Cần mở rộng đối tượng mua nhà ở xã hội

Những câu chuyện thực tế

Liên tục khởi công các dự án nhà ở xã hội mới ở khắp các địa phương và đề án hoàn thành 1 triệu căn nhà vào năm 2030 có thể về đích sớm từ năm 2028 đang là những thông tin tích cực với người mua nhà cả nước.

Tuy nhiên, một vấn đề được nhiều người quan tâm là cơ hội tiếp cận. Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, ông Nguyễn Anh Quê - Chủ tịch Tập đoàn G6 cho rằng, vẫn còn một số điểm vướng mắc cần được tháo gỡ để tăng khả năng tiếp cận nhà ở xã hội cho người dân.

Theo ông Quê, tại Khoản 5, Điều 76 - Luật Nhà ở 2023 quy định về “người thu nhập thấp tại khu vực đô thị”, khi triển khai thực tế thì nhận thấy, đây chủ yếu là đối tượng lao động tự do.

Hiện nay, đối tượng lao động tự do ở đô thị khi đi xin xác nhận về nhà ở, thu nhập để mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội thì không vướng mắc, nhưng ở nông thôn có thể gặp vướng vì đối tượng này chưa được quy định trong luật, mà thực tế ở khu vực nông thôn cũng có lao động tự do và họ không đạt tiêu chuẩn để xét hộ nghèo, cận nghèo.

Ông Quê lấy ví dụ, dự án nhà ở xã hội CT3 Kim Chung đang thu hồ sơ, ông Nguyễn Văn A có hộ khẩu tại xã Mê Linh, TP. Hà Nội sinh sống bằng nghề xe ôm quanh khu vực xã (lao động tự do).

Khi ông Nguyễn Văn A đến công an xã, UBND xã, chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai Mê Linh xin xác nhận về tình trạng nhà ở, thu nhập thì các đơn vị này hoàn toàn có quyền từ chối yêu cầu này vì họ lý giải ông Nguyễn Văn A không thuộc bất kỳ đối tượng nào trong Điều 76 - Luật Nhà ở 2023.

Theo ông Quê, đối tượng lao động tự do ở nông thôn (thu nhập thấp ở nông thôn) đang gặp vướng mắc khi đi xin xác nhận tình trạng nhà ở, thu nhập ở nhiều địa phương. Thời gian tới, sẽ có nhiều dự án nhà ở xã hội xây dựng ở khu vực nông thôn (xã) và điều này mang đến cơ hội được hưởng chính sách nhà ở xã hội cho lao động tự do ở khu vực đó.

Tuy nhiên, họ có thể vẫn và sẽ gặp khó khăn khi đi xin xác nhận về điều kiện nhà ở, thu nhập nếu không bổ sung đối tượng này vào trong các quy định pháp luật.

Do đó, ông Quê kiến nghị sửa đổi, bổ sung Khoản 5, Điều 76 - Luật Nhà ở 2023 theo hướng “người thu nhập thấp tại khu vực đô thị, nông thôn”, thay vì “người thu nhập thấp tại khu vực đô thị” như trước đây.

Vẫn vướng ở khâu thẩm định

Đại tá Nguyễn Tiến Nam - Giám đốc Ban Quản lý dự án 1, Tổng công ty 319 - Bộ Quốc Phòng cho biết, doanh nghiệp hiện đang triển khai dự án nhà ở xã hội tại Đông Anh, Hà Nội và nhận thấy rằng, việc xác nhận thu nhập, xác nhận sở hữu nhà ở là khó khăn chung của cả chủ đầu tư và người mua nhà.

Theo ông Nam, việc xác thực thông tin nhà ở, thu nhập rất phức tạp và mất thời gian, nhất là trong trường hợp dữ liệu người mua chưa rõ ràng. Do đó, cần hoàn thiện và liên thông cơ sở dữ liệu các bên, các lĩnh vực liên quan như thuế, thu nhập, nhà đất…

“Trong quá trình triển khai dự án nhà ở xã hội, một trong những khó khăn lớn là quy trình tiếp nhận và xét duyệt hồ sơ ở nhiều nơi còn kéo dài, làm giảm cơ hội tiếp cận nhà ở của người có nhu cầu thực sự. Chưa kể, những vướng mắc trong thủ tục hành chính cũng có thể tạo ra kẽ hở để các đối tượng trung gian trục lợi, gây méo mó chính sách nhà ở xã hội. Ngoài ra, dữ liệu về các dự án nhà ở xã hội cũng chưa được công khai và kết nối đồng bộ. Người dân gặp khó khăn khi tìm kiếm thông tin về dự án, chủ đầu tư hay điều kiện mua nhà, trong khi các cơ quan tiếp nhận hồ sơ cũng gặp trở ngại trong việc kiểm tra và đối chiếu thông tin”, ông Nam nói.

Là doanh nghiệp từng triển khai nhiều dự án nhà ở xã hội, ông Lê Quang Huy - Phó tổng giám đốc BIC Việt Nam cho rằng, việc thu hồ sơ, xét duyệt nên để cơ quan quản lý nhà nước thực hiện vì đằng nào dự án cũng phải hậu kiểm.

Theo ông Huy, nhiều trường hợp doanh nghiệp đã làm các bước giao nhà, nhưng sau đó phát hiện sai phạm, phải thu hồi và mở bán lại, rồi lại tiếp tục bàn giao nhà… Đây là một vòng tròn luẩn quẩn, cũng là rủi ro đối với hoạt động kinh doanh thương mại của doanh nghiệp, trong khi lỗi có thể không xuất phát từ phía doanh nghiệp.

Vì vậy, những “điểm chạm” của Nhà nước là rất quan trọng, có thể thông qua VneID, xét người đủ điều kiện thì có “tích xanh” (đủ điều kiện thu nhập nhưng chưa có nhà ở… - PV) và được mua nhà.

“Việc xét duyệt đối tượng mua nhà ở xã hội nên do cơ quan nhà nước thực hiện ngay từ đầu. Đồng thời, cần xây dựng một cơ sở dữ liệu chung về người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội trên hệ thống VNeID. Khi người dân đăng ký mua nhà, doanh nghiệp chỉ cần tra cứu trên hệ thống và ký hợp đồng theo danh sách đã được cơ quan chức năng xác nhận”, ông Huy nói.

Một vấn đề khác cũng đang khiến nhiều chủ đầu tư băn khoăn, đó là xác định giá bán cho sản phẩm thuộc dự án. Theo ông Nguyễn Hoàng Hải - Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị - UDIC, doanh nghiệp này đang triển khai dự án nhà ở xã hội Hạ Đình (Hà Nội), dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, doanh nghiệp gặp không ít vướng mắc liên quan đến cơ chế xác định giá bán cũng như việc xử lý phần diện tích thương mại trong dự án.

Theo ông Hải, giá bán căn hộ thương mại trong dự án nhà ở xã hội được tính theo cơ chế khác so với dự án nhà ở thương mại thông thường. Nếu mức giá xác định quá thấp, doanh nghiệp sẽ không đủ nguồn thu để bù đắp chi phí đầu tư.

Ngược lại, nếu xác định giá quá cao lại không phù hợp với quy định và có thể phát sinh rủi ro trong quá trình thẩm định, phê duyệt. Do những vướng mắc này nên đến nay, dự án chưa thể xác định xong giá bán để mở bán theo kế hoạch.