Xe điện trở thành động lực tăng trưởng
Theo dữ liệu từ VAMA, lượng ô tô tiêu thụ toàn thị trường trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 495.138 xe, tăng 26,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 9, doanh số đạt 62.590 xe, tăng 29% so với tháng 8 và 28% so với cùng kỳ. Nếu duy trì nhịp bán hàng này, thị trường có cơ hội vượt mốc 660.000 xe trong cả năm, cao hơn kỷ lục 604.134 xe của năm 2025.
Động lực tăng trưởng cũng đang thay đổi. VinFast bàn giao 177.697 xe trong 9 tháng, chiếm khoảng 35,9% tổng doanh số toàn thị trường. Với các mẫu xe điện có giá phổ thông, phục vụ cả nhu cầu cá nhân lẫn kinh doanh dịch vụ, hãng trở thành nhân tố quan trọng thúc đẩy quy mô thị trường.
Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp thuộc VAMA và các hãng nhập khẩu được thống kê đạt 282.029 xe, tăng 12%. Hyundai Thành Công bán 35.412 xe, giảm nhẹ 1,1% so với cùng kỳ. Chênh lệch về tốc độ tăng trưởng cho thấy thị trường không mở rộng đồng đều giữa các thương hiệu. Một số hãng tận dụng tốt nhu cầu mới, trong khi những sản phẩm từng có vị thế vững chắc phải chịu sức ép từ cạnh tranh và sự thay đổi thị hiếu.
Đáng chú ý, người mua đang chuyển từ cách lựa chọn dựa nhiều vào thương hiệu, kiểu dáng hay loại động cơ sang đánh giá toàn diện hơn hiệu quả sử dụng.
Nghiên cứu của TS. Nguyễn Thị Thắm và PGS. Catherine Earl, Đại học RMIT Việt Nam cho thấy, ở giai đoạn hiện nay, lợi ích thiết thực vẫn có sức nặng lớn hơn động lực bảo vệ môi trường khi người tiêu dùng cân nhắc chuyển sang xe điện.
Người mua muốn biết chiếc xe có phù hợp với nhu cầu đi lại hằng ngày, nằm trong khả năng chi trả và vận hành đáng tin cậy hay không; đồng thời cân nhắc khả năng tiếp cận trạm sạc và chi phí sử dụng trong nhiều năm. Mối quan tâm đến môi trường vẫn hiện hữu, nhưng chưa chắc là yếu tố quyết định khi khách hàng đứng trước một khoản đầu tư lớn.
Điều này lý giải sức hút của những mẫu xe có giá dễ tiếp cận, thiết kế nhỏ gọn hoặc không gian đủ rộng cho gia đình và kinh doanh dịch vụ. VF 3 là ví dụ đáng chú ý, với doanh số 6.474 chiếc trong tháng 9. VF 5 và Limo Green cũng góp phần thúc đẩy doanh số của VinFast.
Người mua chú trọng hiệu quả sử dụng
Người tiêu dùng không chỉ chọn một chiếc xe, mà còn chọn phương án di chuyển phù hợp với ngân sách, thói quen và mức độ an tâm.
Theo TS. Nguyễn Thị Thắm, xe có giá mua thấp chưa chắc là phương án tiết kiệm nhất nếu chi phí sửa chữa cao hoặc mất giá nhanh. Ngược lại, xe điện có thể hấp dẫn với người thường xuyên di chuyển, có điều kiện sạc thuận tiện và khai thác tốt lợi thế về chi phí vận hành. Tuy nhiên, loại xe này chưa chắc phù hợp với người thường xuyên đi đường dài, thiếu chỗ sạc hoặc có nhu cầu sử dụng không ổn định.
Vì vậy, cuộc cạnh tranh trên thị trường không đơn thuần là giữa xe xăng và xe điện, mà còn giữa các phương án đáp ứng nhu cầu di chuyển với hiệu quả kinh tế khác nhau.
Số liệu bán hàng cho thấy sức hút của các dòng xe đa dụng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh số SUV của các thành viên VAMA đạt 59.261 xe, còn MPV đạt 37.450 xe. Không gian rộng, gầm cao và khả năng đáp ứng nhiều mục đích sử dụng giúp SUV phù hợp với gia đình, người thường xuyên đi xa; trong khi MPV đáp ứng nhu cầu của gia đình đông người, vận tải hành khách và dịch vụ du lịch. Với các dòng xe này, giá mua, mức tiêu hao nhiên liệu, độ bền và chi phí bảo dưỡng có thể quan trọng hơn những trang bị mang tính trình diễn.
Theo chuyên gia RMIT, doanh nghiệp cần xác định đúng nhu cầu từng nhóm khách hàng, thay vì chạy theo xu hướng thiết kế hoặc đối thủ. Doanh số cao cũng không đồng nghĩa với biên lợi nhuận lớn, bởi cạnh tranh giá và chi phí quảng bá có thể bào mòn lợi nhuận nếu doanh nghiệp dự báo sai nhu cầu.
Bên cạnh xe điện thuần túy, hybrid đang nổi lên như một lựa chọn chuyển tiếp. Trong 9 tháng đầu năm 2026, các thành viên VAMA bán được 16.057 xe hybrid, tăng 64% so với cùng kỳ. Riêng tháng 9, doanh số đạt 2.168 xe, tăng 58%.
Trong khi đó, doanh số xe thuần điện do các thành viên VAMA báo cáo chỉ đạt 82 chiếc trong 9 tháng. Con số này không phản ánh toàn bộ thị trường xe điện, bởi VinFast và một số thương hiệu khác không nằm trong nhóm thống kê.
Hybrid có thể hấp dẫn những khách hàng muốn tiết kiệm nhiên liệu nhưng chưa sẵn sàng phụ thuộc vào hạ tầng sạc. Xe điện thuần túy có lợi thế với người ưu tiên chi phí vận hành, công nghệ và có điều kiện sạc thuận tiện.
Doanh nghiệp sở hữu danh mục sản phẩm đa dạng hoặc lựa chọn đúng phân khúc theo từng giai đoạn sẽ có nhiều dư địa thích ứng hơn trước biến động nhu cầu.
Áp lực cạnh tranh ngày càng lớn
Doanh số xe nhập khẩu nguyên chiếc trong nhóm thống kê của VAMA tăng 22% trong 9 tháng đầu năm 2026, trong khi xe lắp ráp trong nước tăng 2%. Người tiêu dùng có thêm lựa chọn về mẫu mã, trang bị, công nghệ và giá bán; các thương hiệu mới cũng có thể tiếp cận thị trường nhanh hơn nhờ tận dụng nguồn cung từ những trung tâm sản xuất ô tô lớn.
Tuy nhiên, xe nhập khẩu tăng trưởng nhanh không đồng nghĩa xe lắp ráp trong nước mất lợi thế. Khả năng bảo đảm nguồn cung, kiểm soát chi phí logistics, duy trì hệ thống đại lý, cung ứng phụ tùng và dịch vụ sau bán hàng vẫn là những yếu tố quan trọng trong quyết định mua xe.
Theo TS. Nguyễn Thị Thắm, muốn thúc đẩy sử dụng xe điện tại Việt Nam, loại phương tiện này cần trở nên dễ sử dụng và kinh tế hơn, thay vì chỉ dựa vào thông điệp bảo vệ môi trường.
Với các nhà hoạch định chính sách, trọng tâm là tháo gỡ rào cản thông qua đầu tư trạm sạc, ưu đãi tài chính và các chính sách hỗ trợ phù hợp. Với nhà sản xuất, cần chú trọng khả năng chi trả, độ tin cậy, quãng đường di chuyển, sự thuận tiện khi sạc và chi phí vận hành, đồng thời truyền tải rõ những lợi ích này đến người tiêu dùng.
Nghiên cứu của RMIT gợi ý chiến lược thúc đẩy xe điện theo hai giai đoạn: trước hết đáp ứng nhu cầu thiết thực, sau đó từng bước phát huy giá trị biểu tượng và lợi ích môi trường khi thị trường trưởng thành.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, Việt Nam có thể khác với các thị trường xe điện phát triển hơn ở châu Âu và Bắc Mỹ, nơi bản sắc môi trường, lối sống và chuẩn mực xã hội thường có vai trò lớn bên cạnh các yếu tố thực tế. Khi hạ tầng sạc được mở rộng, công nghệ cải thiện và người dùng quen thuộc hơn với xe điện, động lực mua xe cũng có thể thay đổi. Người tiêu dùng có thể không còn chỉ đặt câu hỏi về tính thực tế, mà còn quan tâm đến những giá trị và hình ảnh cá nhân gắn với lựa chọn này.
Thị trường ô tô Việt Nam tăng trưởng nhanh, nhưng cơ hội không chia đều cho các doanh nghiệp. Những đơn vị nắm bắt đúng nhu cầu, cân đối danh mục sản phẩm, kiểm soát chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ sau bán hàng có thể tạo lợi thế dài hạn. Bởi người tiêu dùng không chỉ chọn một chiếc xe, mà còn chọn phương án di chuyển phù hợp với ngân sách, thói quen và mức độ an tâm.
“Chúng tôi kỳ vọng, các yếu tố bản sắc môi trường, tính hiện đại của công nghệ, lối sống và địa vị xã hội sẽ ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt trong tầng lớp trung lưu tại các đô thị đang phát triển ở Việt Nam. Mạng xã hội, những người có ảnh hưởng trên môi trường trực tuyến và sự gắn kết cộng đồng cũng có thể đóng vai trò lớn hơn trong việc khuyến khích sử dụng xe điện như một hành vi có lợi cho môi trường. Cuối cùng, quá trình chuyển đổi sang xe điện thành công không đơn thuần là gia tăng số lượng xe trên đường, mà còn là biến phương tiện giao thông sạch thành lựa chọn thiết thực đối với người tiêu dùng, là thị trường khả thi với doanh nghiệp và bước tiến ý nghĩa hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0”, TS. Thắm nêu quan điểm.
