Xóa bù chéo giá điện, không chuyển rủi ro đầu tư cho người dùng

Giá điện cần phản ánh chi phí, xóa bù chéo

Tiếp chương trình Kỳ họp thứ hai, chiều 20/10, Quốc hội khóa XVI nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết, việc sửa luật nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế đang ảnh hưởng đến phát triển nguồn điện, lưới điện và bảo đảm an ninh cung cấp điện; đồng thời hướng tới giá điện hợp lý, công khai, minh bạch và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Về nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến quy hoạch và đầu tư xây dựng dự án điện lực, Bộ trưởng cho biết, dự án Luật đã sửa quy định về quy hoạch, phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện.

Bên cạnh đó, dự thảo đơn giản hóa thủ tục đầu tư theo hướng một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định, giá điện trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện để hạn chế việc phải đàm phán lại giá điện sau đấu thầu.

Về thị trường điện, mua bán điện, vận hành hệ thống điện, Bộ trưởng cho biết, Luật sửa đổi đã triển khai các cấp độ thị trường điện cạnh tranh; mở rộng đối tượng mua bán điện trực tiếp; bổ sung các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện; hiệu chỉnh quy định về thanh toán, chất lượng điện năng.

Giá điện, giá dịch vụ về điện, Luật sửa đổi lần này quy định lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng của một số loại hình nguồn điện; cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện.

Không chuyển rủi ro đầu tư cho Nhà nước, bên mua bán điện và người dùng điện

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh các chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý quy định trong dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải

Vì vậy, cần thể hiện rõ hơn nguyên tắc hình thành giá trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Vấn đề này trước đó cũng đã được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đặt ra tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ngày 28/9. Theo đại biểu, nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý, ngành điện sẽ khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn.

Nhưng điều cần làm rõ là khoản chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào thuộc trách nhiệm nhà đầu tư và trong trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả.

Đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai thông tin và phân bổ rủi ro giữa các chủ thể; đồng thời, khi xây dựng quy định chi tiết, cần có cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí, loại trừ những khoản không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả.

Như vậy, yêu cầu đặt ra không phải là hạn chế khả năng thu hồi chi phí chính đáng của các dự án điện, mà là xác định ranh giới giữa chi phí cần thiết để bảo đảm cung ứng điện và những rủi ro phát sinh từ quyết định đầu tư, hiệu quả quản trị hoặc điều kiện kinh doanh.

Nếu ranh giới này không rõ, nguyên tắc thu hồi chi phí có thể tạo ra cách hiểu rằng các khoản phát sinh của dự án đều có thể được tính vào giá điện, trong khi người mua điện không có đủ thông tin để đánh giá tính hợp lý của các khoản chi.

Ngược lại, nếu giá điện không phản ánh được những chi phí hợp lý của việc sản xuất, truyền tải và phân phối điện, khả năng huy động vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện cũng có thể bị ảnh hưởng. Bài toán của cơ chế giá vì thế là đồng thời tạo tín hiệu đầu tư, khuyến khích sử dụng điện hiệu quả và bảo đảm trách nhiệm đối với các quyết định đầu tư, kinh doanh.

Bên cạnh nguyên tắc hình thành giá, một nội dung quan trọng khác của dự thảo là làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng. Theo báo cáo thẩm tra, việc xóa bù chéo cần được phân biệt với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị chính sách hỗ trợ phải có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, bảo đảm quá trình thị trường hóa giá điện không ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của những nhóm cần được Nhà nước hỗ trợ.

Theo định hướng này, cơ chế giá và chính sách an sinh cần được tách bạch: giá điện phản ánh chi phí cung ứng, còn khoản hỗ trợ được xác định theo đối tượng và nguồn lực thực hiện. Thay vì hỗ trợ gián tiếp thông qua việc phân bổ lại chi phí giữa các nhóm khách hàng, cơ chế hỗ trợ trực tiếp có thể làm rõ hơn ai được hỗ trợ, mức hỗ trợ và nguồn kinh phí.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi không chỉ là thay đổi cách tính giá trên văn bản. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cả nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý khoản chi phí Nhà nước bù đắp trong trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh vì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội. Yêu cầu này nhằm tránh cách hiểu rằng ngân sách nhà nước mặc nhiên phải gánh các khoản chi phí phát sinh khi giá điện chưa được điều chỉnh.