Câu hỏi nghe đơn giản, nhưng phía sau đó là một nỗi băn khoăn lớn của áp lực phải quyết định rất nhanh giữa một thế giới ngày càng bất định; trong một thị trường mà nguồn lực tập trung cao vào những doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ phải làm gì để tồn tại, phát triển?
Có lẽ không có một câu trả lời dễ dàng. Nhìn vào dòng vốn chảy qua nền kinh tế 9 tháng qua, có thể thấy một thực tế khá rõ, không phải doanh nghiệp nào cũng dễ tiếp cận được dòng tiền. Trong ba quý đầu năm, hệ thống ngân hàng ước tăng thêm khoảng 1,6-1,65 triệu tỷ đồng nguồn vốn huy động. Trong khi đó, thị trường chứng khoán huy động khoảng 731.600 tỷ đồng. Quy mô huy động vốn qua ngân hàng lớn hơn khoảng 2,3 lần so với kênh chứng khoán.
Nhưng nhìn sâu hơn vào dòng tiền, câu chuyện lại đáng suy ngẫm. Với kênh chứng khoán, tiền huy động qua trái phiếu là chủ yếu, trong đó ngân hàng vừa là tổ chức phát hành trái phiếu lớn nhất, đồng thời tham gia tư vấn, phân phối và hỗ trợ nhiều thương vụ trái phiếu quy mô lớn. Còn dòng vốn trên thị trường chứng khoán, ở nhiều thời điểm, cũng chủ yếu tìm đến những doanh nghiệp có quy mô lớn, tài sản lớn, dự án lớn và khả năng tạo dòng tiền đủ để hấp thụ những khoản vốn hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn tỷ đồng.
Những cái tên xuất hiện trong các thương vụ hút vốn lớn thời gian qua không nhỏ. Chẳng hạn, tính từ đầu năm, Vinhomes đã phát hành khoảng 50.000 tỷ đồng trái phiếu. Doanh nghiệp này cũng dự kiến tiếp tục huy động qua trái phiếu trong năm tới.
Nhìn vào các lô trái phiếu có lịch thanh toán lãi trong tháng 10 tại TCBS cũng thấy một bức tranh tương tự, với những tổ chức phát hành lớn như TCBS, Vingroup, Vinhomes, VinFast, Hưng Phát Invest hay Núi Pháo… Trái phiếu VinFast kỳ hạn 24 tháng, phát hành từ 2 năm trước, đã có lãi suất cố định lên tới 13,5%/năm.
Những thương vụ như vậy cho thấy một điều, thị trường vốn Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà quy mô vốn và khả năng hấp thụ vốn trở thành một lợi thế cạnh tranh rất lớn. Vingroup, Vinhomes, VinFast, Masterise, Sun Group hay những hệ sinh thái lớn khác có thể tiếp tục xuất hiện trong những cuộc chơi vốn quy mô lớn. Vậy còn hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa thì sao?
Không thể để doanh nghiệp nhỏ tự bơi trong một dòng chảy vốn lệch, đây là lúc giới chuyên gia đề cập đến khái niệm “trợ lực cho doanh nghiệp”. Trợ lực không có nghĩa là Nhà nước phải cứu mọi doanh nghiệp khó khăn. Cũng không có nghĩa doanh nghiệp nhỏ có thể trông chờ vào một cơ chế ưu đãi đặc biệt để tồn tại. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải có cơ hội lớn lên bằng năng lực của chính mình.
Cũng cần thẳng thắn rằng không thể quy mọi khó khăn của doanh nghiệp cho môi trường kinh doanh bởi lãi suất cao, chi phí đầu vào tăng, sức mua thay đổi, công nghệ thay đổi, cạnh tranh gay gắt, thị trường vốn thay đổi…, tất cả đều là những biến số kinh doanh “thường ngày” mà một nhà lãnh đạo doanh nghiệp phải học cách thích ứng.
Trở lại câu hỏi của vị chủ tịch doanh nghiệp, có lẽ câu trả lời phù hợp nhất là thị trường đang thay đổi. Và người chèo lái phải thay đổi trước khi con tàu thay đổi. Một con tàu có thể cần thêm nhiên liệu, cần một luồng nước thuận, cần hệ thống định vị tốt hơn. Nhưng cuối cùng, trong vùng biển nhiều biến động, người thuyền trưởng vẫn phải biết mình đang đi đâu, khi nào tăng tốc, khi nào giảm ga và khi nào phải đổi hướng. Đó có lẽ cũng là tinh thần kinh doanh cần thiết nhất trong giai đoạn mới, không né tránh khó khăn, không ỷ lại vào trợ lực, nhưng cũng không để những doanh nghiệp có khả năng phát triển phải tự bơi.
