Hợp đồng tương lai lúa mì đã tăng lên mức cao nhất trong gần ba năm khi thị trường phản ứng với sự gián đoạn ngày càng tăng đối với các hoạt động xuất khẩu, bao gồm các cuộc tấn công vào cảng lớn nhất của Ukraine trên sông Danube và vào các cảng Biển Đen của Nga tại Novorossiysk trong hai tuần qua.
“Tình hình đối với thị trường lúa mì còn tồi tệ hơn cả tác động của eo biển Hormuz đối với dầu thô”, Andrey Sizov, Giám đốc điều hành của SovEcon, công ty nghiên cứu tập trung vào thị trường nông sản Biển Đen cho biết khi đề cập đến tác động đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu do eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa do xung đột Trung Đông.
Nga là nhà xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới và Ukraine là nhà xuất khẩu lớn thứ năm thế giới. Cả hai nước cùng nhau cung cấp khoảng 30% nhu cầu ngũ cốc toàn cầu. Theo Oxford Economics, sự gián đoạn tại các cảng của hai quốc gia này ở khu vực biển Azov và Biển Đen dự kiến sẽ làm giảm nguồn cung toàn cầu tới 86 triệu tấn trong năm nay, tương đương khoảng 17% lượng xuất khẩu ngũ cốc toàn cầu, trong đó 52 triệu tấn xuất khẩu của Nga và 34 triệu tấn của Ukraine bị ảnh hưởng.
Oxford Economics cho biết các tuyến đường thay thế của Ukraine, gồm đường sắt và tuyến sông Danube, chỉ có thể bù đắp khoảng 17 triệu tấn ngay cả khi năng lực vận chuyển trên các tuyến này được mở rộng.
 |
Diễn biến giá lúa mì. |
Các cuộc tấn công vào các tàu chở hàng đã làm tê liệt hoạt động vận chuyển qua Odessa, cảng biển lớn nhất của Ukraine, và các cảng khác của Ukraine trên Biển Đen đúng vào thời điểm vụ thu hoạch chính của nước này đang bắt đầu. Đồng thời, cuộc tấn công vào Novorossiysk tuần trước đã buộc cả ba nhà ga ngũ cốc chính của cảng Nga phải ngừng hoạt động.
Sự gián đoạn này xảy ra vào thời điểm đặc biệt tồi tệ. Vụ thu hoạch lúa mì mùa đông đang diễn ra thuận lợi ở cả Nga và Ukraine vào tháng 8 đánh dấu sự bắt đầu của thời kỳ cao điểm vận chuyển vụ mùa mới đến người mua quốc tế.
“Năng lực xuất khẩu ngũ cốc của Nga qua Biển Đen và Azov hiện đang bị ngừng hoạt động…Chúng tôi không loại trừ khả năng xảy ra các cuộc tấn công tiếp theo vào Novorossiysk, đặc biệt là khi có báo cáo cho rằng hệ thống phòng không địa phương đã bị hư hại nặng nề”, ông Sizov cho biết.
Bên cạnh đó, giá lúa mì tăng vọt đang làm gia tăng áp lực lên các mặt hàng nông sản do hạn hán trên diện rộng, sự gián đoạn do hiện tượng thời tiết El Nino và tình trạng thiếu phân bón do xung đột Trung Đông, làm dấy lên lo ngại rằng sự leo thang mới nhất có thể dẫn đến sự gia tăng giá lương thực toàn cầu.
“Chúng tôi dự kiến giá lương thực toàn cầu sẽ tăng 11,8% trong năm nay và 4,8% vào năm 2027…do Nga là nước xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới và Ukraine là nước lớn thứ năm, nên việc leo thang xung đột gần đây ở lưu vực biển Azov và Biển Đen có thể dẫn đến cú sốc giá lương thực toàn cầu nghiêm trọng hơn”, Tatiana Orlova, nhà kinh tế trưởng tại Oxford Economics nhận định.
Giá ngũ cốc đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục sau khi xung đột Nga-Ukraine bắt đầu leo thang vào năm 2022, nhưng sau đó đã giảm trở lại nhờ Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen do Liên Hợp Quốc làm trung gian, cho phép tàu thuyền lưu thông tự do. Sau khi thỏa thuận này đổ vỡ vào tháng 7/2023, Ukraine đã phát triển các tuyến xuất khẩu mới dọc theo bờ biển Biển Đen đến cảng Constanta (Romania) và dọc theo sông Danube.
Tuy nhiên, mùa hè năm nay với nắng nóng gay gắt và lượng mưa thấp đã làm mực nước sông Danube sụt giảm, hạn chế khối lượng hàng hóa mà tàu có thể vận chuyển và làm tăng chi phí vận tải.
Mặc dù giá lúa mì tăng, một số nhà phân tích cho rằng mức giá hiện tại vẫn chưa phản ánh đúng mức độ rủi ro về sự gián đoạn kéo dài đối với nguồn cung từ khu vực Biển Đen.
Ngay cả trước vụ tấn công mới nhất nhằm vào Novorossiysk, nhóm nghiên cứu nông nghiệp BMI đã cảnh báo thị trường đang định giá dựa trên giả định rằng tình trạng gián đoạn sẽ không kéo dài, và cho rằng quan điểm này là sai lầm. Theo BMI, nếu hoạt động xuất khẩu của Nga và Ukraine bị gián đoạn kéo dài hoặc lặp lại, tác động đối với nguồn cung lúa mì toàn cầu sẽ lớn hơn nhiều so với những gì giá hiện tại đang phản ánh.
Theo ông Sizov, kể từ năm 2022, thị trường ngày càng có xu hướng cho rằng mọi vấn đề tại Biển Đen chỉ mang tính tạm thời. “Sớm hay muộn tình hình cũng sẽ được giải quyết và thị trường sẽ lao dốc, đó là một cách suy nghĩ rất phổ biến”, ông cho biết.
