Thị trường dầu mỏ đã chứng kiến một cú đảo chiều ngoạn mục khi chỉ chưa đầy ba tháng trước, giá dầu vật chất của thế giới vẫn ở mức cao kỷ lục, còn vài tuần trước, các lãnh đạo ngành vẫn lo ngại lượng tồn kho dầu toàn cầu đang xuống mức thấp nguy hiểm.
Ngày nay, tương lai của cuộc xung đột vẫn còn bất định và phần lớn sản lượng dầu ở Trung Đông vẫn đang ngừng hoạt động. Lượng dự trữ toàn cầu đã giảm mạnh trong suốt giai đoạn diễn ra xung đột. Tuy nhiên, giá dầu Brent đã xóa sạch tất cả mất tăng đạt được trong giai đoạn xung đột và đang giao dịch ở mức gần 70 USD/thùng, trong khi thị trường dầu thô vật chất đang cho thấy những dấu hiệu suy yếu nghiêm trọng hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi nhu cầu sụp đổ do ảnh hưởng của đại dịch Covid.
Đối với nền kinh tế toàn cầu, sự chuyển đổi mạnh mẽ từ khan hiếm sang dồi dào có nghĩa là những lo ngại về lạm phát tăng vọt do giá dầu tăng cao từ sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử gần như đã bị xóa bỏ. Đối với các nhà sản xuất dầu lớn thuộc Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), điều đó có nghĩa là những câu hỏi về việc họ có thể khôi phục sản lượng nhanh đến mức nào có thể sớm được thay thế bằng những câu hỏi về việc liệu họ đã sẵn sàng cắt giảm nguồn cung để hỗ trợ giá hay cuối cùng sẽ phải cạnh tranh giành thị phần hay chưa.
Ngay cả trước khi Mỹ và Iran ký biên bản ghi nhớ về việc mở lại eo biển Hormuz vào giữa tháng 6, các nhà cung cấp bên trong Vịnh Ba Tư đã tăng cường vận chuyển. Nhưng trong những tuần sau đó, đã có một lượng lớn hơn 60 triệu thùng dầu bị mắc kẹt được vận chuyển ra ngoài.
Xuất khẩu của cả Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đều đã đạt hoặc gần đạt mức trước xung đột, nhờ sự bảo vệ quân sự của Mỹ khi đi qua eo biển Hormuz, cùng với các đường ống dẫn dầu mà họ sử dụng để tránh tuyến đường thủy này. Dầu mỏ Iran hiện đã được tự do mua bán trở lại sau khi Mỹ miễn trừ lệnh trừng phạt.
Các biện pháp khắc phục
Hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz đang diễn ra cùng lúc với việc phần lớn các biện pháp khắc phục trong thời chiến trên thị trường dầu mỏ vẫn còn hiệu lực. Trung Quốc – quốc gia đã giúp ổn định thị trường toàn cầu bằng cách giảm mạnh lượng nhập khẩu dầu – vẫn đứng ngoài cuộc. Bên cạnh đó, mỗi tuần, hàng triệu thùng dầu tiếp tục được bơm ra từ các kho chứa ngầm khẩn cấp trên bờ biển Vịnh Mexico của Mỹ, trong một phần của đợt xả dầu kỷ lục 400 triệu thùng được thiết kế để giảm bớt cuộc khủng hoảng dầu mỏ.
“Thị trường đang đối mặt với nguy cơ dư thừa tạm thời khi lượng dầu bị mắc kẹt cuối cùng cũng quay trở lại hệ thống vốn đã mất nhiều tháng để học cách hoạt động mà không có nó…Lượng dầu hiện đang rời khỏi eo biển Hormuz ngày càng không có nơi nào để đi ngoại trừ Trung Quốc. Nhưng Trung Quốc lại không mua”, Natasha Kaneva, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại JPMorgan Chase cho biết.
Theo các nhà phân tích của Citigroup, “người mua Trung Quốc vẫn vắng mặt một cách rõ ràng…Nếu nhu cầu của Trung Quốc không quay trở lại một cách có ý nghĩa, số thùng dầu gia tăng được đẩy vào thị trường chỉ đơn giản là làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa đang xuất hiện”.
Dẫu vậy, vẫn có cơ sở để cho rằng thị trường dầu thô vật chất sẽ không duy trì trạng thái suy yếu quá lâu. Lượng dầu ban đầu bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz nay được giải phóng thực chất chỉ tạo ra cú hích nguồn cung mang tính nhất thời. Trong khi đó, sản lượng khai thác tại khu vực Vùng Vịnh đang phục hồi nhanh, nhưng vẫn còn cách khá xa mức trước khi xung đột nổ ra. Khảo sát của Bloomberg cho thấy sản lượng của OPEC trong tháng 6 vẫn thấp hơn 28% so với mức của tháng 2.
Thị trường các sản phẩm dầu mỏ hiện đang có diễn biến tích cực hơn so với thị trường dầu thô. Tại châu Âu, giá hợp đồng tương lai dầu diesel chuẩn đang cao hơn giá dầu thô gần 50 USD/thùng khi giới giao dịch lo ngại lượng dầu xuất khẩu từ Nga đã sụt giảm mạnh trong tháng trước, thậm chí có khả năng nước này sẽ áp đặt lệnh cấm xuất khẩu. Thị trường xăng cũng đang trong tình trạng nguồn cung thắt chặt, với lượng tồn kho tại Mỹ thấp hơn đáng kể so với mức trung bình theo mùa. Một phần nguyên nhân là các nhà máy lọc dầu đã ưu tiên sản xuất nhiên liệu hàng không trong những tháng gần đây.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việc giải phóng từ kho dự trữ dầu chiến lược sẽ chậm lại và gần như dừng lại trong tháng tới. Một số nhà phân tích kỳ vọng các chính phủ sẽ nhanh chóng tìm cách xây dựng lại kho dự trữ, bổ sung vào nhu cầu và giúp hấp thụ phần nguồn cung dư thừa.
Biến số đối với thị trường dầu mỏ sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: liệu thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran có thể được duy trì hay không, OPEC+ có sẵn sàng hạn chế sự phục hồi sản xuất để hỗ trợ giá dầu hay không và nhu cầu từ Trung Quốc.
Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy cho biết việc bình thường hóa dòng chảy qua eo biển Hormuz sẽ đặt ra những vấn đề thách thức cho OPEC+.
“Thách thức thực sự sẽ đến khi dòng chảy bình thường hóa, tồn kho tăng trở lại và OPEC+ phải chuyển từ việc bổ sung thêm dầu trở lại sang bảo vệ thị trường…Đó là lúc câu hỏi không phải là OPEC+ có thể sản xuất bao nhiêu mà là ai sẵn sàng cắt giảm”, ông cho biết.
Đối với Trung Quốc, một số người cho rằng triển vọng giá dầu giảm mạnh khi các nhà sản xuất Trung Đông bắt đầu chu kỳ chào bán cho tháng mới trong vài ngày tới có thể sẽ thu hút các nhà máy lọc dầu Trung Quốc quay trở lại thị trường.
Homayoun Falakshahi, nhà phân tích cấp cao tại công ty tình báo Kpler cho biết: "Dầu Iran đang rất khó tiêu thụ, bất chấp việc được miễn trừ. Trong khi đó, tại Trung Quốc, dầu thô từ UAE và Iraq thậm chí còn rẻ hơn dầu Iran…Để thị trường phục hồi, cần Trung Quốc quay trở lại mua mạnh. Nhưng theo tôi, giá dầu hiện đã gần chạm đáy".
