,87% năm 2021 lên 14,02% năm 2025, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD. Kết quả này phản ánh vai trò ngày càng lớn của các lĩnh vực công nghệ cốt lõi và quá trình số hóa trong các ngành công nghiệp truyền thống.
Gia tăng kết nối thương mại và đầu tư
Trong lĩnh vực thương mại và đầu tư, Việt Nam và EU nhất trí tiếp tục thực thi đầy đủ, hiệu quả EVFTA, tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại, đầu tư và kinh doanh. Hai bên cũng tăng cường kết nối các chương trình, nguồn lực và dự án trong khuôn khổ sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu (Global Gateway) và Quan hệ Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng, nhất là trong phát triển hạ tầng xanh, năng lượng sạch và chuỗi giá trị bền vững.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đề nghị EU thúc đẩy các nước thành viên còn lại sớm hoàn tất phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU; ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), qua đó sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam. Bà cũng đề nghị hai bên đẩy nhanh việc xác định và triển khai các dự án đầu tư cụ thể, phù hợp với nguồn lực của EU.
Theo Cục Thống kê, tổng vốn đầu tư của EU vào Việt Nam hiện đạt hơn 38,4 tỷ USD, đứng thứ 6 trong số 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. EU là đối tác thương mại lớn thứ tư, thị trường xuất khẩu lớn thứ ba và thị trường nhập khẩu lớn thứ năm của Việt Nam. Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN, đồng thời thuộc nhóm 10 nhà cung ứng hàng hóa hàng đầu cho thị trường này.
Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 73,8 tỷ USD, tăng 8% so với năm trước. Trong 9 tháng đầu năm 2026, bất chấp những căng thẳng địa chính trị, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai bên đạt 65,48 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 50,77 tỷ USD, tăng 21,7%; nhập khẩu đạt 14,71 tỷ USD, tăng 13,9%. Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại 36,06 tỷ USD với EU.
Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), người từng tham gia đoàn đàm phán của EU về EVFTA cho rằng, quan hệ thương mại này tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài cho cả hai bên.
“Dù Việt Nam đang duy trì mức thặng dư thương mại với EU, nhưng chúng ta không nên nhìn nhận mối quan hệ đối tác này qua lăng kính được - mất. Những mặt hàng mà châu Âu mang đến như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm chính là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp cho Việt Nam. Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản lại là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố các chuỗi cung ứng của châu Âu cũng như phục vụ hàng triệu người tiêu dùng tại đây”, ông Jean-Jacques Bouflet nói.
EU cũng đã đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các quốc gia không hợp tác về thuế. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết, Việt Nam hoan nghênh quyết định này, coi đây là sự ghi nhận những nỗ lực hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, chính sách và nâng cao hiệu quả thực thi, hướng tới môi trường kinh doanh, đầu tư minh bạch, ổn định, phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
Việt Nam khẳng định sẵn sàng tiếp tục trao đổi, hợp tác với EU và các đối tác quốc tế trên tinh thần xây dựng, bình đẳng, cùng có lợi, nhằm thúc đẩy minh bạch thuế, nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, thuận lợi, bền vững.
Hai bên đồng thời nhất trí làm sâu sắc hợp tác về chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, ứng phó biến đổi khí hậu, phòng, chống thiên tai và phát triển bền vững; tiếp tục triển khai hiệu quả Quan hệ Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng; mở rộng hợp tác về nguyên liệu thô thiết yếu và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các quy định mới của EU, gồm Cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), Quy định chống phá rừng và các yêu cầu thẩm định tính bền vững của chuỗi cung ứng.
Hợp tác biển cũng là lĩnh vực được hai bên chú trọng, với các nội dung như phát triển kinh tế biển xanh, quản trị đại dương, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái biển, nuôi trồng thủy sản bền vững. Hai bên sẽ tăng cường phối hợp về an ninh, an toàn hàng hải, nâng cao năng lực và ứng phó với các thách thức an ninh trên biển.
Những mặt hàng mà châu Âu mang đến như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm chính là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp cho Việt Nam. Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố các chuỗi cung ứng của châu Âu cũng như phục vụ hàng triệu người tiêu dùng châu Âu.
