Luật Ngân sách Nhà nước mới: Gỡ thủ tục để giải ngân hiệu quả 8,2 triệu tỷ đồng

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TPHCM) phát biểu tại hội trường chiều 5/11.

Chiều 5/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Đây là dự án Luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành, được Chính phủ trình Quốc hội sáng 23/10.

Giải ngân nhanh và hiệu quả 8,2 triệu tỷ đồng

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) đánh giá, dự thảo Luật có 3 nội dung về phân cấp, phân quyền cho Chính phủ, HĐND, UBND các cấp và đặc biệt có 4 nội dung rất tích cực, giúp cắt giảm đơn giản hóa các thủ tục hành chính; đơn giản hóa trình tự, thủ tục, nội dung hồ sơ liên quan đến quá trình phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

Theo đại biểu, Quốc hội đã thông qua nghị quyết về kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026–2030 với tổng nguồn lực 8,2 triệu tỷ đồng. Đây là nguồn vốn quan trọng để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, từ giao thông, năng lượng, các dự án chống ngập, xử lý ô nhiễm môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu đến hạ tầng số, y tế, giáo dục.

"Vì vậy, Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) phải giúp giải ngân nhanh và hiệu quả nguồn lực này", ông Ngân nói.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đã bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất dự án đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác. Đại biểu Trần Hoàng Ngân đánh giá đây là nội dung quan trọng, cần thiết, cùng với các quy định về phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa trình tự, thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư.

Góp ý cụ thể tại Điều 75 về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công, đại biểu đề nghị đối với dự án nhóm A sử dụng toàn bộ vốn ngân sách địa phương hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ chi của ngân sách Trung ương, thay vì phải trao đổi, thống nhất với các bộ, cơ quan Trung ương như dự thảo, có thể chuyển sang cơ chế hậu kiểm.

Đề xuất này đặt ra yêu cầu phân định rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp ngân sách, nhất là trong bối cảnh quy mô đầu tư công tăng mạnh. Việc tăng quyền chủ động cho địa phương cần đi cùng cơ chế giám sát, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình, thay vì chỉ đơn thuần cắt giảm một khâu thủ tục.

Phân cấp mạnh hơn, tránh chuẩn bị dự án vượt khả năng cân đối vốn

Liên quan đến phân cấp thẩm quyền và tiến độ triển khai dự án, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đề nghị rà soát sự thống nhất giữa quyền của HĐND trong quyết định danh mục, mức chi đầu tư công với quyền của UBND trong quyết định chủ trương đầu tư và tổ chức thực hiện.

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long)

Theo đại biểu, nếu HĐND quyết định chi tiết đến từng dự án, trong khi UBND được giao quyết định chủ trương đầu tư, phân bổ và điều hành thực hiện, có thể phát sinh thủ tục điều chỉnh nhiều lần, làm giảm tính chủ động trong điều hành ngân sách, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và giải ngân.

Đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc phân cấp theo hướng HĐND quyết định tổng mức, mục tiêu, danh mục và các giới hạn tài khóa quan trọng của đầu tư công; UBND chủ động quyết định, phân bổ, điều chỉnh trong phạm vi nguồn lực và thẩm quyền được giao. Đổi lại, UBND phải công khai báo cáo giải trình và chịu sự giám sát của HĐND về kết quả sử dụng vốn, tiến độ thực hiện và hiệu quả đầu tư.

Một vấn đề khác được đại biểu Thạch Phước Bình lưu ý là quy định cho phép chủ động chuẩn bị đầu tư và quyết định chủ trương đầu tư cho giai đoạn 5 năm tiếp theo, với hạn mức thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn không vượt quá 2 lần mức chi đầu tư công 5 năm của giai đoạn hiện tại.

Đại biểu đồng tình với chủ trương này vì có thể rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, tăng tính chủ động cho Chính phủ và chính quyền địa phương. Tuy nhiên, cần phân biệt hạn mức thẩm định để chuẩn bị dự án với khả năng cân đối vốn thực tế của ngân sách giai đoạn sau và cam kết bố trí vốn khi dự án được đưa vào kế hoạch.

Theo đại biểu, không thể coi hạn mức thẩm định bằng 2 lần mức vốn của giai đoạn hiện tại là cam kết ngân sách giai đoạn sau chắc chắn có đủ nguồn lực tương ứng. Việc quyết định chủ trương đầu tư cho giai đoạn tiếp theo phải căn cứ dự báo khả năng cân đối ngân sách, thứ tự ưu tiên, nghĩa vụ vốn chuyển tiếp và hiệu quả kinh tế - xã hội dự kiến của dự án. Nếu không, việc chuẩn bị quá nhiều dự án có thể tạo áp lực bố trí vốn và dẫn đến đầu tư dàn trải.

Mỗi đồng vốn phải gắn với kết quả và trách nhiệm cụ thể

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) đề nghị làm rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công, bảo đảm đây là nguyên tắc xuyên suốt từ khâu giao ngân sách đến đánh giá kết quả sử dụng để phân bổ nguồn lực.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai)

Đại biểu cho rằng cần làm rõ nội hàm đánh giá tại Điều 84 (có nguồn gốc từ Điều 77 của Luật Đầu tư công) để các địa phương có cơ sở triển khai thực hiện, trong đó đánh giá giữa kỳ chỉ ra khả năng hoàn thành nội dung cần điều chỉnh, đánh giá kết thúc đối chiếu sản phẩm với mục tiêu và đánh giá tác động phải chứng minh lợi ích thực tế sau thời gian khai thác…

Kết quả đánh giá phải dẫn đến quyết định quản lý cụ thể. Đại biểu đề nghị bổ sung một khoản tại Điều 84 quy định kết luận đánh giá phải xác định tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý; cơ quan có thẩm quyền phải quyết định biện pháp áp dụng, điều chỉnh hoặc dừng chương trình, dự án theo thẩm quyền kèm thời hạn và trách nhiệm thực hiện.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) cũng đề nghị làm rõ hơn việc cân đối nguồn lực cho dự án mới, trong đó phải tách bạch nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành các công trình dự kiến đưa vào sử dụng.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa)

Việc xác định đầy đủ các nghĩa vụ này sẽ giúp tính đúng phần ngân sách còn có thể dành cho nhiệm vụ mới, tránh tính trùng nguồn lực.

Với vốn đầu tư công chuyển nguồn, đại biểu đề nghị bổ sung căn cứ, cam kết giải ngân, mốc tiến độ, thời điểm rà soát và trách nhiệm xử lý khi không hoàn thành. Đồng thời, cần phân biệt nguyên nhân chủ quan với những trở ngại khách quan được báo cáo kịp thời.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong 5 năm tới, tổng đầu tư phát triển tăng khoảng 2,21 lần; riêng đầu tư công tập trung huy động tăng 2,6 lần so với giai đoạn trước. Trong đó, đầu tư công của Trung ương theo kế hoạch 5 năm dự kiến khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, của địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn

“Nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư công là xuyên suốt trong quá trình lập dự án cũng như trong quá trình thực hiện”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về xây dựng dự toán, Bộ trưởng cho biết một trong những nguyên nhân khiến dự toán chưa sát thực tế là công tác phân tích, dự báo chưa theo kịp diễn biến kinh tế trong nước và thế giới. Bộ Tài chính đã yêu cầu cơ quan thuế, hải quan địa phương chịu trách nhiệm về số liệu dự toán, không để hụt thu, phân tán hoặc giấu nguồn thu.

“Không được giảm thu, không được phản ánh không phù hợp với điều kiện kinh tế, nhưng không được giấu nguồn thu để tạo ra tăng thu; sẽ kiên quyết xử lý những trường hợp cố tình như vậy”, Bộ trưởng nói.

Đối với chi chuyển nguồn, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định rõ các điều kiện được chuyển nguồn, thời hạn chuyển đến ngày 31/12 năm sau và các nguồn cụ thể được phép chuyển. Những khoản còn lại phải xử lý nhằm bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách.