Tại "Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030" do Bộ Xây dựng tổ chức ngày 29/9, Bộ Xây dựng công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 922.812 tỷ đồng.
Đây là một phần trong kế hoạch phát triển hơn 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030.
Theo Bộ Xây dựng, trong 5 năm tới, cả nước cần xây dựng mới khoảng 2.829 km và nâng cấp 1.187 km cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng.
Trong khi đó, ngân sách Nhà nước dự kiến cân đối được khoảng 423.000 tỷ đồng, đồng nghĩa khoảng 846.000 tỷ đồng phải tiếp tục huy động từ các nguồn ngoài ngân sách.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đề nghị các tập đoàn kinh tế, nhà đầu tư tiếp tục nghiên cứu, đăng ký tham gia 29 dự án ưu tiên theo phương thức PPP.
Đối với các ngân hàng thương mại lớn như BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank, MB, Techcombank..., Bộ trưởng đề nghị tiếp tục đồng hành với các dự án hạ tầng giao thông, nghiên cứu xây dựng các gói tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý.
Theo ông Minh, đây vừa là thách thức về nguồn lực, vừa là cơ hội đầu tư đối với cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.
Bên cạnh việc kêu gọi vốn, Bộ Xây dựng cũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương phối hợp chuẩn bị mặt bằng sạch, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tháo gỡ các khó khăn trong quá trình triển khai dự án.
Đề xuất mở thêm kênh dẫn vốn dài hạn cho cao tốc
Phát biểu tại Hội nghị ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young (EY) nêu quan điểm, để mở rộng đầu tư cao tốc, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn vốn thay vì phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Một trong những kênh được chuyên gia này đề cập là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và nguồn vốn từ các nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm.
 |
Ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young |
Theo số liệu do EY tổng hợp, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam hiện mới tương đương khoảng 10-11% GDP, trong khi tỷ lệ này tại Hàn Quốc khoảng 80% và Malaysia khoảng 45%.
Khoảng cách này cho thấy dư địa của thị trường vốn dài hạn vẫn còn đáng kể. Với các dự án hạ tầng có thời gian hoàn vốn kéo dài, đây cũng là nguồn vốn có tính chất phù hợp hơn với vòng đời dự án.
Ông Long cho rằng theo thông lệ quốc tế, trái phiếu có thể bổ sung khoảng 10-15% tổng dư nợ cho dự án. Tuy nhiên, trái phiếu không thay thế tín dụng ngân hàng mà đóng vai trò bổ sung.
"Ở giai đoạn đầu, tín dụng vẫn giữ vai trò quan trọng; khi dự án hoàn thành, đi vào khai thác và tạo ra dòng doanh thu ổn định, trái phiếu có thể trở thành kênh huy động phù hợp hơn", vị chuyên gia nói.
Đề xuất mô hình “PPP++” cho dự án cao tốc
Không chỉ vấn đề nguồn vốn, doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu về cách thiết kế phương án tài chính cho từng dự án.
Ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng cần phân loại từng đoạn tuyến dựa trên dữ liệu thực tế về lưu lượng phương tiện và doanh thu.
Những đoạn có lưu lượng và doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn, có thể huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn. Ngược lại, với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để bảo đảm tính khả thi.
 |
Ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả |
Theo ông Hoàng, cũng không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả dự án PPP. Có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp; có dự án cần Nhà nước tập trung vào giải phóng mặt bằng hoặc đầu tư một số hạng mục kết nối.
Từ góc nhìn này, Đèo Cả đề xuất mô hình “PPP++”, trong đó ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, còn có thể huy động doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, các đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ tham gia vào chuỗi giá trị dự án.
Cách tiếp cận này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh danh mục 29 dự án vừa được công bố có sự khác biệt rất lớn về quy mô, lưu lượng và khả năng hoàn vốn.
Chẳng hạn, dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Mai Sơn - Cam Lộ dài khoảng 415 km có tổng mức đầu tư sơ bộ 72.185 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến 20 năm.
Đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây dài khoảng 551 km có tổng mức đầu tư 78.224 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến 15 năm.
Hai dự án này nằm trong nhóm ưu tiên và dự kiến hoàn thành khai thác vào năm 2030.
Chuyển tư duy từ "làm đường" sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản hạ tầng
Ở góc độ cơ quan nghiên cứu, ông Lê Văn Đạt, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ, Bộ Xây dựng, cho rằng việc hoàn thành khoảng 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030 đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn.
Theo ông Đạt, các dự án ưu tiên xúc tiến đầu tư lần này được lựa chọn dựa trên nhiều tiêu chí, trong đó có nhu cầu mở rộng các tuyến 2 làn hoặc 4 làn hạn chế, vị trí trên các hành lang kinh tế, khả năng kết nối liên vùng, nhu cầu vận tải và khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách.
Ông Đạt cũng cho rằng, cách tiếp cận trong phát triển cao tốc đang từng bước thay đổi, từ mô hình Nhà nước đầu tư và quản lý trực tiếp sang kết hợp đầu tư công với huy động nguồn lực tư nhân thông qua PPP.
 |
Ông Lê Văn Đạt, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ, Bộ Xây dựng |
Trong giai đoạn tới, đầu tư công được xác định tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, trong khi PPP được lựa chọn trên cơ sở tính khả thi tài chính, dòng tiền, khả năng hoàn vốn và cơ chế phân chia rủi ro phù hợp giữa Nhà nước và nhà đầu tư.
Đây cũng là cơ sở để chuyển từ tư duy đơn thuần “làm đường” sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản hạ tầng, từ chuẩn bị đầu tư, huy động vốn, xây dựng, vận hành, bảo trì, thu phí, hoàn vốn đến tái đầu tư mở rộng.
Từ đó, ông Đạt kiến nghị tiếp tục đa dạng hóa các kênh huy động vốn, trong đó khu vực tư nhân là một nguồn lực quan trọng bên cạnh đầu tư công. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và đầu tư vào các công trình thiết yếu, có tính chiến lược, đồng thời tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia đầu tư, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng.
Hàng loạt dự án lớn mở ra dư địa đầu tư
Trong danh mục 29 ưu tiên có nhiều dự án quy mô lớn. Điển hình là dự án xây dựng Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội với chiều dài 225km, quy mô 6 làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư 125.613 tỷ đồng, nhằm kết nối Vùng Thủ đô, hỗ trợ phân luồng từ xa và mở ra không gian phát triển mới.
Ngoài ra, khu vực phía Bắc còn có một số dự án tiêu biểu gồm mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Tuyên Quang - Phú Thọ với chiều dài khoảng 40km, từ quy mô 4 làn xe hạn chế lên 4 làn xe đầy đủ.
Đoạn Phú Thọ - Cổ Tiết - Yên Bái cũng giữ vai trò quan trọng trong kết nối khu vực phía Tây của Phú Thọ với Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Tuyến có chiều dài khoảng 49km, quy mô 4 làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư trên 25.000 tỷ đồng. Cơ quan đầu mối là Bộ Xây dựng, Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh.
Ở phía Nam, dự án mở rộng đường Vành đai 3 TP.HCM từ 4 làn xe hạn chế lên 8 làn xe, với tổng chiều dài 76km, sơ bộ tổng mức đầu tư 38.000 tỷ đồng. Khi hoàn thiện, dự án sẽ phù hợp quy chuẩn đường cao tốc, góp phần đáp ứng nhu cầu vận tải, hoàn thiện đồng bộ hệ thống vành đai TP.HCM.
Đối với nhóm các dự án cao tốc Bắc - Nam phía Tây, có tổng số 8 dự án, gồm 3 dự án tại khu vực phía Bắc, 3 dự án ở Tây Nguyên và 2 dự án tại khu vực phía Nam. Khi hoàn thành, 8 dự án sẽ hình thành một trục kết nối, tạo hành lang vận tải tốc độ cao ở khu vực phía Tây, góp phần thúc đẩy không gian phát triển, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đồng thời mở ra cơ hội kết nối giữa các khu vực phía Tây với các vùng kinh tế khác.
Tại khu vực Tây Nguyên, 3 dự án gồm Ngọc Hồi - Pleiku, Pleiku - Buôn Ma Thuột và Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa được định hướng quy mô 4 làn xe.
Khi được đầu tư đồng bộ, các tuyến sẽ hình thành một trục xuyên suốt khu vực Tây Nguyên, đóng vai trò quan trọng trong kết nối các vùng sản xuất, đặc biệt là các khu vực sản xuất nông sản với hệ thống cao tốc Đông - Tây và các tuyến cao tốc ngang, qua đó tăng cường kết nối với các khu vực phía Đông.
