Sản xuất công nghệ cao không chỉ cần điện
Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán về sự thay đổi trong nhu cầu của các nhà sản xuất sau 30 năm phát triển công nghiệp tại Việt Nam, ông Lee Ark Boon - Tổng giám đốc Sembcorp Development, đồng Chủ tịch VSIP Group cho biết, điều các nhà sản xuất hiện nay tìm kiếm không chỉ là điện, mà quan trọng hơn là nguồn năng lượng bền vững và đáng tin cậy.
Sự thay đổi này càng trở nên rõ ràng khi Việt Nam hướng tới thu hút nhiều hơn các dự án sản xuất có giá trị cao như điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI)… Điều này không chỉ đặt ra yêu cầu khác về công nghệ, mà còn kéo theo những tiêu chuẩn cao hơn đối với hạ tầng của khu công nghiệp.
Theo đại diện Sembcorp Development, năng lượng tái tạo ngày càng trở thành một phần của yêu cầu, dù được cung cấp từ bên ngoài hay sản xuất thông qua điện mặt trời ngay trong khu công nghiệp, thậm chí những nhu cầu hạ tầng mới bắt đầu xuất hiện.
Ông dẫn trường hợp một khách hàng đang có nhu cầu triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn, một mô hình chưa từng được thực hiện tại Việt Nam và cần hỗ trợ về chính sách, cụ thể là sự phối hợp giữa Chính phủ, nhà phát triển dự án và chủ đầu tư khu công nghiệp để chuẩn bị nguồn năng lượng tái tạo, kết nối số và hạ tầng phù hợp. Đây đều là những khoản đầu tư lớn và mang tính dài hạn.
Những yêu cầu này không chỉ xuất hiện ở phía nhà phát triển khu công nghiệp, mà đã phản ánh trực tiếp vào hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất. Ông Lữ Chính Minh - Tổng giám đốc Công ty Electronic Tripod Việt Nam (TVC) cho hay, công nghệ càng tiên tiến thì yêu cầu về độ chính xác, khả năng truyền tín hiệu tốc độ cao và độ tin cậy của bảng mạch càng cao. Điều đó cũng khiến chất lượng nguồn điện trở thành một yêu cầu đặc biệt quan trọng.
TVC đang triển khai và mở rộng cơ sở sản xuất bảng mạch in (PCB) tại Châu Đức (TP.HCM), với tổng vốn đầu tư theo kế hoạch của 2 giai đoạn khoảng 450 triệu USD.
Đây là nền tảng kết nối chip và linh kiện trong nhiều sản phẩm, trong đó có máy tính, thiết bị viễn thông, điện tử ô tô, máy chủ AI và trung tâm dữ liệu. Ông Minh cho biết, do khu vực phía Nam có nhiều mưa dông, TVC đã chủ động đầu tư tuyến cáp điện ngầm nhằm giảm nguy cơ đường dây cấp điện bị ảnh hưởng bởi sét.
Tuy nhiên, khi trạm biến áp phía nguồn bị ảnh hưởng thì vẫn có thể xảy ra mất điện ngắn hạn do hệ thống bảo vệ tác động.
“Đối với sản xuất công nghệ cao, ngay cả gián đoạn tức thời cũng có thể khiến thiết bị dừng hoạt động, gây tổn thất sản phẩm đang trong quá trình sản xuất và kéo dài thời gian khôi phục vận hành”, ông Minh nói.
Thực tế trên cho thấy, tiêu chuẩn về điện đối với khu công nghiệp đang thay đổi. Với sản xuất công nghệ cao, vấn đề không chỉ là có nguồn điện mà còn là công suất, độ ổn định và độ tin cậy của cả hệ thống truyền tải, phân phối.
Ông Nguyễn Thành Chương - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Khu công nghiệp Thành Thành Công (TTC IZ) cũng cho hay, yêu cầu của các nhà đầu tư FDI hiện khắt khe hơn nhiều so với trước.
Lao động và đất giá rẻ không còn giữ vai trò quan trọng như trước, thay vào đó là vị trí, năng lượng, dịch vụ quản lý hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng vận hành, môi trường sống và hệ sinh thái.
Theo đó, giá thuê cũng không còn là tiêu chí có sức nặng tuyệt đối. Khi các dự án sản xuất ngày càng có hàm lượng công nghệ cao, năng lực đáp ứng hạ tầng trong suốt quá trình vận hành ngày càng trở nên quan trọng đối với sức cạnh tranh của khu công nghiệp.
AI, trung tâm dữ liệu đẩy bài toán năng lượng lên cấp độ mới
Nếu như sản xuất công nghệ cao đã làm thay đổi yêu cầu về chất lượng điện, thì sự phát triển của AI và trung tâm dữ liệu còn đẩy bài toán này lên một quy mô lớn hơn.
Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm AI của ASEAN, với nền kinh tế AI chiếm 6% GDP. Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa tham vọng này, nhu cầu về năng lực tính toán, trung tâm dữ liệu và điện năng sẽ tăng mạnh.
Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm AI của ASEAN, với nền kinh tế AI chiếm 6% GDP. Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa tham vọng này, nhu cầu về năng lực tính toán, trung tâm dữ liệu và điện năng sẽ tăng mạnh.
TS. James Kang - giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính, Đại học RMIT Việt Nam cho biết, chủ quyền AI dựa trên ít nhất 4 nền tảng gồm thuật toán, dữ liệu, chip và năng lượng. Trong đó, năng lượng là lĩnh vực Việt Nam có thể chủ động đưa ra lựa chọn chiến lược.
“AI không tồn tại trên đám mây, mà vận hành trên máy móc vật lý trong các trung tâm dữ liệu và những máy móc này cần điện liên tục để tính toán và làm mát”, ông Kang nói.
Việt Nam hiện có 41 trung tâm dữ liệu đang hoạt động với tổng công suất khoảng 221 MW. Viettel cũng đang phát triển một trung tâm dữ liệu siêu quy mô công suất 140 MW tại TP.HCM, trong khi nhiều dự án lớn khác đang được lên kế hoạch.
Tuy nhiên, theo ông James Kang, vấn đề không chỉ nằm ở việc có thể sản xuất bao nhiêu MW điện, mà còn là liệu có thể cung cấp đủ điện ổn định cho những cơ sở không thể bị gián đoạn. Việt Nam có thể có cơ hội tốt hơn khi phát triển AI chuyên biệt dựa trên dữ liệu, ngôn ngữ và những ngành có lợi thế về kiến thức địa phương.
Không chỉ cần điện để vận hành máy chủ, trung tâm dữ liệu còn sử dụng lượng năng lượng đáng kể cho hệ thống làm mát. Các nghiên cứu được ông James Kang dẫn lại ước tính, hoạt động làm mát thường chiếm khoảng 30-40% tổng mức tiêu thụ năng lượng của trung tâm dữ liệu, dù tỷ lệ có thể thay đổi tùy cơ sở và công nghệ.
Dưới góc độ đơn vị nghiên cứu thị trường, ông David Jackson - Tổng giám đốc Avison Young Việt Nam cho hay, nhu cầu trung tâm dữ liệu đang vượt ngoài phạm vi hình thành một phân khúc bất động sản mới: Nhà đầu tư không chỉ tìm vị trí đặt nhà máy, mà còn là một hệ sinh thái có nguồn nhân lực phù hợp, nguồn điện đảm bảo, hạ tầng kết nối tốt và khả năng mở rộng dự án.
“Điều này làm thay đổi cách đánh giá về bất động sản công nghiệp, khi những yếu tố xung quanh khu đất ngày càng quan trọng không kém chính khu đất đó”, ông David Jackson nhìn nhận.
Vấn đề không chỉ là năng lực sản xuất điện của Việt Nam. Với trung tâm dữ liệu và các dự án sản xuất lĩnh vực công nghệ cao, nhà đầu tư cần được bảo đảm lượng điện cần thiết ở đúng nơi, đúng thời điểm và có thể tăng công suất khi quy mô hoạt động mở rộng. Đây là bài toán liên quan đồng thời đến nguồn phát, truyền tải và hạ tầng tại khu vực dự án.
Theo ông David Jackson, một dự án bán dẫn có thể cần lượng điện tương đương hoặc gần bằng cả một khu công nghiệp, dù diện tích dự án nhỏ hơn đáng kể.
Vì vậy, nếu muốn thu hút các ngành công nghệ cao, chủ đầu tư khu công nghiệp không thể chỉ dựa vào công suất điện hiện hữu tại thời điểm định vị sản phẩm bất động sản công nghiệp.
Nhu cầu về công suất điện phải được quy hoạch ngay từ đầu, làm việc sớm với đơn vị cung cấp và chính quyền địa phương, đồng thời xây dựng lộ trình tăng công suất theo từng giai đoạn để có thể cam kết rõ ràng với khách thuê.
Ở điểm này, quan điểm của đại diện Avison Young có sự tương đồng với cách tiếp cận mà lãnh đạo Sembcorp Development đặt ra: Việc chuẩn bị phải bắt đầu ngay từ quy hoạch tổng thể.
Khu công nghiệp cần xác định nhóm doanh nghiệp muốn thu hút, sau đó tính toán tương ứng nhu cầu về điện, nước, kết nối số và các hạ tầng cần thiết. Khi thu hút được những doanh nghiệp này, quy hoạch cũng phải tính đến chuỗi cung ứng có thể dịch chuyển theo họ.
