PGS-TS. Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển, Trường đại học Sài Gòn
KHÔNG GIAN MỚI, TRỌNG TRÁCH MỚI CỦA TP.HCM
Thưa ông, Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đặt mục tiêu tăng trưởng tối thiểu 10%/năm từ nay đến năm 2045, hướng tới vị thế trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ của khu vực và châu Á. Ông đánh giá thế nào về mục tiêu rất cao này?
Trong hơn 50 năm xây dựng và phát triển, TP.HCM luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, là trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là địa phương năng động, sáng tạo, nơi nhiều cơ chế thí điểm, nhiều sáng kiến lập pháp được hình thành trước khi được luật hóa và áp dụng trên phạm vi cả nước.
Tuy nhiên, qua các nghị quyết từ trước đến nay, gần nhất là Nghị quyết 09-NQ/TW, bên cạnh việc ghi nhận các thành tựu, Trung ương cũng chỉ rõ, TP.HCM chưa phát huy được hết tiềm năng, lợi thế và vị trí chiến lược của mình. Bốn điểm nghẽn lớn được xác định gồm thể chế, hạ tầng, nguồn lực phát triển và quản trị đô thị.
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM đã “mặc một chiếc áo mới” rộng hơn, nhiều tiềm năng, lợi thế và vị trí chiến lược hơn. Chính vì vậy, Bộ Chính trị giao cho Thành phố những trọng trách mới.
Cụ thể, TP.HCM phải trở thành biểu tượng phát triển năng động của đất nước, là nơi hội tụ khát vọng, đi trước làm mẫu, kiến tạo thể chế, chuẩn mực quản trị, đầu tàu của các cực đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, Thành phố phải phát triển ngang tầm với các đô thị lớn trên thế giới.
Muốn vậy, TP.HCM phải giữ tốc độ tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10% trong thời gian dài, khoảng 20 năm từ nay đến năm 2045. Việc tăng trưởng cao này nhằm góp phần đóng góp cho cả nước, thể hiện tinh thần tiên phong đi đầu trong kỷ nguyên mới.
TP.HCM cần hội đủ điều kiện gì để hiện thực hóa các mục tiêu trên?
Để hoàn thành nhiệm vụ giữ tốc độ tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10% từ nay đến năm 2045, Trung ương nêu rõ tinh thần “TP.HCM vì cả nước và cả nước vì TP.HCM”. Điều kiện tiên quyết hiện nay là tháo gỡ các điểm nghẽn đã nêu, đặc biệt là điểm nghẽn thể chế. Khi thể chế được khơi thông, thì các vấn đề về hạ tầng, nguồn lực và quản trị đô thị cũng sẽ có điều kiện để được giải quyết.
Vì vậy, trong Nghị quyết 09-NQ/TW, Trung ương yêu cầu TP.HCM cùng Chính phủ sớm trình Quốc hội thông qua Luật Đô thị đặc biệt. Luật này sẽ chứa đựng những cơ chế, chính sách và thể chế rất đặc biệt, vượt trội, tạo khung pháp lý đồng bộ, là đột phá của đột phá. Luật sẽ được xây dựng theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND TP.HCM, từ đó giúp Thành phố khai thác tối đa tiềm năng, huy động mọi nguồn lực để phát triển nhanh và bền vững.
Khi một địa phương đóng góp khoảng 24% GDP và hơn 30% tổng thu ngân sách quốc gia tăng tốc thành công, thì tác động lan tỏa sẽ không chỉ dừng lại ở TP.HCM, mà sẽ là đầu tàu kéo cả nước cùng phát triển, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao trong kỷ nguyên mới.
Muốn duy trì tăng trưởng liên tục 10% trong 20 năm, TP.HCM không thể dựa vào những động lực cũ. Theo ông, những động lực tăng trưởng mới nào đóng vai trò quyết định trong giai đoạn tới?
TP.HCM hiện có 5 “máy kéo” rất mạnh mẽ. Đầu tiên là kinh tế biển và logistics. TP.HCM có bờ biển dài và đẹp, có nhiều cảng biển quan trọng, do vậy phải có chính sách để phát triển kinh tế biển, trung tâm logistics. Trong thời gian tới, cần tập trung phát triển cảng Thị Vải - Cái Mép kết hợp với Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ trở thành cụm cảng logistics có tầm vóc của khu vực châu Á và thế giới.
Đi cùng với đó là phát triển kinh tế biển, công nghiệp dầu khí, năng lượng và thủy sản. Khi kết hợp với Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ, đây sẽ là một động lực tăng trưởng rất lớn, kỳ vọng đóng góp 10 - 15% GRDP, thậm chí cao hơn cho Thành phố.
Động lực thứ hai và cũng là động lực truyền thống nhưng được nâng tầm, đó là cụm công nghiệp, khu công nghệ cao kéo dài từ khu vực Bình Dương (cũ) đến Thủ Đức rồi đến Phú Mỹ. Hiện TP.HCM có hơn 105 khu công nghiệp, khu chế xuất. Trong giai đoạn mới, cần cơ cấu lại các khu này theo hướng thân thiện với môi trường, hiện đại, khu công nghiệp tuần hoàn. Đây sẽ là nền tảng để thu hút các dự án công nghệ cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế số. Khu vực này hiện đóng góp khoảng 30% GRDP và vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng.
Động lực thứ ba là trung tâm thương mại, du lịch và công nghiệp văn hóa. Khu vực trung tâm TP.HCM hiện hữu tiếp tục là đầu mối thương mại quan trọng với hệ thống siêu thị, chợ truyền thống và thương mại điện tử phát triển mạnh. Khi kết nối với không gian du lịch biển của Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), ngành du lịch sẽ có thêm động lực mới.
Đồng thời, công nghiệp văn hóa đang tiếp tục phát triển cùng với Không gian văn hóa Hồ Chí Minh và văn hóa truyền thống dân gian. Khi kết hợp văn hóa truyền thống với công nghiệp văn hóa hiện đại, sẽ phát triển được động lực về thương mại, du lịch và công nghiệp văn hóa. Khu vực này đang đóng góp khoảng 12% GRDP của Thành phố.
Động lực thứ tư là Trung tâm Tài chính quốc tế. TP.HCM vốn là trung tâm tài chính - ngân hàng của cả nước và khu vực, đóng góp khoảng 8% GRDP và khi đầu tư phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế, sẽ còn nhiều dư địa tăng tốc phát triển thời gian tới.
Động lực thứ năm là trung tâm cung cấp dịch vụ chất lượng cao, bao gồm các lĩnh vực về y tế, giáo dục, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, thông tin truyền thông và dịch vụ kinh doanh bất động sản. Những lĩnh vực này sẽ được điều chỉnh theo hướng dịch vụ hiện đại, chất lượng cao, công nghệ cao, tiên tiến. Mỗi dịch vụ như vậy đóng góp từ 4% vào GRDP Thành phố, vì vậy động lực này sẽ đóng góp khoảng 20% GRDP Thành phố và vẫn còn dư địa.
Có thể hình dung TP.HCM là một đầu tàu với 5 “máy kéo” rất mạnh. Vấn đề còn lại là phải đầu tư kết cấu hạ tầng, kinh tế - xã hội đồng bộ và kết nối được từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng, nơi xuất khẩu. Khi hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, các động lực tăng trưởng sẽ hỗ trợ và cộng hưởng lẫn nhau, tạo ra sức bật mới cho TP.HCM.
Để làm được điều này, Luật Đô thị đặc biệt tới đây phải được phân cấp, phân quyền triệt để, trọn gói cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND Thành phố để các dự án được triển khai nhanh hơn.
 |
Trong hơn 50 năm xây dựng và phát triển, TP.HCM luôn giữ vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước. Ảnh: Lê Toàn |
TRAO QUYỀN THỰC CHẤT CHO TP.HCM
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đang được xây dựng theo hướng trao khoảng 300 thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho TP.HCM. Việc phân cấp, phân quyền triệt để như vậy sẽ tạo ra những thay đổi cụ thể gì trong tốc độ ra quyết định và triển khai các dự án chiến lược của Thành phố?
Nghị quyết 09-NQ/TW đã nêu rõ quan điểm chỉ đạo và cần chuyển hóa nghị quyết của Đảng thành Luật Đô thị đặc biệt. Theo đó, phải phân cấp, phân quyền hầu hết các lĩnh vực, trừ quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.
Về tổ chức bộ máy, Thành phố cần được chủ động quy định về chính quyền đô thị, các đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt, hình thành các đặc khu nếu có. Thành phố sẽ chủ động quyết định biên chế của từng đơn vị. Trung ương đã có chỉ đạo, TP.HCM được quyết định số lượng biên chế tăng thêm, miễn là không vượt quá 20% số biên chế công chức, viên chức mà Trung ương giao. Đây là điểm mở để Thành phố có thể bố trí cán bộ phù hợp.
Một điểm quan trọng là TP.HCM sẽ được chủ động ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, tức là không phải chờ Nghị định hướng dẫn của Chính phủ. Khi Luật Đô thị được thông qua, thì HĐND sẽ ban hành các nghị quyết để triển khai. Như vậy, Thành phố sẽ tiếp tục là nơi thí điểm các cơ chế, chính sách mới.
Điểm đột phá khác là cho phép thực hiện xã hội hóa một số công việc trong giải quyết thủ tục hành chính, giao các nhiệm vụ chuyên môn cho các tổ chức ngoài nhà nước để xử lý nhanh hơn.
Trong các lĩnh vực như quy hoạch, phát triển nhà ở, xây dựng hạ tầng giao thông, logistics, bảo vệ môi trường hay xử lý rác thải, cần giao Thành phố đưa ra các quyết định miễn giảm liên quan đến tiền sử dụng đất, tiền thuế đất, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp.
Đối với phát triển doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân hay các mô hình mới như khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, chỉnh trang đô thị, thu hút nhà đầu tư chiến lược, Luật Đô thị đặc biệt cần tích hợp đầy đủ các cơ chế đã được thí điểm trong Nghị quyết 98/2023/QH15, Nghị quyết 188/2025/QH15, Nghị quyết 260/2025/QH15 và các chủ trương lớn khác của Bộ Chính trị. Việc đưa các cơ chế này vào một khuôn khổ pháp lý thống nhất sẽ giúp TP.HCM có đầy đủ công cụ để triển khai các dự án chiến lược, thúc đẩy liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Trong quá trình xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, cần bổ sung những cơ chế để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, qua đó tạo động lực cho đổi mới sáng tạo trong khu vực công, thưa ông?
Nếu cán bộ thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, không vụ lợi, thì phải được miễn trách nhiệm pháp lý khi thực hiện nhiệm vụ. Tinh thần này của Nghị quyết 09-NQ/TW đang được đưa vào Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.
Khâu cuối cùng vẫn là thực thi, tức là khâu cán bộ. Chúng ta cần sắp xếp, bố trí cán bộ phù hợp với năng lực chuyên môn và nhiệm vụ. Khi cán bộ được bảo vệ bằng cơ chế pháp lý, tôi tin họ sẽ mạnh mẽ, dũng cảm hơn trong việc đưa ra các quyết định, giúp các dự án triển khai nhanh và hiệu quả hơn.
