“Chúng tôi cho rằng sẽ cần gần một năm, nếu không muốn nói là lâu hơn, để có thể tìm lại được sự cân bằng…Mức độ căng thẳng sẽ tiếp tục tồn tại trong hệ thống trong một thời gian khá dài”, Wael Sawan, Giám đốc điều hành của Tập đoàn Dầu khí Shell dự đoán.
Các bước tiếp theo
Trong những tuần gần đây, một số lượng nhỏ nhưng ngày càng tăng các tàu đã bắt đầu đi qua eo biển Hormuz.
Theo các nhà phân tích, bước đầu tiên để ngành năng lượng trở lại bình thường không phải là các tàu rời Vùng Vịnh, mà là việc có đủ tàu chở dầu sẵn sàng đi vào khu vực để giải phóng lượng dầu tồn kho đang chất đầy tại các bể chứa hay không. Sản lượng khai thác không thể được khôi phục hoàn toàn cho đến khi có thêm không gian lưu trữ, bảo đảm dòng chảy dầu thô được vận hành thông suốt.
“Các bể chứa xuất khẩu cần được làm rỗng trước, điều đó có nghĩa là tốc độ các tàu chở dầu rỗng vào Vịnh thậm chí còn quan trọng hơn tốc độ các tàu chở dầu đầy rời đi”, Martijn Rats, chiến lược gia hàng hóa tại Morgan Stanley cho biết.
Trước khi tàu thuyền có thể bắt đầu vào vùng Vịnh, các luồng chính qua eo biển phải được dọn sạch thủy lôi và tàu thuyền cần được chuyển hướng từ những nơi khác trên thế giới.
“Vấn đề lớn nhất là đội tàu chở dầu đang bị xáo trộn…Chúng đang ở những vị trí không phù hợp, chúng cần được tập hợp lại. Cần phải đưa chúng trở lại và điều đó mất rất nhiều thời gian”, Amin Nasser, Giám đốc điều hành của Saudi Aramco cho biết.
Theo công ty tư vấn năng lượng Rystad Energy, khoảng 10.000 trong số 36.000 giếng dầu hoạt động trước xung đột trong khu vực hiện đang ngừng hoạt động.
Một số giếng có thể được đưa trở lại hoạt động nhanh chóng, nhưng các mỏ dầu cũ hơn và những mỏ đã ngừng hoạt động lâu nhất thì về mặt kỹ thuật phức tạp hơn. Một số giàn khoan sẽ bị giảm áp suất, trong khi những giàn khác sẽ bị ăn mòn hoặc gặp sự cố cơ khí.
Hai trong số những tập đoàn dịch vụ dầu khí lớn nhất thế giới là Halliburton và SLB đều cảnh báo hồi tháng 4 rằng quá trình khôi phục hoạt động trong ngành năng lượng sẽ diễn ra không đồng đều và gặp nhiều trở ngại.
"Các cơ sở phải ngừng hoạt động càng lâu thì việc đưa chúng trở lại vận hành càng phức tạp", Halliburton cho biết.
Morgan Stanley cho rằng chỉ 50% sản lượng dầu khí của vùng Vịnh sẽ trở lại hoạt động vào tháng 9 và 80% vào tháng 12. Điều này là do cần phải tiến hành sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại. Mặc dù phần lớn khu phức hợp khí hóa lỏng Ras Laffan của Qatar có thể khởi động lại khá nhanh, nhưng các bộ phận bị hư hỏng có thể mất từ 3 đến 5 năm để sửa chữa, trong khi UAE cho biết sẽ phải đến năm sau mới sửa chữa hoàn toàn nhà máy xử lý khí đốt lớn nhất của nước này.
Nguồn cung bị mất
Sau hơn ba tháng rưỡi xung đột, thị trường đã thiếu hụt lớn về nguồn cung do lượng dầu không thể khai thác hoặc xuất khẩu vì các tuyến vận chuyển bị gián đoạn. "Hiện nay chúng ta đang thiếu khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô", ông Sawan cho biết.
Nhiều nhà phân tích cho rằng con số này có thể tăng lên 2 tỷ thùng vào cuối năm, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại và duy trì hoạt động thông suốt. Nguyên nhân là quá trình khôi phục các mỏ dầu, điều chuyển lại đội tàu vận tải và tái khởi động các nhà máy lọc dầu đều cần nhiều thời gian.
Để bù đắp cho sự mất mát, thế giới đã phản ứng theo hai cách chính: ở châu Á, giá cao khiến các nhà máy lọc dầu phải giảm mạnh hoạt động. Trung Quốc chuyển từ nhập khẩu dầu sang sử dụng nguồn dự trữ mà nước này đã tích lũy được trong vài năm qua. Ở Mỹ và châu Âu, việc giải phóng một lượng lớn dự trữ chiến lược đã giúp giảm bớt tổn thất.
Bất chấp tổn thất lớn nhất từ trước đến nay về dầu và khí đốt, thế giới vẫn tỏ ra kiên cường: mức giá cao nhất cho hợp đồng tương lai dầu Brent là 118 USD/thùng, thấp hơn nhiều so với mức 147 USD/thùng vào tháng 7/2008, tương đương với 227 USD/thùng ngày nay.
Nhưng hệ thống vẫn căng thẳng và mong manh. Dự trữ dầu chiến lược của Mỹ đang ở mức thấp nhất trong 43 năm. HSBC tin rằng dự trữ dầu toàn cầu sẽ tiếp tục giảm trong nhiều tháng, trong khi ngành dầu mỏ ở Trung Đông khởi động lại.
Bất kỳ cuộc khủng hoảng nào tiếp theo, chẳng hạn như sự bất ổn về địa chính trị hơn nữa hoặc đơn giản là sự cố ngừng hoạt động bất ngờ tại một nhà máy lọc dầu lớn, đều có thể có tác động lớn hơn bình thường.
Jorge León, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Công ty Tư vấn Rystad cho biết: “Chúng ta sẽ không quay trở lại thị trường dầu trước khủng hoảng mà thay vào đó chúng ta đang bước vào một thị trường không chắc chắn hơn, dễ biến động hơn”.
 |
Sẽ mất nhiều thời gian để các quốc gia vùng Vịnh đưa công suất về lại mức bình thường trước xung đột |
Vẫn còn nhiều khó khăn
Trên thực tế, tàu vẫn chưa bắt đầu di chuyển với số lượng đáng kể.
Hôm 16/6, Jotaro Tamura, lãnh đạo Mitsui O.S.K. Lines – hãng vận tải tàu chở dầu lớn nhất thế giới – cho rằng các công ty vận tải biển cần nhiều hơn một thỏa thuận khung để có thể yên tâm nối lại hoạt động qua eo biển Hormuz.
"Thỏa thuận đó phải được hiện thực hóa bằng những thay đổi cụ thể trên thực địa tại eo biển Hormuz, để các hãng tàu có thể thực sự yên tâm đưa tàu đi qua khu vực này”, ông cho biết.
Alexander Saverys, Giám đốc điều hành của CMB Tech, một trong những công ty vận tải biển niêm yết lớn nhất, cho biết: “Chúng tôi sẽ chỉ hành động và đi qua eo biển Hormuz khi chúng tôi tin chắc 100% rằng nó an toàn”.
Phòng Thương mại Hàng hải Quốc tế (ICS) ước tính hiện có khoảng 500 tàu thương mại đang chờ đợi tại khu vực Vùng Vịnh.
Sau khi các tuyến hàng hải chính qua eo biển Hormuz được xác nhận an toàn và không còn nguy cơ từ thủy lôi, bước tiếp theo đối với các chủ tàu sẽ là hoàn tất các thủ tục bảo hiểm để có thể nối lại hoạt động vận tải.
SV Anchan, Giám đốc điều hành của Tập đoàn Safesea cho biết: “Điều quan trọng nhất là cách các nhà bảo hiểm tại London và thị trường bảo hiểm Lloyd's phản ứng thế nào”.
Trong khi đó, phần bù rủi ro chiến tranh vẫn chưa giảm sau khi thỏa thuận hòa bình được công bố. Theo James Reason, chuyên gia của tập đoàn môi giới bảo hiểm và tư vấn rủi ro WTW, các tàu treo cờ quốc tế hiện vẫn được chào mức phí bảo hiểm tương đương khoảng 7,5% giá trị con tàu, đồng nghĩa một tàu chở dầu có thể phải chịu thêm chi phí lên tới hàng triệu đô la mỗi tuần.
Dù hai tàu dầu Iran mới đây đã vượt qua khu vực phong tỏa mà không gặp trở ngại, giới chuyên môn cho rằng còn quá sớm để khẳng định eo Hormuz đã trở lại bình thường. Theo Platts, thị trường cần chứng kiến từ 30-45 ngày ổn định, sự quay lại của các nhà bảo hiểm và lưu lượng tàu phục hồi ít nhất một nửa so với trước xung đột trước khi tuyến hàng hải này được xem là mở cửa hoàn toàn về mặt thương mại.
Trạng thái bình thường mới?
Ngay cả sau khi nguồn cung cấp dầu khí được khởi động lại, xung đột có thể đã thay đổi thế giới vĩnh viễn.
Một giám đốc điều hành dầu mỏ cấp cao cho biết: “Nó sẽ giống như sau đại dịch Covid…Mọi thứ sẽ bình thường hóa, nhưng chúng sẽ không quay trở lại vị trí cũ. Dòng chảy sẽ thay đổi”.
Tại vùng Vịnh, các cuộc đàm phán về đường ống mới đi qua eo biển Hormuz đã được tiến hành. Về lâu dài, các hành lang thương mại mới có thể sẽ được hình thành.
Các quốc gia phụ thuộc vào năng lượng Trung Đông đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung của mình. Tuần trước, Nhật Bản đã ký một thỏa thuận cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) mới có thời hạn 20 năm với Malaysia.
Theo các chuyên gia, việc đạt được thỏa thuận hòa bình mới chỉ là bước khởi đầu. Để thị trường năng lượng và vận tải biển thực sự trở lại trạng thái bình thường, thế giới có thể cần thêm nhiều tháng để khôi phục niềm tin, nguồn cung và các dòng chảy thương mại qua Hormuz.
Như trường hợp của Biển Đỏ, nơi các lực lượng Houthi đã đồng ý ngừng tấn công tàu thuyền từ hơn một năm trước. Tuy nhiên, lưu lượng tàu qua tuyến hàng hải này hiện vẫn thấp hơn khoảng 50% so với giai đoạn trước năm 2023, cho thấy niềm tin của giới vận tải thường mất rất lâu để phục hồi sau các cuộc xung đột.
“Mặc dù chúng tôi dự đoán sự hưng phấn sau thỏa thuận sẽ tiếp tục kéo dài, nhưng chúng tôi vẫn cho rằng Biển Đỏ có thể là một bài học cảnh báo cho việc mở lại eo biển Hormuz”, Helima Croft, chuyên gia tại RBC Capital Markets cho biết.
