Cơ hội tiếp cận vốn ngoại sau nâng hạng
Thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, dòng vốn này được phân bổ theo từng giai đoạn. Với nhà đầu tư chủ động, quyết định giải ngân còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng cổ phiếu và điều kiện đầu tư.
Theo KIS Research, dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF tham chiếu chỉ số FTSE có thể đạt khoảng 2,3 tỷ USD trong toàn bộ lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số. Quá trình phân bổ gồm 4 đợt, với tỷ lệ lần lượt là 10%, 20%, 35% và 35%. Đợt đầu tiên trong tháng 9/2026 tương ứng khoảng 231 triệu USD.
Tại sự kiện “Viet Nam Becoming: A Celebration, Viet Nam into EM” do Công ty Chứng khoán SSI tổ chức ngày 18/9, ông Pankaj Mataney, đại diện Morgan Stanley nhận định, dòng vốn vào Việt Nam sau nâng hạng có thể đạt 2,5 tỷ USD trong giai đoạn đầu. Nếu các điều kiện thuận lợi được duy trì, thanh khoản thị trường có thể tăng từ khoảng 800 triệu USD lên 3-4 tỷ USD/ngày trong vòng một năm.
Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa những dự báo này phụ thuộc vào mức độ thuận lợi của môi trường đầu tư. Một trong những vấn đề cần giải quyết là mở rộng cơ hội tiếp cận cổ phiếu cho nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có tháo gỡ giới hạn sở hữu tại doanh nghiệp.
Theo phân tích của TS. Phạm Tiến Đạt, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế tài chính (Bộ Tài chính), nhóm 50 cổ phiếu có vốn hóa lớn nhất HOSE chiếm khoảng 68% tổng vốn hóa toàn sàn, đồng thời tập trung tới 76% tổng giá trị sở hữu của khối ngoại, tương đương khoảng 35 tỷ USD. Điều này cho thấy vốn ngoại tập trung đáng kể vào nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, có khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế tốt.
Tại một số doanh nghiệp, giới hạn sở hữu nước ngoài có thể thu hẹp dư địa tiếp nhận vốn mới. Vì vậy, khả năng tiếp cận cổ phiếu, thanh khoản và chất lượng doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư quốc tế.
Trong khi đó, dù khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có quy mô lớn tại Việt Nam, sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán vẫn hạn chế. Theo ông Hoàng Văn Thu, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, từ năm 2017 đến nay chưa có thêm doanh nghiệp FDI nào niêm yết hoặc đăng ký giao dịch. Cơ quan quản lý đang khuyến khích doanh nghiệp FDI có định hướng đầu tư dài hạn tiếp cận thị trường vốn, trong đó IPO gắn với niêm yết là một hướng đi.
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài và mở rộng khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.
Tại cuộc họp báo Chính phủ chiều 3/9/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, cùng với sửa Luật Chứng khoán để đáp ứng yêu cầu sau nâng hạng, Chính phủ sẽ trình sửa Luật Đầu tư nhằm làm rõ quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai, khai mạc ngày 17/10. Dự thảo bổ sung khoản 3a Điều 8, theo đó, trong trường hợp cần thiết để thu hút các dự án đầu tư chiến lược hoặc dự án có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội, Chính phủ có thể xem xét cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu tối đa 100% vốn điều lệ của tổ chức kinh tế hoạt động trong ngành, nghề thuộc Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường. Việc áp dụng phải bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, dân tộc.
Đề xuất này tạo dư địa linh hoạt hơn trong việc xem xét điều kiện tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, hiệu quả thu hút vốn phụ thuộc vào phạm vi áp dụng và khả năng tháo gỡ vướng mắc thực tế.
Tại phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 30/9, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đề nghị Chính phủ làm rõ những điểm nghẽn thực sự, nguyên nhân, mức độ và khả năng khắc phục, trong bối cảnh Luật Đầu tư vừa được sửa đổi hồi tháng 8.
Việc sửa luật vì vậy cần xuất phát từ nhận diện những rào cản cụ thể, xác định rõ vấn đề cần xử lý và hiệu quả dự kiến.
Mở room cần đi cùng bổ sung hàng hóa chất lượng
Nới room ngoại không đồng nghĩa dòng vốn sẽ tự động chảy vào doanh nghiệp.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam cần nguồn vốn dài hạn, cổ đông chiến lược và năng lực quản trị, công nghệ từ bên ngoài để mở rộng quy mô, nâng cao sức cạnh tranh.
VPBank dự kiến phát hành riêng lẻ hơn 624 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư nước ngoài trong những tháng cuối năm. Vietcombank đang tìm kiếm nhà đầu tư cho phương án bán tối đa 6,5% vốn. Trước đó, BIDV đã hoàn tất chào bán riêng lẻ hơn 258 triệu cổ phiếu, trong đó nhà đầu tư nước ngoài mua gần 116 triệu cổ phiếu, giúp ngân hàng thu về hơn 10.000 tỷ đồng.
Những thương vụ này cho thấy cơ hội huy động vốn ngoại vẫn hiện hữu, song khả năng tiếp nhận phụ thuộc vào lượng cổ phần có thể chào bán và dư địa sở hữu nước ngoài. Trường hợp Masan Consumer được nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa lên 100% cho thấy việc mở rộng room có thể tăng khả năng tiếp cận cổ phiếu của nhà đầu tư quốc tế. Ngược lại, giới hạn sở hữu thấp có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội huy động vốn.
Tuy nhiên, nới room ngoại không đồng nghĩa dòng vốn sẽ tự động chảy vào doanh nghiệp. Nhà đầu tư còn cân nhắc triển vọng tăng trưởng, chất lượng quản trị, thanh khoản và cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông. Vì vậy, tháo gỡ giới hạn sở hữu cần đi cùng nâng cao chất lượng doanh nghiệp và bổ sung nguồn hàng hóa đầu tư.
Đây cũng là vấn đề được đặt ra tại hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” do SSI và Daiwa tổ chức mới đây. Sau hơn ba thập kỷ thu hút FDI, khu vực này đã trở thành cấu phần quan trọng của nền kinh tế, nhưng sự hiện diện trên thị trường chứng khoán vẫn chưa tương xứng.
Ông Thomas Nguyen, Giám đốc Khối Thị trường toàn cầu của SSI kỳ vọng, khoảng 10 tỷ USD vốn ngoại có thể vào Việt Nam trong 12 tháng tới, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu bổ sung hàng hóa chất lượng, trong đó có cổ phiếu của doanh nghiệp FDI.
Diễn biến giao dịch cho thấy dòng vốn chưa đảo chiều sau nâng hạng. Trong 8 tháng đầu năm 2026, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng 94.551,4 tỷ đồng trên ba sàn. Riêng tháng 9, giá trị bán ròng đạt 4.673,7 tỷ đồng. Trong tuần đầu tiên sau ngày nâng hạng 21/9, khối ngoại bán ròng 2.865 tỷ đồng; tuần tiếp theo tiếp tục bán ròng 1.660 tỷ đồng, tính đến hết ngày 1/10.
Nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn nhưng không tự động đảo chiều xu hướng giao dịch. Để thu hút thêm vốn quốc tế, thị trường cần cải thiện điều kiện tiếp cận, đồng thời cung cấp đủ doanh nghiệp chất lượng và cơ hội đầu tư phù hợp với từng nhóm nhà đầu tư.
Ở góc độ thị trường chứng khoán, vốn hóa, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), thanh khoản, room ngoại và vị trí trong các bộ chỉ số ảnh hưởng đến khả năng được lựa chọn của từng cổ phiếu. Vì vậy, nới giới hạn sở hữu chỉ là một phần trong bài toán mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.
Cùng với sửa Luật Đầu tư, Bộ Tài chính cũng đề xuất sửa Luật Chứng khoán nhằm đáp ứng yêu cầu sau nâng hạng. Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, cơ quan quản lý đặt mục tiêu mở rộng nguồn cung vốn và hàng hóa trên thị trường, thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, khuyến khích doanh nghiệp quy mô lớn, quản trị tốt và doanh nghiệp FDI tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam.
Bộ Tài chính cũng phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính, làm rõ quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài nhằm tạo thuận lợi cho dòng vốn quốc tế.
