Ngày 24/7/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo Điều 301 của Luật Thương mại năm 1974. Đến ngày 12/8/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã công bố kết quả cuối cùng của cuộc rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) về thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm cá tra, cá basa đông lạnh của Việt Nam. Theo đó, mức thuế tăng mạnh so với kết quả sơ bộ công bố hồi tháng 2/2026.
Áp lực từ POR21 xuất hiện trong bối cảnh xuất khẩu cá tra sang Mỹ vốn đã suy giảm. Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu cá tra tháng 8 đạt 194,8 triệu USD, tăng 0,4% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng, kim ngạch đạt 1,5 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng 26,5% trong 8 tháng, đạt 435,21 triệu USD. Thị trường EU cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi xuất khẩu cá tra tăng 42,04% trong tháng 8 và tăng 11,4% trong 8 tháng, đạt 131,7 triệu USD.
Ngược lại, kim ngạch xuất khẩu cá tra sang thị trường Mỹ trong tháng 8 chỉ đạt 12,5 triệu USD, giảm 54,8%. Lũy kế 8 tháng, kim ngạch đạt 201,7 triệu USD, giảm 13,9%.
Bất chấp những khó khăn, Mỹ vẫn là thị trường có quy mô lớn, sức mua cao và khả năng hấp thụ nhiều dòng sản phẩm cá tra của Việt Nam. Bài toán với doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam hiện nay là giảm thiểu tác động đến toàn bộ kế hoạch kinh doanh nếu có những thay đổi chính sách bất ngờ tại Mỹ.
Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, với thị trường Mỹ, dù nhu cầu đối với các sản phẩm cá tra vẫn mạnh, mức thuế cao sẽ làm giảm sức cạnh tranh của hầu hết các nhà xuất khẩu Việt Nam, ngoại trừ Tập đoàn Vĩnh Hoàn (VHC).
Khi những khó khăn phát sinh ở thị trường Mỹ, Trung Quốc ngày càng khẳng định vị thế là thị trường quan trọng nhất của cá tra Việt Nam. Dự báo nhiều nhà xuất khẩu sẽ phải điều hướng hoạt động bán hàng sang Trung Quốc, điều này có thể dẫn đến cạnh tranh khốc liệt hơn và biên lợi nhuận thấp hơn do áp lực giảm giá tiềm tàng. Ngoài ra, các nhà xuất khẩu Trung Quốc vẫn đang đối mặt với những trở ngại ngày càng tăng tại Mỹ, nguồn cung cá thịt trắng trong nước dự kiến sẽ tăng, làm giảm nhu cầu nhập khẩu. Bên cạnh đó, mối quan hệ thương mại Trung - Nga được củng cố, cùng với lệnh cấm hải sản Nhật Bản đang diễn ra, cá thịt trắng nhập khẩu từ Nga sẽ tiếp tục chiếm ưu thế.
Thị trường EU và Brazil dự báo nhu cầu ổn định trong suốt năm 2026. Tuy nhiên, các thị trường này có khả năng sẽ chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt khi các nhà xuất khẩu toàn cầu chuyển hướng khỏi Mỹ và tìm kiếm các thị trường khác cho sản phẩm của họ.
Sự khác biệt về thị trường xuất khẩu, giá bán, chi phí vận chuyển và thuế thương mại khiến mức độ hưởng lợi giữa các doanh nghiệp không giống nhau.
Trong quý II/2026, Vĩnh Hoàn đạt 3.457 tỷ đồng doanh thu, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất với doanh thu khoảng 1.272 tỷ đồng; doanh thu tại thị trường này tăng hơn 10% so với cùng kỳ. Thị trường EU cũng ghi nhận mức tăng hơn 15%, lên khoảng 668 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp của Vĩnh Hoàn cải thiện từ 19,7% lên 20,5%, giúp lợi nhuận gộp tăng khoảng 12% lên gần 710 tỷ đồng.
Bức tranh tại Nam Việt (mã ANV) lại khác. Doanh thu quý II/2026 của ANV đạt khoảng 1.937 tỷ đồng, tăng 12%, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ còn 134,8 tỷ đồng, giảm gần 60% so với cùng kỳ. Nguyên nhân nằm ở sự co hẹp mạnh của biên lợi nhuận gộp, từ khoảng 27,9% xuống còn 15,6%.
Trước đó, tại đại hội cổ đông thường niên 2026, ban lãnh đạo ANV từng bày tỏ sự tự tin vào triển vọng kinh doanh, dựa trên tín hiệu tích cực từ các sản phẩm chủ lực như cá tra, cá rô phi và sự phục hồi nhu cầu tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm, đặc biệt là Mỹ và Brazil. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp đặt mục tiêu lợi nhuận trước thuế 1.260 tỷ đồng, tăng 9% so với năm 2025 và là mức cao nhất trong lịch sử hoạt động. Tuy vậy, sau 6 tháng đầu năm, ANV mới hoàn thành 32% kế hoạch lợi nhuận năm.
Theo kết quả cuối cùng của POR21, ANV chịu thuế chống bán phá giá là 0,84 USD/kg đối với sản phẩm cá tra xuất khẩu sang Mỹ (mức thuế cho toàn sản phẩm cá tra Việt Nam là 2,39 USD/kg).
Mirae Asset dự báo lợi nhuận VHC đi ngang, ANV giảm trong năm 2026. Đối với Vĩnh Hoàn, dự phóng doanh thu năm 2026 đạt khoảng 13.675 tỷ đồng, tăng 13,3%, trong khi lợi nhuận sau thuế ước khoảng 1.508 tỷ đồng, gần như đi ngang so với năm trước. Với Nam Việt, doanh thu được dự báo đạt 7.582 tỷ đồng, tăng 8,4%, nhưng lợi nhuận sau thuế ước khoảng 836,5 tỷ đồng, giảm 16,3%.
