Áp lực từ nhiều phía
Tại phiên thảo luận này, các chuyên gia và doanh nghiệp cùng chỉ ra những "điểm nghẽn" mà Việt Nam cần tháo gỡ để giữ vị thế điểm đến ưu tiên của dòng vốn FDI thế hệ mới.
Theo bà Trang Lê, Tổng giám đốc kiêm Giám đốc cấp cao khối Nghiên cứu và Tư vấn của JLL Việt Nam, dù vẫn nằm trong nhóm đầu về thu hút đầu tư, thị phần của Việt Nam đã có nhiều thay đổi. Bà cho rằng trong giai đoạn tới, hiệu quả và năng suất lao động sẽ là các yếu tố cực kỳ quan trọng. Khi Việt Nam đang hướng tới việc hấp thụ dòng vốn chất lượng cao, ngoài hạ tầng, nhân lực cũng phải được đặt vào trọng tâm.
Bà Nguyễn Thị Thảo Nhi, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc CTCP Thanh Bình Phú Mỹ, nhắc rằng cần nhìn lại nguyên nhân khiến FDI tăng thời gian qua. Theo bà, đó chủ yếu là kết quả của làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu theo chiến lược "Trung Quốc +1", chứ không hoàn toàn đến từ nội lực. Với doanh nghiệp sản xuất, giá vốn là yếu tố then chốt. Bà Thảo Nhi cho biết nếu chi phí không được cải thiện, nhà đầu tư khó đưa ra quyết định. Hiện áp lực đến từ nhiều phía: khó thu hút nhân sự lành nghề, chi phí nguyên liệu khá cao do tình hình kinh tế toàn cầu, và nếu nhà đầu tư không đủ mạnh thì cũng khó tối ưu chi phí sản xuất trong nước.
Theo bà, dòng vốn mới sẽ đòi hỏi rất gay gắt về phát triển bền vững, năng lượng xanh, môi trường và năng lực cạnh tranh. Nhà đầu tư công nghiệp vì thế phải đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, kéo theo giá thành tăng. Nếu dịch vụ và năng suất lao động của Việt Nam không tốt hơn các thị trường khác, việc thu hút vốn mới sẽ rất khó khăn. Bà cũng lưu ý các quy định mới về thủ tục cấp phép đầu tư xây dựng và thời gian phê duyệt là vấn đề cần quan tâm.
Nhân lực: Rào cản với sản xuất công nghệ cao
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Tổng giám đốc CTCP Khu công nghiệp Stavian, cho biết nhà đầu tư vẫn có ý kiến về thời gian ra hàng và thời hạn giải quyết các vướng mắc. Việt Nam có thể sản xuất sản phẩm công nghệ cao nhưng chưa có lợi thế lớn vì chất lượng lao động chưa cao. Ông nhấn mạnh chúng ta không thể ngồi chờ nhân lực chất lượng cao xuất hiện mà cần sớm hành động để đào tạo lực lượng này.
Bà Trang Lê dẫn thêm một thực tế từ thị trường. Một số doanh nghiệp muốn chuyển chuỗi cung ứng từ Trung Quốc sang Việt Nam đã vận hành thử, nhưng tỷ lệ sai sót sản phẩm do lao động Việt Nam làm ra còn khá cao. Kết quả là tổng chi phí vận hành không vượt trội so với Trung Quốc. Theo bà, sự ổn định về chất lượng sản phẩm cần phải được cải thiện.
Ông Tuấn Anh nêu một nghịch lý: Việt Nam xuất khẩu rất lớn sang châu Âu, nhưng từ năm 2010 đến nay, dòng FDI của khu vực này vào Việt Nam vẫn ở tỷ lệ rất thấp. Một số doanh nghiệp châu Âu sang Việt Nam sản xuất chủ yếu để bán ngay tại thị trường nội địa.
Ông cho rằng chất lượng nhân sự là một trong những nguyên nhân, trong khi Trung Quốc thu hút nhóm nhà đầu tư này rất tốt. Bên cạnh đó là định hướng ESG và công nghiệp xanh. Nhiều thị trường khác đã làm tốt, còn Việt Nam mới bắt đầu, và không phải nhà đầu tư nào cũng thực hiện hiệu quả. Nhà đầu tư châu Âu cũng rất quan tâm đến nguồn năng lượng sạch, nên Việt Nam cần chuẩn bị trước để đón dòng vốn này.
Ông Trương Gia Bảo, Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên chi hội Bất động sản công nghiệp Việt Nam (VIREA), ví việc đầu tư cũng như kết hôn, phải tìm hiểu rất kỹ trước khi quyết định. Vì thế, "cô dâu Việt" phải có nhiều thay đổi và khác biệt. Theo ông, không riêng một địa phương nào mà tất cả các địa phương đều phải đổi mới và tạo ra điểm hấp dẫn riêng. Sau vòng tìm hiểu ban đầu, nhà đầu tư sẽ đi vào giai đoạn nghiên cứu sâu hơn tùy theo nhu cầu. Khẩu vị của nhà đầu tư châu Âu khác nhà đầu tư Trung Quốc, nên mỗi vùng cần xác định rõ mình muốn thu hút nhà đầu tư nào để đáp ứng đúng tiêu chí của họ. Ông cũng lưu ý, khi mở nhà máy ở một nơi mới, nhà đầu tư luôn tính đến thị trường tiêu thụ của mình tại đó.
Trả lời câu hỏi đâu là những điểm nếu cải thiện tốt sẽ đưa Việt Nam lên nhóm đầu, bà Trang Lê nêu ba hướng. Thứ nhất là tốc độ đưa dự án vào thực hiện, trong đó cần rút ngắn hơn nữa thời gian xin giấy phép và chuẩn hóa quy trình. Thứ hai là phát triển hạ tầng đồng bộ. Thứ ba là nâng cao tính ổn định về chất lượng sản phẩm do người lao động Việt Nam tạo ra.
