Nâng chất lượng chuẩn bị, phân bổ vốn
Tiếp chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI, tại phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn sáng 12/11, vấn đề giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục thu hút sự quan tâm của nhiều đại biểu Quốc hội, với những câu hỏi tập trung vào hiệu quả phân bổ và khả năng đưa nguồn vốn vào thực tế.
Đại biểu Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) nêu nghịch lý tại nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số: nhu cầu vốn đầu tư các công trình thiết yếu rất lớn, nhưng nguồn lực còn thiếu; trong khi đó, một số địa phương, đơn vị được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ trách nhiệm nằm ở khâu tham mưu phân bổ, điều hành vốn hay tổ chức thực hiện; đồng thời cho biết giải pháp và thời gian cụ thể để khắc phục tình trạng nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết.
 |
Đại biểu Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) |
Cùng quan tâm đến hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) đặt vấn đề về tình trạng vốn đã bố trí nhưng không giải ngân được, nhiều dự án kéo dài, đội vốn, chậm đưa vào khai thác, gây lãng phí nguồn lực.
Đại biểu đề nghị làm rõ nguyên nhân cốt lõi, giải pháp hạn chế phân bổ vốn dàn trải và điều chuyển kịp thời vốn từ dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả sang những dự án có khả năng triển khai tốt hơn.
Trả lời các vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, công tác giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 có nhiều tiến bộ so với năm trước. Đến hết tháng 10/2026, cả nước giải ngân hơn 708.500 tỷ đồng, đạt 74,1% kế hoạch, tăng 217.500 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025.
Theo Bộ trưởng, năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, tổng lượng vốn bố trí tăng khoảng 22% so với năm trước. Trong bối cảnh khối lượng vốn lớn hơn, yêu cầu tổ chức thực hiện cũng đặt ra cao hơn đối với các bộ, ngành và địa phương.
 |
Toàn cảnh phiên chất vấn sáng 12/11 |
Phân tích quy trình triển khai một dự án đầu tư công, Bộ trưởng cho biết có 5 khâu gồm lựa chọn và đề xuất vốn; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư và phân bổ vốn; tổ chức triển khai thực hiện; thanh quyết toán và đưa công trình vào sử dụng.
"Qua theo dõi công tác quản lý, khâu còn yếu nhất hiện nay là tổ chức thực hiện, đặc biệt là công tác chuẩn bị dự án", Bộ trưởng nói.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, thủ tục giải ngân vốn đầu tư công thời gian qua đã được cải tiến đáng kể. Khi Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất được ban hành, các thủ tục hành chính trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục được đơn giản hóa, tạo thuận lợi hơn cho quá trình triển khai dự án.
Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, công tác chuẩn bị đã được triển khai từ tháng 7/2025. Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu cập nhật danh mục dự án dự kiến triển khai trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo, làm cơ sở tổng hợp nhu cầu vốn, xây dựng dự toán và trình cấp có thẩm quyền quyết định.
Trên cơ sở dự toán được thông qua, trước ngày 30/11 hằng năm, Chính phủ sẽ có quyết định phân bổ vốn để các bộ, ngành, địa phương căn cứ tiêu chuẩn, điều kiện và khả năng thực hiện, phân bổ chi tiết đến từng dự án. Cách làm này hướng tới nâng cao tính chủ động trong chuẩn bị kế hoạch, hạn chế tình trạng có vốn nhưng dự án chưa sẵn sàng triển khai.
Một giải pháp khác được Bộ trưởng đề cập là tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong thực hiện kế hoạch vốn. Bộ Tài chính đã tham mưu, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1129 về chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công, qua đó đưa kết quả giải ngân thành một tiêu chí đánh giá trách nhiệm tổ chức thực hiện của các bộ, ngành, địa phương.
Bộ trưởng cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt, thường xuyên đôn đốc tiến độ giải ngân tại các cuộc họp giao ban, với mục tiêu phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch vốn đầu tư công trong năm 2026.
Siết trách nhiệm trong tổ chức thi công
Bên cạnh khâu chuẩn bị và phân bổ vốn, chất lượng tổ chức thi công cũng được đại biểu Quốc hội đặt ra như một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.
Đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng) sử dụng quyền tranh luận trong phiên chất vấn để chỉ ra một tình trạng mà đại biểu gọi là "đa cấp trong thi công", tức là trúng thầu nhưng không trực tiếp làm, mà phân ra nhiều cấp trung gian.
Theo đại biểu, có tình trạng tập đoàn hoặc tổng công ty mẹ trúng thầu rồi giao lại cho công ty con, công ty con giao cho xí nghiệp, sau đó tiếp tục chuyển xuống các tổ, đội thi công.
 |
Đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng) |
Qua mỗi tầng nấc, một phần kinh phí được trích lại cho chi phí quản lý và lợi nhuận. Đơn vị trực tiếp thi công vì vậy phải gánh thêm chi phí, trong khi vẫn chịu tác động từ biến động giá nhân công, nguyên vật liệu.
Điều này có thể dẫn tới đội chi phí, chậm thanh toán, bị chiếm dụng vốn và phát sinh nợ đọng xây dựng.
Ghi nhận vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng đây là một trong những nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân, được gọi là tình trạng “bán thầu”. Trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư trong việc theo dõi, giám sát nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng đã ký kết.
Bộ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện dự án, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng cam kết, hạn chế việc chuyển giao công việc qua nhiều tầng nấc làm phát sinh chi phí và ảnh hưởng tiến độ.
Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cũng cho biết, bên cạnh các nguyên nhân khách quan như vướng mắc giải phóng mặt bằng, biến động giá, thiếu vật liệu và nhân lực, năng lực quản trị, tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư còn hạn chế.
 |
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh |
Liên quan đến lựa chọn nhà thầu và đấu thầu, Bộ trưởng nêu rõ, các dự án thường áp dụng hình thức tổ hợp liên danh nhà thầu để đủ điều kiện tham gia đấu thầu. Tuy nhiên, xuất hiện tình trạng cạnh tranh không lành mạnh như ép giá xuống rất thấp (chỉ khoảng 0,5% – 1%). Đối với các công trình trọng điểm từ trước đến nay, cơ chế chỉ định thầu do Quốc hội cho phép kết hợp tiết giảm 5% mang lại hiệu quả cơ bản.
Bộ trưởng cho biết, nhiều nhà thầu nhờ liên danh nên trúng rất nhiều dự án, nhưng thực tế năng lực riêng lẻ lại không đáp ứng yêu cầu. Hiện tượng "bán thầu" (trúng thầu rồi giao lại cho các nhà thầu nhỏ) là vấn đề phức tạp.
“Chúng ta thực hiện theo luật đấu thầu thì về quy trình thực hiện rất chặt chẽ, khi xem xét về năng lực tài chính, năng lực trang thiết bị máy móc thi công, về nhân lực, nhưng vẫn còn hiện tượng giao thầu lại như thế này, đây là trách nhiệm thuộc về đơn vị thi công và phải xử lý theo pháp luật”, Bộ trưởng nêu rõ.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, nội dung này đã được đề cập trong quá trình sửa đổi Luật Đấu thầu do Bộ Tài chính chủ trì.
Bộ Xây dựng sẽ tham gia xây dựng nghị định hướng dẫn nhằm hoàn thiện quy định, bảo đảm quá trình đấu thầu chặt chẽ, khách quan hơn và hạn chế tình trạng bán thầu.
