Thị giá thấp hơn giá phát hành
Niêm yết cổ phiếu và xây dựng thanh khoản là tiền đề để doanh nghiệp huy động vốn phục vụ mở rộng sản xuất, cơ cấu nguồn vốn hoặc đầu tư. Tuy nhiên, giá cổ phiếu chịu tác động đồng thời từ kết quả kinh doanh, triển vọng ngành, kinh tế vĩ mô và dòng tiền, khiến thời điểm tăng vốn trở thành yếu tố quan trọng.
Năm 2026 từng được kỳ vọng thuận lợi hơn cho thanh khoản và dòng vốn ngoại. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn như kỳ vọng khi dòng vốn ngoại vẫn chịu áp lực rút ròng, thanh khoản có thời điểm suy giảm, trong khi nhiều cổ phiếu điều chỉnh mạnh, giao dịch dưới MA 200, thậm chí trở về vùng định giá thấp nhất nhiều năm.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp vẫn tiếp tục triển khai kế hoạch gọi vốn.
Tại Công ty cổ phần Sản xuất và Đầu tư Hoàng Gia (Royal Invest JSC, mã RYG), doanh nghiệp vừa kéo dài thời gian nộp tiền mua cổ phiếu đến ngày 14/10 trong đợt chào bán cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1. Công ty dự kiến phát hành 22,5 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, huy động 225 tỷ đồng, chủ yếu để trả nợ vay ngân hàng.
Điểm đáng chú ý là giá phát hành hiện cao hơn đáng kể so với thị giá. Ngày 6/10, RYG giao dịch ở 8.350 đồng/cổ phiếu, thấp hơn 16,5% so với giá chào bán. Nếu mua trên sàn, nhà đầu tư có thể giao dịch cổ phiếu từ chiều ngày T+2 theo quy định, thay vì phải chờ lượng cổ phiếu phát hành thêm hoàn tất lưu ký, dự kiến mất khoảng 2 tháng.
Sự chênh lệch này càng đáng chú ý khi Royal Invest đang có đòn bẩy tương đối cao. Tại ngày 30/6/2026, tổng dư nợ tăng 5,9% so với đầu năm, thêm 98,8 tỷ đồng lên 1.770,3 tỷ đồng, tương đương 218,7% vốn chủ sở hữu, cao hơn đáng kể mức trung bình ngành khoảng 68%.
Về kinh doanh, lợi nhuận sau thuế của Royal Invest sau khi đạt 102,3 tỷ đồng năm 2023 đã giảm còn 67,5 tỷ đồng năm 2024 và 37,6 tỷ đồng năm 2025. ROA cũng giảm mạnh từ mức 7,09% năm 2023 về 1,37% năm 2025. Nửa đầu năm 2026, lợi nhuận tăng 193,5% lên 45,9 tỷ đồng; ROA tăng từ 0,59% cùng kỳ năm trước lên 1,48%.
Nhà đầu tư có xu hướng thận trọng với những thương vụ phải “chôn vốn” vài tuần trước khi cổ phiếu phát hành thêm có thể giao dịch.
Royal Invest hiện sở hữu hai nhà máy với 5 dây chuyền sản xuất gạch, tổng công suất 16,5 triệu m2/năm. Doanh nghiệp có hơn 3.000 đại lý trong nước và xuất khẩu tới hơn 14 quốc gia, song thị trường nội địa vẫn đóng góp khoảng 85% doanh thu trong bối cảnh cạnh tranh cao.
Một trường hợp khác là Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (Afiex, mã AFX). Công ty lên kế hoạch chào bán 35 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, huy động 350 tỷ đồng. Trong đó, 210 tỷ đồng dùng để trả nợ ngân hàng và 140 tỷ đồng bổ sung vốn lưu động.
Ngày 6/10, AFX giao dịch ở 9.720 đồng/cổ phiếu, thấp hơn 2,8% so với giá phát hành và đang nằm dưới MA 200.
Sau khi SCIC thoái toàn bộ 51% vốn từ năm 2021, Afiex được tái cấu trúc, định hướng mở rộng ngoài các lĩnh vực truyền thống như thức ăn chăn nuôi, xuất khẩu gạo và thực phẩm. Công ty hiện công bố 5 dự án bất động sản khu dân cư tại An Giang.
Afiex cho biết đang sở hữu và sử dụng khoảng 500 ha đất tại tỉnh An Giang, tạo dư địa phát triển các lĩnh vực cốt lõi, logistics và bất động sản. Tuy nhiên, kế hoạch mở rộng sang bất động sản vẫn cần đặt trong bối cảnh lãi suất và điều kiện thị trường, trong khi cổ phiếu hiện giao dịch dưới giá dự kiến phát hành.
Tại Công ty Chứng khoán KAFI (mã KAI), khoảng cách này thậm chí rõ hơn. KAFI đưa 750 triệu cổ phiếu giao dịch trên UPCoM từ ngày 9/9 với giá tham chiếu 15.000 đồng/cổ phiếu. Đến ngày 6/10, thị giá chỉ còn 11.400 đồng/cổ phiếu, giảm 24%.
Theo lộ trình, KAFI sẽ chào bán 125 triệu cổ phiếu ra công chúng với giá 15.000 đồng/cổ phiếu, huy động 1.875 tỷ đồng. Nguồn vốn dự kiến bổ sung cho hoạt động cho vay ký quỹ và tự doanh chứng khoán.
Như vậy, nếu giá phát hành vẫn ở mức 15.000 đồng/cổ phiếu, nhà đầu tư trên thị trường thứ cấp có thể mua KAI với giá thấp hơn 24%, đồng thời không phải chờ lượng cổ phiếu phát hành thêm hoàn tất lưu ký.
Ông Lâm Văn Vân, đại diện Quỹ đầu tư ECI Capital cho rằng, nếu nhà đầu tư bên ngoài không liên quan đến cổ đông nội bộ và ban lãnh đạo, việc mua cổ phiếu trên sàn với mức giá chiết khấu so với giá phát hành thêm sẽ được ưu tiên hơn.
Theo ông Vân, trong điều kiện thị trường bất lợi về lãi suất và định giá, nhà đầu tư cũng có xu hướng thận trọng với những thương vụ phải “chôn vốn” vài tuần từ khi nộp tiền mua đến khi cổ phiếu phát hành thêm hoàn tất thủ tục đăng ký, lưu ký và chính thức được giao dịch.
Thị trường thứ cấp cạnh tranh với vốn mới
Câu chuyện trên phản ánh một vấn đề rộng hơn của thị trường vốn: doanh nghiệp cần vốn, nhưng khả năng hấp thụ vốn phụ thuộc lớn vào giá cổ phiếu và khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư.
Theo Công ty Chứng khoán BIDV (BSC), trong nửa cuối năm 2026, hoạt động phát hành riêng lẻ có kế hoạch huy động khoảng 34.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó, các thương vụ IPO và phát hành cho cổ đông hiện hữu theo hình thức quyền mua dự kiến huy động hơn 24.200 tỷ đồng. Một số thương vụ IPO lớn được kỳ vọng gồm Chứng khoán HD, Bảo Tín Mạnh Hải, BW Industrials, Viettel IDC, Nhà thuốc Long Châu, C.P. Việt Nam…
Nguồn cung cổ phiếu vì vậy vẫn khá lớn. Với nhà đầu tư, mỗi thương vụ huy động vốn không chỉ được đánh giá bằng câu chuyện doanh nghiệp cần tiền để làm gì, mà còn phải đặt cạnh giá cổ phiếu trên thị trường, mức định giá, triển vọng lợi nhuận và chi phí cơ hội của dòng tiền.
SSI Research cho biết, VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng khoảng 13 lần, tương đối sát mức bình quân 5 năm. Nếu loại trừ nhóm cổ phiếu liên quan đến Vingroup, mặt bằng định giá thị trường hấp dẫn hơn, khoảng 10,3 lần. Điều này cho thấy, cơ hội vẫn tồn tại ở nhiều nhóm ngành và cổ phiếu riêng lẻ. Tuy nhiên, định giá thấp không đồng nghĩa các đợt phát hành sẽ dễ dàng thu hút dòng tiền, đặc biệt khi nhà đầu tư đang có nhiều lựa chọn trên thị trường thứ cấp.
Khi một cổ phiếu đang giao dịch thấp hơn giá phát hành, nhà đầu tư phải cân nhắc giữa việc bỏ tiền mua cổ phiếu mới và mua chính cổ phiếu đó trên sàn với giá thấp hơn. Khi đó, lợi thế của đợt phát hành chủ yếu nằm ở quyền mua dành cho cổ đông hiện hữu, câu chuyện sử dụng vốn và kỳ vọng giá cổ phiếu phục hồi sau khi doanh nghiệp huy động được nguồn lực mới.
Ở góc độ doanh nghiệp, phát hành thêm vẫn là công cụ quan trọng để tăng vốn, giảm áp lực nợ hoặc mở rộng hoạt động. Nhưng ở góc độ nhà đầu tư, mức giá phát hành phải đủ hấp dẫn so với thị trường thứ cấp, trong khi triển vọng sử dụng vốn cũng phải đủ thuyết phục để bù đắp thời gian chờ đợi và rủi ro pha loãng.
Nghịch lý hiện nay vì vậy không chỉ nằm ở việc giá phát hành cao hơn giá thị trường, mà còn cho thấy sức hấp thụ vốn của thị trường đang được kiểm chứng. Trên sàn có không ít cổ phiếu đã chiết khấu sâu, nhiều mã giảm về vùng đáy 5 năm và nằm dưới MA 200, nhưng thanh khoản vẫn thấp. Nhà đầu tư hạn chế giao dịch do lo ngại cổ phiếu tiếp tục dò đáy và chưa xác định được thời điểm phục hồi.
Trong bối cảnh đó, bài toán của nhà đầu tư có thể không còn là tìm kiếm một đợt tăng vốn mới, mà là xử lý những cổ phiếu đang mắc kẹt trong danh mục khi thị giá liên tục giảm. Khi dòng tiền phải lựa chọn giữa hàng loạt cổ phiếu đã giảm sâu và những đợt phát hành có giá cao hơn thị trường, câu hỏi đặt ra là bao nhiêu dòng tiền thực sự sẵn sàng tham gia một đợt tăng vốn mới.
