Ông Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, Bộ Tài chính). Ảnh: Linh Nguyễn
Thiếu nhân lực là bài toán lớn
Sáng ngày 14/8, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính tổ chức Lễ phát động Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026, mở đầu cho chương trình chính thức dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026.
Sự kiện hướng tới tạo một không gian hợp tác mở trong lĩnh vực công nghệ lượng tử, kết nối Việt Nam với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà đầu tư tại châu Á cũng như trên thế giới. Chương trình dự kiến gồm các diễn đàn chính sách, hoạt động kết nối đầu tư - kinh doanh, triển lãm công nghệ và phát triển nhân tài.
Phát biểu tại lễ phát động, ông Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia cho rằng, Việt Nam cần chủ động tham gia lĩnh vực lượng tử ngay từ giai đoạn hệ sinh thái công nghệ này đang được định hình trên toàn cầu.
Theo ông, năng lực lượng tử quốc gia cần được xây dựng đồng bộ từ nghiên cứu, nguồn nhân lực chất lượng cao đến doanh nghiệp, sản phẩm và thị trường. Mục tiêu là từng bước hình thành khả năng làm chủ công nghệ và tạo giá trị từ những ứng dụng lượng tử trong tương lai.
NIC sẽ đóng vai trò kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và đối tác quốc tế, qua đó tạo thêm cơ hội nghiên cứu chung, thử nghiệm công nghệ và từng bước đưa các bài toán thực tế của Việt Nam vào hệ sinh thái lượng tử toàn cầu.
Ở góc độ phát triển con người, GS. Lại Ngọc Điệp, Đại học Paris - Saclay (Pháp) nhận định Việt Nam đã có một số nền tảng để tham gia sâu hơn vào công nghệ lượng tử, nhưng khoảng trống về nhân lực, nghiên cứu cơ bản và hạ tầng phòng thí nghiệm vẫn còn lớn.
Theo ông, Việt Nam cần triển khai song song hai hướng đào tạo và nghiên cứu, trong đó ưu tiên xây dựng chương trình đào tạo bài bản, thu hút người trẻ theo đuổi vật lý và công nghệ lượng tử, đồng thời đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại để tạo ra năng lực nghiên cứu thực chất.
“Chúng ta thực sự đang thiếu con người để có thể phát triển lĩnh vực này, nhất định phải đầu tư bài bản cho con người”, GS. Điệp nhấn mạnh.
Theo ông, nguồn lực chuyên gia người Việt đang làm việc ở nước ngoài cũng cần được khai thác hiệu quả hơn. Các chuyên gia có thể tham gia thông qua giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu, trao đổi học thuật, đồng thời kết nối sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam với những phòng thí nghiệm tiên tiến trên thế giới.
Bản thân GS. Lại Ngọc Điệp cùng các đồng nghiệp thời gian qua cũng đã tổ chức các lớp học, trường hè về công nghệ lượng tử nhằm thu hút sinh viên trẻ và tạo cầu nối với các nhóm nghiên cứu quốc tế, ông cho rằng phải tận dụng triệt để vai trò của cộng đồng người Việt ở nước ngoài cũng như các đối tác quốc tế.
Tuy nhiên, theo GS. Điệp, công nghệ lượng tử là lĩnh vực cần sự kiên trì và đầu tư dài hạn, khó tạo ra sản phẩm ngay trong một thời gian ngắn.
 |
GS. Lại Ngọc Điệp, Đại học Paris - Saclay (Pháp). Ảnh: Linh Nguyễn |
"Đây là một công nghệ không thể ăn xổi, không thể hôm nay làm, ngày mai có ngay sản phẩm. Chúng ta phải đào tạo rất bài bản và chờ đợi một khoảng thời gian nhất định thì mới có thể đơm hoa, kết trái”, GS. Điệp khẳng định.
Có thể thấy bài toán nhân lực sẽ giữ vai trò quyết định nếu Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào cuộc đua lượng tử. Ngoài đào tạo chuyên gia trình độ cao, hệ sinh thái còn cần đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các nhóm phát triển ứng dụng có khả năng đưa công nghệ ra khỏi phòng thí nghiệm.
Từ góc nhìn hợp tác quốc tế, ông Denis Avetisyan, Cố vấn cấp cao JV Quantum thuộc Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom) đánh giá Việt Nam có tiềm năng trở thành điểm kết nối nguồn lực quốc tế về nghiên cứu, nhân lực và doanh nghiệp. Thông qua NIC, Rosatom đang thúc đẩy nhiều hướng hợp tác với Việt Nam, gồm đào tạo nhân tài, tiếp cận hạ tầng lượng tử, nghiên cứu chung, trình diễn công nghệ và thử nghiệm các ứng dụng thực tế.
 |
Quá trình phát triển công nghệ lượng tử sẽ cần sự tham gia đồng thời của Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng chuyên gia trong và ngoài nước. |
Từ mạng lưới chuyên gia đến các dự án cụ thể
Với vai trò đầu mối quốc gia về đổi mới sáng tạo, NIC đang tập trung kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế nhằm từng bước hình thành hệ sinh thái công nghệ lượng tử tại Việt Nam. Thời gian qua, NIC đã bảo trợ thành lập Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia Công nghệ Lượng tử Việt Nam (VNQuantum), triển khai Vietnam Quantum Roadshow 2026 và Hackathon Quốc tế về Tính toán lượng tử vì Mục tiêu Phát triển Xã hội (QC4SG 2026).
Các hoạt động này tạo mạng lưới liên kết giữa nhà khoa học, trường đại học, doanh nghiệp, startup, nhà đầu tư và các đối tác quốc tế, qua đó mở rộng cộng đồng lượng tử trong nước.
Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026 được xác định là bước phát triển tiếp theo, với mục tiêu đưa các kết nối hiện có tiến tới hợp tác nghiên cứu, đào tạo, đầu tư và triển khai dự án. Chương trình chính thức dự kiến tổ chức vào tháng 11/2026 sẽ tập trung vào các nội dung như đối thoại chính sách, nghiên cứu và ứng dụng, phát triển nhân tài, hợp tác quốc tế, kết nối doanh nghiệp - đầu tư và trình diễn công nghệ.
Ban tổ chức kỳ vọng các hoạt động này có thể tạo ra những chương trình hợp tác cụ thể về nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp và thu hút đầu tư, đồng thời mở ra cơ hội thử nghiệm các ứng dụng lượng tử trong những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu.
Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026 cũng được định hướng trở thành nền tảng hợp tác dài hạn, tạo cầu nối giữa các trung tâm lượng tử quốc tế với hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp tại Việt Nam.
Thông qua đó, nguồn lực công nghệ, tri thức và chuyên gia quốc tế có thể tiếp cận gần hơn với thị trường trong nước, trong khi các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nhân lực Việt Nam có thêm cơ hội tham gia vào mạng lưới lượng tử toàn cầu.
