Tồn kho Amazon: Rủi ro chưa được xử lý
Cuối năm 2022, Công ty cổ phần Sản xuất kinh doanh và Xuất nhập khẩu Bình Thạnh (Gilimex, mã GIL) khởi kiện Amazon - đối tác đặt hàng lớn nhất của Công ty - yêu cầu bồi thường 280 triệu USD, tương đương khoảng 7.100 tỷ đồng. Gilimex cáo buộc đối tác Mỹ vi phạm hợp đồng, nghĩa vụ ủy thác và có hành vi thương mại không công bằng khi đột ngột thu hẹp đơn hàng, khiến Công ty dư thừa năng lực sản xuất và nguyên liệu sau giai đoạn đầu tư lớn để phục vụ khách hàng này.
Năm 2021, đơn hàng từ Amazon từng chiếm tới 80% doanh thu Gilimex. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2023, lãnh đạo Công ty cho biết còn khoảng 800 tỷ đồng hàng tồn kho liên quan đến đối tác này. Đáng chú ý, khoảng 90% là thành phẩm sản xuất theo yêu cầu riêng của Amazon, khiến khả năng tìm kiếm khách hàng thay thế gặp nhiều hạn chế.
Sau khi mất khách hàng lớn nhất, Gilimex chuyển hướng sản xuất, đẩy mạnh mặt hàng thú nhồi bông cho các đối tác châu Âu, đồng thời mở rộng sang bất động sản khu công nghiệp. Dù vậy, hệ quả từ vụ việc với Amazon vẫn chưa được xử lý triệt để.
Theo báo cáo tài chính bán niên năm 2026, đơn vị kiểm toán đưa ra ý kiến ngoại trừ liên quan đến việc Gilimex chưa trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho phục vụ Amazon. Đơn vị này cũng cho biết chưa đủ cơ sở để ước tính tổn thất và xác định giá trị thuần có thể thực hiện được của số hàng hóa trên.
Như vậy, rủi ro từ số hàng tồn kho hình thành trong giai đoạn hợp tác với Amazon vẫn hiện hữu trên báo cáo tài chính. Nếu giá trị có thể thu hồi thấp hơn giá trị đang ghi nhận, Gilimex có thể phải trích lập dự phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và vốn chủ sở hữu.
Sau phán quyết bất lợi tại Mỹ, Gilimex cũng có những thay đổi ở các vị trí điều hành cấp cao. Công ty miễn nhiệm bà Nguyễn Thị Minh Hiếu khỏi vị trí Giám đốc tài chính kiêm Kế toán trưởng từ ngày 22/9/2026, đồng thời bổ nhiệm bà Nguyễn Thị Thu Hằng làm Kế toán trưởng. Tiếp đó, Công ty miễn nhiệm bà Phạm Thị Ánh Nguyệt khỏi vị trí Tổng giám đốc kể từ ngày 20/10/2026.
Đầu tư khu công nghiệp: Bài toán vốn và dòng tiền
Hoạt động kinh doanh chưa tạo đủ tiền để đáp ứng nhu cầu vốn, khiến doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào nguồn tài trợ bên ngoài.
Tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026, Gilimex thông qua ngân sách 1.000 tỷ đồng đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh, đồng thời dự kiến vay ngân hàng 3.500 tỷ đồng để tài trợ vốn hoạt động. Công ty cũng thông qua phương án chào bán gần 50,8 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1, với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến huy động 507,98 tỷ đồng trong quý III và quý IV/2026. Trong đó, 500 tỷ đồng dự kiến góp thêm vào Công ty cổ phần Khu công nghiệp Gilimex, phần còn lại 7,98 tỷ đồng dùng thanh toán nợ vay ngân hàng.
Tuy nhiên, diễn biến cổ phiếu đang tạo thêm thách thức cho kế hoạch huy động vốn. Từ ngày 7/7 đến 3/11/2026, GIL giảm 21,7%, từ 11.500 đồng xuống 9.000 đồng/cổ phiếu, giao dịch dưới đường trung bình MA200 và thấp hơn giá chào bán dự kiến. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của phương án phát hành đối với cổ đông, nhất là trong bối cảnh thị trường chứng khoán kém thuận lợi.
Theo thông tin tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026, Gilimex đã được chấp thuận chủ trương đầu tư 4 khu công nghiệp, gồm Huế, Nghĩa Hưng, Thuận Thành và Vĩnh Long.
Trong đó, Khu công nghiệp Gilimex Huế có quy mô 460,85 ha, tổng vốn đầu tư 2.614 tỷ đồng. Dự án đã có nhà đầu tư thứ cấp ký hợp đồng thuê và đang xây dựng nhà máy. Với Khu công nghiệp Nghĩa Hưng (148,68 ha) và Thuận Thành (196 ha) tại Bắc Ninh, doanh nghiệp đang đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng. Trong khi đó, Khu công nghiệp Vĩnh Long có quy mô 400 ha, đang hoàn thiện các thủ tục ban đầu phục vụ giải phóng mặt bằng.
Bất động sản khu công nghiệp đang trở thành hướng đi chiến lược của Gilimex sau biến cố với Amazon. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, thời gian triển khai kéo dài, trong khi khả năng thu hồi vốn phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện hạ tầng, thu hút khách thuê và bàn giao đất.
Tại ngày 30/9/2026, Gilimex có 591,4 tỷ đồng tiền và các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, trong khi dư nợ vay ở mức 1.545 tỷ đồng, tương đương 57,29% vốn chủ sở hữu. So với đầu năm, dư nợ vay tăng 59,1%, tương ứng tăng thêm 573,7 tỷ đồng.
Đáng chú ý, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh tiếp tục âm 738,9 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2026, cao hơn mức âm 481,3 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, dòng tiền đầu tư dương 64,9 tỷ đồng và dòng tiền tài chính dương 610,4 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy hoạt động kinh doanh chưa tạo đủ tiền để đáp ứng nhu cầu vốn, khiến doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào nguồn tài trợ bên ngoài.
Theo dữ liệu trên iBoard của Công ty Chứng khoán SSI, Gilimex đã có 4 năm liên tiếp ghi nhận dòng tiền kinh doanh âm, lần lượt 92,9 tỷ đồng năm 2022, 319,3 tỷ đồng năm 2023, 211,2 tỷ đồng năm 2024 và 602,9 tỷ đồng năm 2025.
Tại ngày 30/9/2026, hàng tồn kho tăng 42% so với đầu năm, tương ứng tăng thêm 805,1 tỷ đồng, lên 2.720,9 tỷ đồng, chiếm 59,78% tổng tài sản.
Trong đó, chi phí đầu tư tại Khu công nghiệp Thuận Thành là 624,8 tỷ đồng, Khu công nghiệp Huế 589,4 tỷ đồng, Khu công nghiệp Nghĩa Hưng 300,7 tỷ đồng và Khu công nghiệp Vĩnh Long 13,3 tỷ đồng. Ngoài ra, Công ty còn ghi nhận 487,5 tỷ đồng thành phẩm và 350,9 tỷ đồng nguyên liệu, vật liệu.
Như vậy, tồn kho của Gilimex không chỉ gồm thành phẩm, nguyên liệu phục vụ sản xuất mà còn chứa lượng vốn lớn đang tích lũy tại các dự án khu công nghiệp. Khả năng chuyển hóa khoản mục này thành doanh thu và dòng tiền phụ thuộc đáng kể vào tiến độ triển khai dự án cũng như khả năng thu hút khách thuê.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn đầu tư gia tăng, chi phí sử dụng vốn cũng là yếu tố cần lưu ý khi mặt bằng lãi suất neo cao. Việc tiếp tục vay nợ để tài trợ các dự án có chu kỳ thu hồi vốn dài có thể làm gia tăng áp lực chi phí tài chính nếu tiến độ khai thác không đạt kỳ vọng.
Về kết quả kinh doanh, Gilimex từng đạt đỉnh lợi nhuận 361,4 tỷ đồng năm 2022. Tuy nhiên, sau khi mất khách hàng Amazon, lợi nhuận giảm mạnh, còn 28,9 tỷ đồng năm 2023, 27,6 tỷ đồng năm 2024 và 36,5 tỷ đồng năm 2025. Trong 9 tháng đầu năm 2026, Công ty ghi nhận lợi nhuận 51,6 tỷ đồng, mới hoàn thành 34,4% kế hoạch 150 tỷ đồng cả năm.
Gilimex đang đứng trước giai đoạn chuyển đổi quan trọng, từ doanh nghiệp sản xuất phụ thuộc lớn vào một khách hàng nước ngoài sang mô hình kinh doanh đa dạng hơn, với sản xuất thú nhồi bông và bất động sản khu công nghiệp là những hướng phát triển mới. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, trong khi dòng tiền chưa cải thiện và những hệ lụy từ vụ kiện Amazon vẫn chưa được xử lý triệt để.
Khả năng huy động gần 508 tỷ đồng từ cổ đông, tiến độ triển khai các khu công nghiệp và tốc độ chuyển hóa hàng tồn kho thành doanh thu sẽ là những yếu tố đáng chú ý trong thời gian tới. Bài toán của Gilimex không chỉ là mở rộng sang lĩnh vực mới, mà còn là khả năng cân đối nguồn vốn và tạo dòng tiền đủ bền vững để duy trì quá trình chuyển đổi.
