Khi điện tử vượt lên dẫn dắt tăng trưởng
Theo báo cáo cập nhật kinh tế vĩ mô của MBS vừa công bố, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm đạt 266,5 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn đáng kể mức tăng 14,4% của cùng kỳ năm 2025. Điều đáng chú ý là động lực tăng trưởng chủ yếu không còn đến từ các ngành xuất khẩu truyền thống mà đến từ nhóm hàng công nghệ cao.
Cụ thể, điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 49,1%, trở thành nhóm hàng có tốc độ tăng mạnh nhất trong các ngành xuất khẩu chủ lực. Máy móc, thiết bị tăng 23,6%, trong khi điện thoại và linh kiện tăng 17,8%. Chỉ riêng ba nhóm hàng này hiện đã chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, những ngành từng được xem là "xương sống" của xuất khẩu lại tăng trưởng khá khiêm tốn. Dệt may chỉ tăng 0,9%, giày dép tăng 0,5%, đưa tỷ trọng của hai nhóm hàng này xuống còn khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu.
 |
Sự đối lập giữa hai nhóm ngành phản ánh một thay đổi quan trọng hơn nhiều so với những con số tăng trưởng đơn thuần. Nếu như trước đây xuất khẩu Việt Nam chủ yếu dựa vào lợi thế chi phí lao động và các ngành thâm dụng lao động, thì nay động lực tăng trưởng đang dịch chuyển sang những sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.
Đây không phải là sự thay đổi diễn ra trong một vài tháng. Thực tế, xu hướng này đã hình thành trong những năm gần đây cùng với sự mở rộng đầu tư của các tập đoàn điện tử toàn cầu vào Việt Nam. Tuy nhiên, số liệu nửa đầu năm 2026 cho thấy quá trình chuyển dịch đang diễn ra rõ nét hơn bao giờ hết khi khoảng cách tăng trưởng giữa các ngành công nghệ cao và các ngành truyền thống ngày càng lớn.
Điều đáng nói là sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn đối mặt với không ít bất định, cho thấy xuất khẩu Việt Nam không chỉ tăng về lượng mà còn đang thay đổi về chất. Khi các ngành công nghệ cao dần trở thành lực kéo chính, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam cũng bắt đầu mang diện mạo khác so với giai đoạn trước.
Nói cách khác, nếu trước đây câu chuyện của xuất khẩu Việt Nam chủ yếu xoay quanh dệt may, da giày hay đồ gỗ, thì hiện nay "đầu tàu" tăng trưởng đã dần chuyển sang điện tử, máy tính, máy móc và các sản phẩm công nghệ cao. Đó không chỉ là sự thay đổi của một vài nhóm hàng, mà còn phản ánh quá trình dịch chuyển của nền kinh tế lên những nấc thang có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Bản đồ thị trường đang được vẽ lại
Nếu sự dịch chuyển của cơ cấu hàng hóa cho thấy xuất khẩu Việt Nam đang có một "đầu tàu" mới, thì sự thay đổi trong cơ cấu thị trường lại cho thấy một xu hướng đáng chú ý khác: tăng trưởng xuất khẩu đang được mở rộng trên nhiều thị trường cùng lúc, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một động lực như trước.
Theo MBS, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm với kim ngạch khoảng 86,5 tỷ USD, tăng 22% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, Trung Quốc mới là thị trường ghi nhận tốc độ tăng trưởng nổi bật nhất, đạt 37,9 tỷ USD, tăng tới 30,2%. Trong khi đó, xuất khẩu sang EU đạt khoảng 31,8 tỷ USD, tăng 16,3%.
Nếu chỉ nhìn từng con số riêng lẻ, đây đơn thuần là mức tăng trưởng của các thị trường xuất khẩu chủ lực. Nhưng đặt trong tổng thể bức tranh thương mại, có thể thấy xuất khẩu của Việt Nam đang có sự cân bằng hơn giữa các thị trường lớn. Điều này giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào một khu vực hay một nhóm khách hàng nhất định, đồng thời tạo thêm dư địa tăng trưởng trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động.
 |
Một điểm sáng khác đến từ khu vực doanh nghiệp trong nước. Sau nhiều quý tăng trưởng chậm, xuất khẩu của khu vực này đang có dấu hiệu phục hồi. Theo MBS, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước trong 6 tháng đầu năm đạt 53,5 tỷ USD, tăng 4,6% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, riêng trong tháng 5 và tháng 6, khu vực này đã quay trở lại tăng trưởng dương sau nhiều tháng suy giảm.
Theo phân tích của MBS, động lực chính đến từ việc xuất khẩu sang Trung Quốc cải thiện mạnh, đặc biệt ở nhóm nông, lâm, thủy sản. Đây là tín hiệu đáng chú ý bởi trong nhiều năm, tăng trưởng xuất khẩu chủ yếu được dẫn dắt bởi khu vực FDI. Việc doanh nghiệp trong nước bắt đầu lấy lại đà tăng trưởng cho thấy khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường quốc tế đang được cải thiện.
Nhìn rộng hơn, sự dịch chuyển này cũng phản ánh một thay đổi trong chiến lược của doanh nghiệp Việt Nam. Thay vì tập trung vào một vài thị trường truyền thống, hoạt động xuất khẩu đang được mở rộng theo hướng đa dạng hơn. Điều đó không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trước những biến động của thương mại quốc tế mà còn tạo thêm cơ hội để các doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực.
Lực đẩy từ chu kỳ công nghệ mới
Theo MBS, phía sau những thay đổi về cơ cấu hàng hóa và thị trường là một động lực lớn hơn đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu: chu kỳ đầu tư mới vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).
Báo cáo cho rằng làn sóng đầu tư vào AI chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và sẽ tiếp tục kéo dài trong một vài quý tới. Tổng vốn đầu tư của bốn tập đoàn công nghệ lớn gồm Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft dự kiến tăng gấp đôi trong năm 2026. Cùng với đó, xu hướng nhiều quốc gia đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng AI và công nghệ bán dẫn nhằm phát triển các mô hình "AI chủ quyền" đang tạo ra nhu cầu rất lớn đối với trung tâm dữ liệu, máy chủ, chip, linh kiện điện tử và các thiết bị công nghệ.
Đây cũng là những lĩnh vực mà Việt Nam đang tham gia ngày càng sâu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo MBS, chính chu kỳ đầu tư này sẽ tiếp tục là một trong những động lực quan trọng giúp xuất khẩu của Việt Nam duy trì tăng trưởng khoảng 18-19% trong cả năm 2026. Bên cạnh đó, việc doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường sang EU, Hàn Quốc và đặc biệt là Trung Quốc cũng sẽ góp phần hỗ trợ tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Không chỉ ở chiều xuất khẩu, xu hướng này còn được phản ánh khá rõ ở nhập khẩu. Trong 6 tháng đầu năm, nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 62%, trong khi máy móc, thiết bị tăng 22,9%. Theo MBS, sự gia tăng này gắn với việc các tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, LG và Intel tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam.
 |
Nếu nhìn theo góc độ sản xuất, đây là tín hiệu khá tích cực. Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện công nghệ tăng mạnh cho thấy doanh nghiệp không chỉ bổ sung nguyên vật liệu cho sản xuất hiện tại mà còn đầu tư mở rộng năng lực sản xuất để đón đầu nhu cầu mới của thị trường.
Tuy nhiên, triển vọng xuất khẩu vẫn đối mặt với một số yếu tố cần theo dõi. MBS lưu ý những biến động về chi phí vận tải, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng cũng như khả năng thay đổi chính sách thương mại tại một số thị trường lớn có thể ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng trong thời gian tới.
