Cũ người mới ta!
Hai nghiệp vụ được giới thiệu tại cuộc hội thảo kể trên là giao dịch ký quỹ (margin trading) và vay mượn chứng khoán (SBL) đã được áp dụng trên TTCK Singapore và nhiều thị trường phát triển khác từ lâu. Đối với giao dịch ký quỹ, NĐT có thể sử dụng hạn mức tín dụng do CTCK cung cấp để mua chứng khoán. Hạn mức tín dụng cung cấp được đảm bảo bởi tiền mặt và chứng khoán của NĐT như tài sản ký quỹ. Còn với dịch vụ SBL, CTCK đứng giữa làm môi giới chuyển giao toàn bộ chứng khoán từ người cho vay sang người đi vay. Trong khi người đi vay cung cấp tài sản ký quỹ trong thời gian thực hiện vay SBL cho CTCK và được hưởng lợi nhuận từ chênh lệch giá lúc đi vay và lúc trả lại, thì người cho vay có thu nhập từ gia tăng lợi nhuận của danh mục đầu tư cộng với khoản phí mà người đi vay phải trả.
Công cụ tài chính bán khống cũng là nghiệp vụ được nhiều NĐT trông đợi. Nghiệp vụ này được thực hiện nhằm mục đích thu lợi khi thị trường suy giảm. Chẳng hạn, một CTCK A có một lượng cổ phiếu X với thị giá 20.000 đồng/cổ phiếu. Một NĐT bằng hình thức này sẽ đi vay 100 cổ phiếu X của A và bán đi để thu về 2000.000 đồng. Nếu giá cổ phiếu X giảm xuống còn 10.000 đồng/cổ phiếu thì NĐT đó chỉ phải bỏ ra 1.000.000đ để mua lại 100 cổ phiếu và trả cho công ty A và anh ta lãi 1.000.000 đồng. Ngược lại, trường hợp giá cổ phiếu tăng thì NĐT đó phải bù tiền vào để mua cổ phiếu X trả cho công ty A.
Bên cạnh các sản phẩm kể trên, NĐT từ lâu cũng mong đợi được sử dụng những công cụ kỹ thuật như mua - bán cùng phiên. Điều này giúp họ tận dụng được cơ hội gia tăng lợi nhuận cũng như cắt lỗ kịp thời. Với quy định NĐT chỉ được mua - bán chứng khoán khi có tiền và/hoặc chứng khoán trong tài khoản thì việc mua - bán cùng phiên cũng không phải là quá rủi ro đối với cơ quan quản lý.
Đã đến lúc áp dụng?
Theo ông Nasser Ismail, chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực tài chính - chứng khoán tại Singapore, nghiệp vụ giao dịch ký quỹ và nghiệp vụ vay mượn chứng khoán nếu được đưa ra thị trường sẽ giúp NĐT gia tăng đáng kể cơ hội tăng lợi nhuận, huy động được nhiều đối tượng tham gia, thúc đẩy các công ty niêm yết và đặc biệt là cải thiện mạnh mẽ tính thanh khoản của thị trường - điểm yếu của các thị trường mới nổi như Việt Nam. Bên cạnh đó, những nghiệp vụ này sẽ giúp các CTCK tăng nguồn thu từ phí giao dịch, giảm nhẹ thua lỗ để vượt qua giai đoạn điều chỉnh sâu của thị trường.
Chuyên gia chứng khoán Huy Nam phân tích, trong nhiều nguyên nhân khiến thị trường suy giảm như hiện nay, có việc nghèo nàn về dịch vụ và nghiệp vụ hỗ trợ, thị trường đơn điệu nên “cuộc chơi” kém hấp dẫn. “Nên nghiên cứu chuẩn định và ứng dụng hợp đồng tùy chọn, hợp đồng mua bán tạm. Cần sớm vận hành nghiệp vụ bảo chứng thay cho cách vay tươi như chỉ thị 03”, ông
Ông Nguyễn Đình Phong, Giám đốc Khối dịch vụ đầu tư, CTCK VNDirect cho rằng, chính những lúc khó khăn như hiện nay mới cần đưa ra các sản phẩm tài chính mới. Nếu thị trường vẫn tốt, NĐT thỏa mãn với việc mua - bán trực tiếp như trước thì lại chưa cần đưa vào. “Chỉ khi giá dầu lên cao, người ta mới nghĩ đến việc sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, không ô nhiễm môi trường… Và trên thị trường tài chính, những sản phẩm phức hợp, sản phẩm tài chính sáng tạo ra đời chính từ những lúc nó gặp khó khăn. Việc áp dụng các sản phẩm mới giúp NĐT có thêm lựa chọn để cơ cấu lại rủi ro và lợi nhuận”, ông Phong nói, nhưng cũng băn khoăn rằng, hiện nay những quy định cụ thể xung quanh việc triển khai các sản phẩm này vẫn chưa có để các thành viên thị trường có thể tham gia.
Mặc dù các sản phẩm tài chính mới được đa số nhận định là cần thiết, nên đưa vào thị trường ngay, nhưng cũng có một số ý kiến cho rằng, cần lựa chọn kỹ càng về thời điểm áp dụng. Đối với việc triển khai công cụ giao dịch ký quỹ, ông Huỳnh Thế Du, chuyên gia tài chính - ngân hàng cho rằng, khi thị trường hoạt động hiệu quả, việc cho vay như vậy là rất tốt. Ngược lại, hình thức này có thể đẩy CTCK đến rủi ro lớn, thậm chí có thể bị vỡ nợ. Những công ty hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận “thực sự” thì họ biết cách giảm thiểu rủi ro. Vì đây là một nghiệp vụ tín dụng nên những rủi ro của nghiệp vụ này chủ yếu phụ thuộc vào khả năng thẩm định của CTCK, tổ chức tài chính và tình hình TTCK nói chung.
Trao đổi với ĐTCK, đại diện của UBCK cho rằng, việc áp dụng các nghiệp vụ mới sẽ đáp ứng được yêu cầu của thị trường trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, cơ quan quản lý thị trường cũng không đưa ra thời điểm có thể áp dụng, với lý do cần có sự chuẩn bị thấu đáo trước khi ban hành quy định đối với các nghiệp vụ này.
