Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới của ngành bán dẫn, với vị thế ngày càng quan trọng trong chiến lược toàn cầu của các doanh nghiệp
Làn sóng đầu tư mới từ các tập đoàn bán dẫn hàng đầu
Nhân dịp kỷ niệm 20 năm hoạt động tại Việt Nam, Intel (Mỹ) công bố tổng vốn đầu tư cam kết tại Việt Nam đã tăng từ 1,5 tỷ USD lên 4,1 tỷ USD, gấp gần ba lần so với thời điểm ban đầu. Sau hai thập kỷ vận hành, Nhà máy Intel Products Việt Nam tại Khu công nghệ cao TP.HCM đã trở thành cơ sở lắp ráp và kiểm định lớn nhất trong mạng lưới sản xuất toàn cầu của Intel. Hơn 4 tỷ sản phẩm đã được xuất xưởng từ Việt Nam, đóng góp trên 110 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu.
Ông Kenneth Tse, Tổng giám đốc Intel Products Việt Nam khẳng định, Việt Nam giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược sản xuất toàn cầu của Tập đoàn. Không chỉ tiếp tục mở rộng đầu tư, Intel còn cam kết đồng hành trong đào tạo nguồn nhân lực và phát triển hệ sinh thái bán dẫn nội địa.
Nếu Intel là câu chuyện về sự gắn bó lâu dài, thì Amkor Technology lại cho thấy niềm tin ngày càng lớn của các nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường sản xuất tại Việt Nam. Sau khi nâng tổng vốn đầu tư dự án tại Bắc Ninh từ hơn 530 triệu USD lên 1,6 tỷ USD, Amkor tiếp tục đề xuất mở rộng công suất nhà máy từ 675 triệu sản phẩm lên 1,2 tỷ sản phẩm mỗi năm, với mục tiêu dài hạn đạt 3,6 tỷ sản phẩm.
Theo ông Kim Sung Hun, Tổng giám đốc Amkor Technology Việt Nam, cơ sở tại Bắc Ninh hiện là nhà máy có quy mô lớn nhất của Amkor trên phạm vi toàn cầu. Quyết định đặt “siêu nhà máy” tại Việt Nam xuất phát từ sự kết hợp giữa hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và môi trường đầu tư ổn định.
Không dừng lại ở các hoạt động đóng gói và kiểm thử, Việt Nam đang bắt đầu thu hút những dự án tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn. Mới đây, LG Innotek đã quyết định xây dựng nhà máy sản xuất chất nền bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Dự án đặt tại Hải Phòng có diện tích khoảng 330.000 m2, tập trung sản xuất các dòng chất nền bán dẫn thế hệ mới.
Ông Moon Hyuk-soo, Chủ tịch LG Innotek cho biết, doanh nghiệp đang triển khai chiến lược sản xuất kép giữa Hàn Quốc và Việt Nam, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu trong lĩnh vực giải pháp bán dẫn. Theo đó, Việt Nam sẽ trở thành một trong những trung tâm sản xuất quan trọng nhất của Tập đoàn trong giai đoạn tới.
Bên cạnh các tập đoàn Mỹ và Hàn Quốc, dòng vốn từ Nhật Bản cũng đang tăng tốc. Tập đoàn Meiko vừa đầu tư dự án nhà máy sản xuất, chế tạo vi mạch điện tử tại Phú Thọ với tổng vốn ban đầu hơn 500 triệu USD. Đây được xem là một trong những dự án trọng điểm góp phần nâng cao năng lực sản xuất điện tử công nghệ cao và gia tăng mức độ tham gia của Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cùng với đó, nhiều “gã khổng lồ” công nghệ khác như Qualcomm, ASML hay Dassault Systèmes cũng đang mở rộng hợp tác và nghiên cứu khả năng đầu tư sâu hơn vào Việt Nam. Đặc biệt, ASML - doanh nghiệp Hà Lan nắm giữ công nghệ quang khắc tiên tiến và là mắt xích gần như không thể thay thế trong chuỗi sản xuất chip toàn cầu - đang tích cực trao đổi với các đối tác Việt Nam về khả năng phát triển chuỗi cung ứng bán dẫn trong nước.
Những động thái liên tiếp từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới cho thấy, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới của ngành bán dẫn, với vị thế ngày càng quan trọng trong chiến lược toàn cầu của các doanh nghiệp.
Vì sao Việt Nam trở thành “điểm nóng” của ngành bán dẫn?
Chất lượng kỹ sư, năng lực phát triển phần mềm và khả năng tiếp cận các công nghệ mới như AI, bán dẫn... tạo nên sức hấp dẫn khác biệt cho Việt Nam.
Việc nhiều tập đoàn lớn đồng loạt mở rộng đầu tư không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt và chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, các doanh nghiệp đang tìm kiếm những địa điểm đầu tư mới có khả năng kết hợp giữa ổn định chính trị, nguồn nhân lực chất lượng cao, chi phí cạnh tranh và tầm nhìn phát triển dài hạn. Việt Nam hiện đáp ứng ngày càng đầy đủ những điều kiện đó.
Một trong những yếu tố quan trọng nhất là định hướng phát triển rõ ràng của Chính phủ khi xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược quốc gia. Hàng loạt chính sách ưu đãi về đầu tư, thuế, đào tạo nhân lực và phát triển hạ tầng đã được ban hành nhằm tạo nền tảng cho ngành công nghiệp bán dẫn phát triển dài hạn.
Ông Eduard Stiphout, Phó chủ tịch ASML đánh giá, Việt Nam là địa điểm chiến lược tại Đông Nam Á trong kế hoạch mở rộng chuỗi cung ứng của Tập đoàn. Chiến lược phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam tạo sức hấp dẫn đặc biệt đối với các doanh nghiệp công nghệ cao.
Ở góc độ doanh nghiệp, những lợi thế cụ thể về hạ tầng và hệ sinh thái sản xuất cũng đóng vai trò quyết định. Bắc Ninh hiện là nơi tập trung nhiều tập đoàn điện tử lớn như Samsung, Foxconn, Canon hay Goertek. Trong khi đó, Hải Phòng đang nổi lên như một trung tâm công nghiệp công nghệ cao mới với sự hiện diện của LG và nhiều doanh nghiệp phụ trợ.
Việc hình thành các cụm công nghiệp điện tử quy mô lớn giúp các doanh nghiệp bán dẫn dễ dàng kết nối với khách hàng, nhà cung cấp và đối tác trong chuỗi giá trị.
Ông Kim Sung Hun cho biết, Amkor lựa chọn Bắc Ninh bởi địa phương này sở hữu hạ tầng điện, nước, viễn thông đồng bộ, cùng nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và sự hỗ trợ hiệu quả từ chính quyền địa phương.
Trong khi đó, Chủ tịch LG Innotek Moon Hyuk-soo nhấn mạnh, các lợi thế về chi phí cạnh tranh, hạ tầng hoàn thiện và vị trí gần các doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử bán dẫn là những yếu tố quan trọng giúp Tập đoàn quyết định mở rộng đầu tư tại Việt Nam.
Theo ông Thiều Phương Nam, Tổng giám đốc Qualcomm Việt Nam, Lào và Campuchia, Việt Nam đang dần khẳng định vị thế là trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo mới của Đông Nam Á. Chất lượng kỹ sư, năng lực phát triển phần mềm và khả năng tiếp cận các công nghệ mới như AI, bán dẫn, hay kết nối tiên tiến đang tạo nên sức hấp dẫn khác biệt cho Việt Nam.
Cơ hội lớn nhưng không thể chỉ dừng ở gia công
Các chuyên gia cho rằng, dù triển vọng rất tích cực, Việt Nam vẫn đang đứng trước những thách thức lớn, nếu muốn tiến sâu hơn trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Theo ông George Chia, Giám đốc kinh doanh khu vực ASEAN của Analog Devices (ADI), phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn tập trung ở các phân khúc có giá trị gia tăng thấp. Các hoạt động cốt lõi như thiết kế chip tiên tiến, nghiên cứu công nghệ nền tảng, hay phát triển hệ thống bán dẫn phức tạp vẫn phụ thuộc nhiều vào các tập đoàn nước ngoài.
Một hạn chế khác là năng lực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) còn khiêm tốn. Bán dẫn là ngành công nghiệp đòi hỏi chu kỳ đầu tư dài, chi phí lớn và mức độ rủi ro cao. Đây không phải là lĩnh vực có thể tạo ra lợi nhuận nhanh, mà cần tầm nhìn chiến lược kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ.
Theo ông Thiều Phương Nam, muốn phát triển công nghệ lõi, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa sự liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và các trung tâm nghiên cứu. Nguồn nhân lực không chỉ cần được đào tạo để vận hành công nghệ, mà phải đủ năng lực nghiên cứu, sáng tạo và tạo ra tài sản trí tuệ mới. Các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam cũng cần chủ động tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái toàn cầu, thay vì chỉ tập trung vào thị trường nội địa.
Ở góc độ chính sách, ông Trần Đăng Hòa, Chủ tịch FPT IS cho rằng, Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi quan trọng cho ngành bán dẫn. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn hiệu quả hơn, cần tiếp tục hoàn thiện các hướng dẫn triển khai cụ thể liên quan đến ưu đãi thuế, thủ tục nhập khẩu thiết bị công nghệ cao và quy định về xuất xứ sản phẩm bán dẫn.
Đặc biệt, vấn đề phát triển nguồn nhân lực cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Ông Hòa đề xuất xây dựng chiến lược phát triển nhân lực theo 3 hướng: đào tạo chuyển đổi cho đội ngũ kỹ sư hiện hữu; thu hút chuyên gia quốc tế và Việt kiều; đồng thời đẩy mạnh mô hình đào tạo thực chiến gắn với doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc hình thành các trung tâm nghiên cứu dùng chung theo mô hình Chip-Lab quốc gia cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.
Từ trung tâm sản xuất đến trung tâm đổi mới sáng tạo
Theo dự báo của Hiệp hội Công nghiệp bán dẫn thế giới, quy mô thị trường bán dẫn toàn cầu có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD vào cuối thập niên này, nhờ sự bùng nổ của AI, điện toán đám mây, xe điện và Internet vạn vật. Đây là cơ hội hiếm có để Việt Nam tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp - được xem là “trái tim” của nền kinh tế số. Tuy nhiên, mục tiêu của Việt Nam không chỉ là thu hút thêm nhà máy hay gia tăng sản lượng xuất khẩu.
Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Việt Nam cần thực hiện 3 chuyển dịch chiến lược: từ tham gia chuỗi giá trị sang làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn; từ thu hút đầu tư sang đồng sáng tạo công nghệ với các tập đoàn toàn cầu; từ đào tạo nhân lực sang phát triển đội ngũ nhân tài có khả năng dẫn dắt công nghệ tương lai.
Đó cũng chính là thước đo cho sự thành công của ngành bán dẫn Việt Nam trong thập kỷ tới.
Làn sóng đầu tư mới từ Intel, Amkor, LG Innotek, Meiko, ASML, Qualcomm cho thấy, cánh cửa cơ hội đang mở rộng hơn bao giờ hết. Vấn đề còn lại là, Việt Nam có đủ quyết tâm và năng lực để bước qua cánh cửa đó, chuyển mình từ một điểm đến sản xuất hấp dẫn thành trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghệ bán dẫn của khu vực hay không.
