Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn phát biểu tại cuộc họp
Chiều 29/9, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Xây dựng tổ chức cuộc họp rà soát, đánh giá tình hình thực hiện các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải chậm tiến độ, giải ngân thấp.
Hơn 258.000 tỷ đồng vốn, mới giải ngân 40,7%
Theo báo cáo tại cuộc họp, danh mục các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải hiện gồm 55 dự án với 112 dự án thành phần.
Bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng, Bộ Tài chính cho biết, năm 2026, tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước được các bộ, địa phương phân bổ chi tiết cho nhóm dự án này là 258.502 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách Trung ương 200.779 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương 57.723 tỷ đồng. Số vốn này chiếm khoảng 25,5% tổng kế hoạch vốn của cả nước.
Đến hết ngày 21/9, tổng số vốn giải ngân đạt 105.257 tỷ đồng, tương đương 40,7% kế hoạch đã phân bổ. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân 70.199 tỷ đồng, đạt 35%; vốn ngân sách địa phương giải ngân 35.058 tỷ đồng, đạt 60,4%.
Theo Bộ Tài chính, có 42 dự án, dự án thành phần trong danh mục trọng điểm có tỷ lệ giải ngân dưới 40%. Trong số này, 13 dự án, dự án thành phần do Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản và 29 dự án, dự án thành phần do các địa phương làm cơ quan chủ quản.
Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, việc đánh giá lại tình hình triển khai và giải ngân, đặc biệt đối với các dự án có tiến độ giải ngân thấp, nhằm làm rõ nguyên nhân và đưa ra giải pháp để quyết tâm thực hiện mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư được giao.
Theo ông Tuấn, vốn đầu tư công bố trí cho các dự án giao thông vận tải chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 25,5% tổng kế hoạch vốn.
Trong khi đó, tỷ lệ giải ngân của nhóm dự án này mới khoảng 40% là thấp hơn mặt bằng chung giải ngân vốn đầu tư công. Đến hết ngày 17/9, tỷ lệ giải ngân bình quân chung của cả nước đã đạt 52,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
Ông cho rằng việc giải ngân chậm đối với các dự án giao thông có ảnh hưởng tới tốc độ tăng trưởng cũng như khả năng phát huy hiệu quả kết nối của hệ thống hạ tầng giao thông.
Rà từng nhóm dự án, tháo từng điểm nghẽn
Tại cuộc họp, Bộ Tài chính phân nhóm các dự án có tỷ lệ giải ngân thấp để đưa ra yêu cầu xử lý tương ứng.
Đối với các dự án đang bố trí vốn chuẩn bị đầu tư, Bộ Xây dựng và các tỉnh, thành được đề nghị đẩy nhanh tiến độ phê duyệt, phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư, phê duyệt đầu tư dự án và thanh toán hết kế hoạch vốn năm 2026 được giao.
Với các dự án có kế hoạch hoàn thành trong năm 2026, yêu cầu được đặt ra là các bộ, ngành, địa phương tập trung đôn đốc, chỉ đạo chủ đầu tư và nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân, bảo đảm hoàn thành dự án trong năm nay.
Đối với những dự án có kế hoạch hoàn thành sau năm 2026, Bộ Xây dựng và các địa phương là cơ quan chủ quản được yêu cầu chỉ đạo, đôn đốc nhà thầu rà soát tiến độ thực hiện từng dự án, từng gói thầu; huy động tối đa nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ thi công, bảo đảm tiến độ và chất lượng theo cam kết.
Bộ Tài chính đồng thời đề nghị các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến nguồn vật liệu xây dựng, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Theo báo cáo tại cuộc họp, những nguyên nhân chính ảnh hưởng tới tiến độ và giải ngân gồm thiếu hụt nguồn cung, tăng giá nguyên vật liệu; khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thiếu lao động có tay nghề và chi phí nhân công tăng.
Bên cạnh đó, thời tiết không thuận lợi, mưa lớn kéo dài cũng ảnh hưởng tới thi công. Một số chủ đầu tư còn hạn chế về năng lực tổ chức thực hiện, trong khi khả năng huy động thiết bị, nhân lực của một số nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu. Một số dự án xây dựng kế hoạch chưa sát khả năng thực hiện hoặc chậm phân bổ vốn.
Đối với khối lượng đã hoàn thành và nghiệm thu, Bộ Tài chính đề nghị lập hồ sơ thanh toán ngay, tránh tình trạng dồn khối lượng thanh toán vào cuối tháng và những tháng cuối năm.
Các dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2026 được xác định là nhóm cần tập trung chỉ đạo để vừa đẩy nhanh tiến độ thực hiện, vừa tăng tốc giải ngân trong những tháng còn lại của năm.
Bộ Xây dựng đề xuất giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của hai dự án lớn
Trong số các dự án chậm giải ngân nói trên, có hai dự án đường sắt quốc gia được đặt trong nhóm cần rà soát riêng. Với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, tiến độ điều chỉnh cho thấy trong năm 2026 các dự án độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mới chủ yếu xây dựng khu tái định cư, chưa thực hiện được công tác đền bù.
Trong khi đó, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng phải nghiên cứu điều chỉnh hướng tuyến do khảo sát địa chất phát hiện nhiều đoạn tuyến đi qua hoặc song song với các đới đứt gãy địa chất, đồng thời cần điều chỉnh cục bộ một số đoạn tuyến và vị trí ga.
Từ nhu cầu vốn và khả năng giải ngân thực tế, Bộ Xây dựng đề nghị giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của hai dự án. Trong đó, 63.217,45 tỷ đồng là phần đề nghị điều chỉnh giảm do chưa có nhu cầu sử dụng và không có khả năng giải ngân; 8.875 tỷ đồng đề nghị điều chuyển cho 12 địa phương để thực hiện các dự án độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án đường sắt tốc độ cao.
Thủ tướng yêu cầu điều chuyển vốn từ dự án giải ngân chậm
Trước đó, tại cuộc họp đánh giá tiến độ thực hiện, giải ngân các công trình, dự án trọng điểm lĩnh vực giao thông vận tải ngày 24/9, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và các địa phương rà soát, đánh giá, xác định rõ nguyên nhân khiến các dự án chậm tiến độ, giải ngân thấp, đồng thời kịp thời đưa ra phương án xử lý.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính tại thời điểm đó, các công trình, dự án trọng điểm ngành giao thông đã giải ngân hơn 95.000 tỷ đồng, đạt khoảng 38%, thấp hơn mức bình quân chung cả nước gần 50%. Đáng chú ý, nhiều dự án được bố trí kế hoạch vốn lớn nhưng tỷ lệ giải ngân dưới 30%, thậm chí có dự án dưới 5%.
Trên cơ sở này, Thủ tướng yêu cầu xử lý theo nguyên tắc “vướng mắc ở cấp nào thì cấp đó phải giải quyết; không né tránh, không đùn đẩy”, đồng thời kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án khác có khả năng giải ngân tốt hơn.
Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng được giao thực hiện các thủ tục điều chuyển vốn từ những dự án chậm giải ngân, không đáp ứng tiến độ sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn hoặc chuyển vào khoản chưa phân bổ. Kết quả giải ngân cũng được xác định là một tiêu chí quan trọng khi bố trí kế hoạch vốn đầu tư công cho các năm tiếp theo.
Thủ tướng đồng thời yêu cầu không được lùi, kéo dài hoặc điều chỉnh tiến độ dự án nếu không có lý do khách quan chính đáng. Với trường hợp chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan, cơ quan quản lý phải làm rõ trách nhiệm và có giải pháp xử lý.
