Quyết định tái cơ cấu của Ngân hàng TMCP Quốc dân (NCB) nằm trong phương án cơ cấu lại toàn diện được phê duyệt riêng, vì vậy nhận được sự quan tâm nhất định từ thị trường và nhà đầu tư. Tuy nhiên, theo chia sẻ của Chủ tịch Bùi Thị Thanh Hương, hành trình này không bắt đầu từ một điểm xuất phát thuận lợi, cũng không phải là câu chuyện tuyến tính.
Ngân hàng không bước vào đề án tái cơ cấu hiện tại với một khởi đầu lý tưởng. Trước đó, NCB đã có hai lần triển khai vào các năm 2012 và 2019 nhưng chưa đạt được kết quả như kỳ vọng. Những chỉ tiêu không hoàn thành, các kế hoạch dở dang, cùng với những biến động ngoài kiểm soát của nền kinh tế khiến các nỗ lực của Ngân hàng không đạt được kết quả trọn vẹn.
Đến năm 2021, Ngân hàng buộc phải dừng lại để nhìn lại toàn bộ hành trình một cách thẳng thắn. Đây không chỉ là một bước chuẩn bị kỹ thuật cho đề án thứ ba, mà là một điểm gập quan trọng - khi tái cơ cấu không còn được nhìn như câu chuyện của các chỉ tiêu, mà là câu chuyện của sự thừa nhận.
“Chúng ta không thể tái cơ cấu nếu không tự phát hiện ra hệ thống đang có những vấn đề gì, đang gặp những khó khăn nào”, bà Bùi Thị Thanh Hương nói.
Trong cách nhìn này, điểm khởi đầu của tái cơ cấu không phải là vốn hay tăng trưởng, mà là khả năng nhìn thẳng vào những gì chưa làm được - một điều không dễ dàng với bất kỳ tổ chức nào.
Nhìn lại để bắt đầu lại
Khi đánh giá lại toàn diện tình hình hoạt động vào năm 2021, Chủ tịch NCB thừa nhận rằng nhiều chỉ tiêu trong hai đề án trước không đạt kế hoạch. Nguyên nhân đến từ cả yếu tố khách quan lẫn nội tại.
Những cú sốc như cú sốc suy thoái thị trường bất động sản giai đoạn 2011 - 2012 hay dịch Covid-19 giai đoạn 2019 - 2020 đã tác động trực tiếp đến hệ thống tài chính. Trong khi đó, biến động của nền kinh tế thường đi theo một quỹ đạo quen thuộc: bắt đầu từ khu vực doanh nghiệp, lan sang hệ thống tài chính và cuối cùng ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống ngân hàng. Trong vai trò cung cấp dòng vốn cho nền kinh tế, các tổ chức tín dụng, trong đó có NCB, cũng không thể đứng ngoài những chu kỳ đó.
“Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở việc nhận diện khó khăn, mà ở cách ngân hàng lựa chọn đối diện với chúng”, Chủ tịch NCB nói.
 |
Đề án tái cơ cấu thứ ba, được phê duyệt vào tháng 6/2022, vì thế mang một sắc thái khác. Những chỉ tiêu vẫn được đặt ra ở mức thách thức, nhưng phía sau là một cách tiếp cận thận trọng hơn, bắt đầu từ việc xác định lại thực trạng.
Một trong những bước đi quan trọng là việc thuê kiểm toán độc lập (Big4) để rà soát và xác nhận tình hình tài chính. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là lựa chọn mang tính thông điệp - đặt Ngân hàng dưới sự kiểm chứng độc lập.
“Chúng tôi muốn cơ quan quản lý thấy rằng chúng tôi minh bạch, thực chất và mong muốn sửa mình”, bà Bùi Thị Thanh Hương nói và cho biết: Niềm tin, trong bối cảnh này, không đến từ những cam kết, mà từ cách ngân hàng đối diện với thực tế.
Khi niềm tin trở thành “tài sản” quan trọng nhất
Một trong những thay đổi đáng chú ý sau bước ngoặt 2021 là cách Ngân hàng thiết lập lại quan hệ với cơ quan quản lý. Minh bạch hơn, kỷ luật hơn và chấp nhận cơ chế giám sát chặt chẽ hơn trở thành điều kiện để tạo dựng lại niềm tin.
Theo Chủ tịch NCB, niềm tin không còn là khái niệm trừu tượng mà được cụ thể hóa bằng những cơ chế vận hành rõ ràng, trong đó có hạn mức tăng trưởng tín dụng cao hơn so với mặt bằng chung.
“Trong một thị trường mà phần lớn tổ chức tín dụng được giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15%, con số 35% không chỉ là một lợi thế. Nó là một sự “trao quyền” - và cũng là một phép thử. Niềm tin, khi đã được trao, đồng nghĩa với trách nhiệm phải thực thi”, bà Bùi Thị Thanh Hương nói.
Trong giai đoạn 2022 - 2025, Ngân hàng lựa chọn một cách đi không quá nhanh nhưng đều đặn. Mỗi năm đặt mục tiêu hoàn thành và vượt nhẹ các chỉ tiêu đã cam kết, thay vì theo đuổi tăng trưởng đột biến. Cứ mỗi năm hoàn thành vượt chỉ tiêu một chút, lũy kế sau 4 năm NCB đã vượt được khá nhiều.
Đây là cách tiếp cận có phần đi ngược với xu hướng tăng trưởng nhanh, nhưng phản ánh lựa chọn ưu tiên sự ổn định và tích lũy nền tảng.
Vậy nhưng, đằng sau những con số cải thiện là một loạt các quyết định không dễ dàng. Trong giai đoạn tái cơ cấu, dư nợ của ngân hàng tăng hơn ba lần, số lượng khách hàng mở rộng đáng kể..., nhưng số lượng nhân sự lại giảm. Đây là một lựa chọn đi ngược với “trực giác” của ngành ngân hàng - nơi tăng trưởng thường đi kèm mở rộng đội ngũ. NCB lựa chọn đầu tư mạnh vào công nghệ, đồng thời tái cấu trúc lại nguồn nhân lực theo hướng tinh gọn và hiệu quả hơn.
“Chúng tôi muốn có đội ngũ tinh gọn, hiệu quả thay vì đông đảo nhưng thiếu hiệu quả”, Chủ tịch NCB chia sẻ.
Song song với đó là mạng lưới giao dịch được tối ưu hóa. Từ khoảng 90 điểm giao dịch vào năm 2021, đến nay chỉ còn hơn 60 điểm. Với một ngân hàng, mỗi điểm giao dịch đều là kết quả của quá trình cấp phép không dễ dàng, vì vậy việc thu hẹp mạng lưới không chỉ là bài toán chi phí mà còn là một sự đánh đổi.
Cùng với công nghệ và nhân sự, cấu trúc chi phí của NCB cũng được điều chỉnh. Chỉ số CIR từ mức hơn 60% vào năm 2021 đã giảm dần qua các năm, tiệm cận với nhóm ngân hàng cùng quy mô. Quá trình này không đi kèm với việc cắt giảm thu nhập người lao động, mà chủ yếu đến từ việc cải thiện hiệu quả vận hành.
Đích đến và ý nghĩa của hành trình
Nếu niềm tin từ cơ quan quản lý là một điểm tựa, thì tăng vốn là trụ cột thứ hai của quá trình tái cơ cấu.
Năm 2021, vốn điều lệ của NCB ở mức 4.168 tỷ đồng. Theo kế hoạch, con số này có thể tiến gần 30.000 tỷ đồng trong năm 2026 sau khi hoàn thành các đợt tăng vốn. Việc gia tăng vốn chủ sở hữu không chỉ giúp cải thiện các chỉ số an toàn vốn, mà còn tạo lợi thế về chi phí vốn trong bối cảnh lãi suất tiền gửi có xu hướng tăng.
Đáng chú ý, trong ba năm liên tiếp, Ngân hàng phát hành cổ phiếu riêng lẻ với mức giá 10.000 đồng/cổ phiếu - cao hơn đáng kể so với giá trị sổ sách dao động khoảng 5.500 - 7.000 đồng. “Nhà đầu tư nhìn thấy tương lai phát triển của NCB và đặt niềm tin vào tương lai đó”, bà Hương lý giải.
 |
Thực tế cho thấy, sau 4 năm triển khai đề án tái cơ cấu, NCB đã ghi nhận những thay đổi nhất định. Theo kế hoạch, quá trình tăng vốn có thể hoàn thành vào khoảng năm 2027, sớm hơn 2 - 3 năm so với lộ trình ban đầu nếu các điều kiện thuận lợi.
Theo Chủ tịch NCB, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc hoàn thành đề án, mà ở cách Ngân hàng đi qua hành trình này. Đó là quá trình bắt đầu từ việc thừa nhận những gì chưa làm được, tiếp tục bằng những quyết định khó, đôi khi đi ngược lại thông lệ và được duy trì bằng niềm tin tích lũy theo thời gian.
Khi quay trở lại quỹ đạo tăng trưởng bình thường, bảng cân đối có thể được cải thiện. Nhưng phía sau những con số đó là sự thay đổi về nền tảng vận hành và cách tiếp cận - những yếu tố mang tính quyết định đối với tính bền vững.
Ở góc độ này, những lần “chưa đến đích” không chỉ phản ánh khó khăn, mà còn là một phần của quá trình điều chỉnh để tiến tới trạng thái ổn định hơn.
