Với diễn biến đó, nhiều người cho rằng, hoạt động ngân hàng luôn là ngành “siêu” lợi nhuận dù nền kinh tế chung bất lợi. Tuy nhiên, các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính lại cho rằng, con số lợi nhuận ấy không thấm vào đâu nếu so với số vốn điều lệ cực lớn của các ngân hàng.
Chẳng hạn, với ACB, lợi nhuận sau thuế năm 2010 là 2.200 tỷ đồng trên vốn điều lệ 9.370 tỷ đồng. Theo một lãnh đạo cấp cao của ACB, lợi nhuận đạt 25%/vốn là không quá cao. Bởi ngay trong bối cảnh khủng hoảng năm 2008, vẫn có đến 500 ngân hàng hàng đầu châu Á đạt lợi nhuận trên vốn khoảng 30%.
Do đó, vị lãnh đạo ACB cho rằng, hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam chưa phải là cao. Mặt khác, nếu phân tích kỹ cơ cấu thu nhập của ngân hàng thì lại tiềm ẩn những rủi ro không nhỏ. Các ngân hàng và cổ đông đang ứng tiền ra tiêu trước, vì bản chất hệ thống ngân hàng là tạo ra rủi ro, quản lý rủi ro và tạo ra lợi nhuận từ quản lý rủi ro đó. Rủi ro bao gồm: rủi ro tín dụng, rủi ro kỳ hạn, rủi ro lãi suất, những biến động không thể dự báo trước…
Hiện nay, các ngân hàng quy mô lớn như ACB có lợi nhuận từ hoạt động tín dụng chiếm trên 50% tổng lợi nhuận; lợi nhuận từ đầu tư tài chính và liên ngân hàng trên 20% và còn lại là thu từ hoạt động dịch vụ. Tuy nhiên, với nhóm ngân hàng vừa và nhỏ, nguồn thu từ hoạt động cho vay hiện chiếm đến 80 - 90% tổng lợi nhuận. Trong khi đó, năm 2011, chính sách tiền tệ phải thắt chặt để kiểm soát lạm phát nên tăng trưởng tín dụng không thể vượt qua ngưỡng 20%. Đồng thời, các nhà băng phải thu hẹp tín dụng ở lĩnh vực phi sản xuất, nên áp lực lợi nhuận lên ngân hàng nhỏ ngày một lớn hơn.
Bên cạnh đó, nhiều ngân hàng hiện nay bắt đầu mang USD đi bán và không ít định chế tài chính dùng USD huy động tiết kiệm của dân bán ra, gửi VND với lãi suất cao để hưởng lợi. Nhưng nếu thanh khoản tiền đồng dồi dào trở lại và lãi suất VND giảm, tỷ giá tái tăng thì rủi ro cho các ngân hàng sẽ không nhỏ.
Tuy nhiên, vị lãnh đạo cấp cao của ACB cho rằng, khủng hoảng thực sự là cơ hội và nếu dự báo đúng, hoạt động ngân hàng sẽ có lời. ACB cũng đã làm được điều đó khi trong năm 2008 - 2009, khủng hoảng kinh tế đang diễn ra thì Ngân hàng đã bỏ ra 19.000 tỷ đồng để mua toàn bộ lượng trái phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài bán ra. Các nhà đầu tư nước ngoài tháo chạy bởi họ nghĩ thị trường sụp đổ; trong khi đó, ACB tin rằng thị trường sẽ ổn định trở lại và ngân hàng này đã đúng.
Với kế hoạch 4.100 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế dự kiến trong năm 2011, ACB cho biết, tỷ trọng thu được từ tín dụng sẽ chiếm tới 55 - 60% tổng nguồn thu; thu từ dịch vụ sẽ chiếm 20%. Phần còn lại 20 - 25% thu từ hoạt động ngân quỹ và kinh doanh ngoại hối.
Tuy nhiên, hiện nay, hoạt động của các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng nhỏ vẫn trông chờ chủ yếu vào nguồn thu từ tín dụng. Thế nhưng, khó khăn đối với hoạt động cho vay vẫn rất lớn khi tăng trưởng dư nợ tín dụng toàn ngành phải giới hạn ở mức 20% trong năm nay, đồng thời từng bước giảm tín dụng ở lĩnh vực phi sản xuất xuống dưới 22% kể từ thời điểm 30/6 và còn 16% vào cuối năm.
Thống kê của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy, dư nợ cho vay toàn ngành tăng trên 5% trong gần 4 tháng đầu năm. Với mức trần tín dụng 20% áp dụng đồng loạt thì các ngân hàng khó có cửa tăng mạnh cho vay trong thời gian tới. Điều này cho thấy, tiềm năng tăng trưởng lợi nhuận từ tín dụng của ngân hàng không lớn.
Trong khi đó, áp lực chi phí đầu vào tiếp tục tăng cao trước sức nóng của cuộc đua lãi suất tiền gửi hiện nay. Chênh lệch lãi suất đầu vào - đầu ra bị thu hẹp trước bối cảnh tín dụng phải siết chặt cũng đồng nghĩa với việc lợi nhuận thu về trong hoạt động cho vay của các nhà băng không còn được như trước đây. Ngược lại, nguy cơ nợ xấu của các ngân hàng có khả năng tăng lên, nên đòi hỏi trích lập dự phòng rủi ro tín dụng sẽ cao hơn trước. Trong quý I/2011, chỉ tính riêng 8 ngân hàng niem yết đã phải trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tăng 17,57%, cao hơn nhiều so với tăng trưởng dư nợ cho vay. Trong đó, đáng chú ý là khoản trích lập dự phòng của CTG tăng tới hơn 50%, còn ACB và STB tăng hơn 9%.
Chủ tịch HĐQT Sacombank, ông Đặng Văn Thành cho hay, đẩy mạnh cho vay trong bối cảnh thị trường hiện nay chắc chắn rủi ro sẽ gia tăng. Vì thế, Sacombank luôn kiểm soát chặt chẽ trước khi trao vốn cho khách hàng.
“Thách thức đối với hoạt động của ngân hàng trong năm nay lớn hơn năm trước, khi vừa đảm bảo chỉ tiêu, quyền lợi của nhà đầu tư, vừa cùng Chính phủ, ngành thực hiện chính sách vĩ mô. Vì thế, Sacombank đưa ra kế hoạch lợi nhuận phòng thủ để phù hợp với diễn biến thị trường. Chỉ tiêu lợi nhuận năm nay của Sacombank ở mức 2.700 tỷ đồng và phấn đấu đạt 3.000 tỷ đồng trên vốn điều lệ hơn 10.000 tỷ đồng”, ông Thành cho biết.
TS. Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cũng đưa ra nhận định, so với mức vốn điều lệ và tổng tài sản của các ngân hàng hiện nay thì kết quả lợi nhuận đạt được chưa phải là con số ấn tượng, mặc dù con số tuyệt đối có thể khiến nhiều người hiểu nhầm.
