Giá nhiên liệu tăng mạnh do xung đột Trung Đông đang tạo áp lực lớn tới ổn định thị trường, giá cả hàng hóa.
Sáng 9/4, tại Hà Nội diễn ra cuộc họp Tổ điều hành thị trường trong nước thường kỳ quý I/2026.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) thông tin, quý I/2026 ghi nhận những biến động sâu sắc của thị trường hàng hóa toàn cầu, trong đó yếu tố chi phối lớn nhất là xung đột địa chính trị tại Trung Đông.
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz từ đầu tháng 3 đã tạo ra cú sốc chưa từng có đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, kéo theo hàng loạt hệ lụy về giá cả, logistics và thương mại quốc tế.
Điển hình là giá dầu WTI đã vượt mốc 112 USD/thùng, trong khi dầu Brent có thời điểm chạm 120 USD/thùng.
Đây là mức cao nhất trong gần 4 năm, phản ánh rõ sự đứt gãy nguồn cung và tâm lý lo ngại lan rộng trên thị trường. Song song đó, xung đột Nga - Ukraine tiếp tục kéo dài, khiến khoảng 40% công suất xuất khẩu dầu của Nga bị gián đoạn, càng làm trầm trọng thêm áp lực nguồn cung.
Không chỉ năng lượng, thị trường phân bón cũng chịu tác động dây chuyền. Giá urê quốc tế tăng từ 60-80% so với trước xung đột, thậm chí tại một số thị trường tăng gần gấp đôi. Nguyên nhân chủ yếu do khu vực Trung Đông chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất và vận chuyển phân bón toàn cầu, trong đó eo biển Hormuz là tuyến huyết mạch.
Những biến động này kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp và logistics tăng cao, tác động trực tiếp tới giá lương thực. Theo báo cáo của FAO, chỉ số giá lương thực tháng 3/2026 đạt 128,5 điểm, tăng so với cả tháng trước và cùng kỳ. Các mặt hàng như dầu thực vật, đường, lúa mì đều tăng mạnh, trong khi giá gạo có xu hướng giảm do nguồn cung dồi dào.
Bên cạnh đó, các chính sách thương mại mới của Mỹ, đặc biệt là việc áp thuế 10% với hàng nhập khẩu toàn cầu, đã tạo thêm áp lực cho thương mại quốc tế. Môi trường kinh tế toàn cầu trở nên phức tạp hơn khi nhiều ngân hàng trung ương lớn giữ nguyên lãi suất nhưng cảnh báo nguy cơ lạm phát quay trở lại.
Trong bối cảnh đó, dù các tổ chức quốc tế như IMF và OECD vẫn dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 duy trì ở mức 2,9-3,3%, nhưng đi kèm là những cảnh báo rõ ràng về rủi ro địa chính trị và chi phí đầu vào tăng cao.
Nguồn cung hàng hóa trong nước được chuẩn bị đầy đủ, đa dạng, đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Việc triển khai hiệu quả các chương trình bình ổn thị trường cùng với công tác kiểm tra, kiểm soát được tăng cường đã giúp giá cả không xảy ra biến động bất thường trong hai tháng đầu năm.
Nhưng từ đầu tháng 3, tác động của xung đột Trung Đông bắt đầu “ngấm” vào thị trường trong nước. Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận tải và nguyên vật liệu đầu vào tăng, ảnh hưởng tới nhiều nhóm hàng như vật tư nông nghiệp, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng.
Dữ liệu của Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý I đạt khoảng 1.903 nghìn tỷ đồng, tăng 10,9% so với cùng kỳ năm trước, là mức cao nhất trong 3 năm gần đây. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng vẫn đạt khoảng 7%.
"Nhu cầu tiêu dùng trong nước tăng trong các dịp lễ, Tết cùng với số lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng là những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng ngành thương mại, dịch vụ trong quý I/2026", Cục Thống kê phân tích.
Tuy nhiên, do giá cả nhiều nhóm hàng tăng mạnh khi chi phí đầu vào đắt đỏ đã đẩy Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 tăng 1,23% so với tháng trước. CPI bình quân quý 1 tăng 3,51% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó, nhóm có mức tăng cao nhất là nhóm nhà ở, điện nước và chất đốt (tăng 5,69%) do tác động của giá thuê nhà, giá vật liệu xây dựng, giá điện tăng; tiếp đến là nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống (tăng 4,55%)...
Một yếu tố cần lưu ý là áp lực lạm phát đang gia tăng. CPI bình quân quý I tăng 3,51%, trong đó nhóm giao thông tăng mạnh tới 12,85% trong tháng 3 do tác động trực tiếp từ giá xăng dầu.
Dự báo trong thời gian tới, nếu xung đột Trung Đông tiếp tục kéo dài, giá năng lượng và chi phí đầu vào sẽ còn duy trì ở mức cao, gây áp lực lớn lên mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4,5% của năm 2026. Đồng thời, tâm lý tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng, khiến sức mua suy giảm.
Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) nhận định, nhiều yếu tố có thể tiếp tục gây áp lực lên lạm phát, đáng chú ý nhất là biến động giá năng lượng toàn cầu, khi giá xăng dầu và các nguyên liệu đầu vào tiếp tục duy trì ở mức cao.
Ngoài ra, chi phí logistics và vận tải có xu hướng tăng, cùng với khả năng điều chỉnh giá một số dịch vụ do Nhà nước quản lý như y tế, cũng sẽ tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá.
Trong bối cảnh đó, vai trò điều hành linh hoạt, chủ động của các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt để giữ ổn định thị trường và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Tổ điều hành thị trường trong nước kiến nghị, để ứng phó với bối cảnh mới, các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp theo Nghị quyết 01/NQ-CP, vừa đảm bảo tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Việc theo dõi sát diễn biến cung cầu, giá cả thị trường được đặt lên hàng đầu.
Đối với doanh nghiệp, các kiến nghị tập trung vào giảm chi phí logistics, đảm bảo nguồn cung năng lượng, đặc biệt là dầu diesel phục vụ sản xuất. Đồng thời, đề xuất kéo dài chính sách giảm thuế VAT xuống 8% đến hết năm 2026, thậm chí sang năm 2027 để kích cầu tiêu dùng cũng được Cơ quan này đưa ra.
