Xung đột Trung Đông đã gây ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các tàu chở dầu lớn nhất thế giới, được gọi là tàu chở dầu thô cỡ rất lớn (VLCC), vì các tàu phải thay đổi lộ trình và di chuyển quãng đường dài hơn nhiều.
Theo công ty môi giới tàu biển Braemar, giá cước vận chuyển giữa Trung Đông và Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi kể từ cuối tháng 8 đối với loại tàu lớn nhất, có sức chứa khoảng 2 triệu thùng. Các tuyến đường khác cũng ghi nhận sự tăng vọt tương tự, với chi phí vận chuyển dầu từ Brazil đến Trung Quốc tăng hơn 30% trong tuần qua.
“Giá cước vận chuyển đã tăng vọt…Giá cước vận chuyển rất có thể là yếu tố khiến thị trường suy sụp trong thời gian ngắn sắp tới khi giá dầu thô nhập khẩu vào châu Á đã tăng vọt”, Amrita Sen, nhà sáng lập công ty tư vấn Energy Aspects nhận định.
Trong phần lớn năm ngoái, giá cước vận chuyển bằng VLCC dao động từ 20.000 - 50.000 USD/ngày. Trước khi xung đột bắt đầu, tình trạng thiếu tàu trầm trọng đã đẩy chi phí vận chuyển hàng hóa đến vùng Vịnh lên mức cao kỷ lục 120.000 USD/ngày vào tháng 2.
Chi phí vận chuyển dầu tăng vọt đã buộc một số nhà máy lọc dầu phải bắt đầu cắt giảm sản lượng do lợi nhuận giảm, ngay cả khi giá nhiên liệu tinh chế cũng đạt mức cao kỷ lục. Giá dầu diesel tại Singapore vào khoảng 180 USD/thùng, và trên 200 USD/thùng ở cả Mỹ và châu Âu.
Trong khi đó, giá dầu Brent đã giảm xuống khoảng 100 USD/thùng trong tuần này, thấp hơn nhiều so với mức cao nhất thời chiến trên 125 USD/thùng vào tháng 4.
Chi phí vận chuyển đã tăng cao do căng thẳng ở vùng Vịnh buộc các nhà máy lọc dầu phải tìm kiếm nguồn dầu thô ở những nơi xa hơn, khiến tàu phải neo đậu trong thời gian dài hơn.
“Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ đang mua dầu thô từ Brazil, Guyana và Tây Phi, hoặc Biển Bắc…Thời gian vận chuyển có thể lên tới 30 đến 40 ngày”, Martijn Rats, nhà phân tích tại Morgan Stanley cho biết.
Trong khi đó, dầu vẫn được vận chuyển qua eo biển Hormuz trên khoảng 60 tàu, liên tục đi qua lại giữa hai phía trước khi chuyển hàng sang các tàu khác tại Vịnh Oman để tiếp tục hành trình. Theo ước tính của hãng môi giới tàu biển Clarksons, khoảng 15% đội tàu chở dầu toàn cầu đang chờ ngoài khơi Oman.
Quá trình này cũng gây ra sự chậm trễ kéo dài, khi các siêu tàu chở dầu phải chờ bên ngoài Vịnh để nhận dầu. “Việc chuyển dầu giữa các tàu đang mất một lượng thời gian khổng lồ…Một siêu tàu chở dầu chỉ nằm im không làm gì trong 10 ngày trong khi chờ hàng”, ông Martijn Rats cho biết thêm.
Hơn nữa, các tàu chở dầu di chuyển ở Trung Đông cũng phải đối mặt với chi phí bảo hiểm khổng lồ, trong một số trường hợp lên tới khoảng 10% giá trị thân tàu – thước đo điển hình về bảo hiểm hàng hải. Tại các khu vực xung đột ít nghiêm trọng hơn, bảo hiểm rủi ro chiến tranh thường chỉ ở mức khoảng 3% hoặc thấp hơn.
“Vận chuyển không còn là chi phí nhỏ trong thị trường dầu mỏ nữa, mà đang trở thành yếu tố quyết định giá. Cước phí vận chuyển hiện chiếm khoảng 1/5 chi phí vận chuyển dầu thô đến các nhà máy lọc dầu, cho thấy sự gián đoạn trên biển ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu giao đến tay người tiêu dùng”, Tom Reed, Trưởng bộ phận phân tích thị trường dầu mỏ tại công ty định giá Argus cho biết.
Một số nhà máy lọc dầu độc lập lớn nhất của Trung Quốc đã bắt đầu giảm sản lượng. Hengli Petrochemical đã giảm công suất vận hành tại nhà máy lọc dầu Đại Liên công suất 400.000 thùng/ngày xuống còn 80% từ mức gần như tối đa trước đó, và có thể tiếp tục hạ công suất. Theo Argus, Rongsheng và Shenghong cũng được dự báo sẽ giảm sản lượng từ cuối tháng 9.
“Chi phí vận chuyển dầu thô đang chạm mức cao kỷ lục, vì vậy không có gì ngạc nhiên khi điều này bắt đầu ảnh hưởng đến biên lợi nhuận lọc dầu…khi chi phí vận chuyển đang chiếm từ 20% đến 40% giá thành dầu thô khi được giao đến nơi”, Mary Melton, chuyên gia phân tích cấp cao về tàu chở dầu tại Braemar cho biết.
