Tại "Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030" do Bộ Xây dựng tổ chức ngày 29/9, Bộ Xây dựng công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 923.000 tỷ đồng.
Đây là một phần trong kế hoạch phát triển khoảng 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030. Theo Bộ Xây dựng, giai đoạn 2026-2030, cả nước dự kiến xây dựng mới khoảng 2.829 km và nâng cấp khoảng 1.187 km cao tốc, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng 846.000 tỷ đồng dự kiến đến từ nguồn lực xã hội hoá.
Trong danh mục 29 dự án nói trên, có cả dự án xây dựng mới và mở rộng, hoàn chỉnh những tuyến cao tốc đang khai thác. Vì vậy, cùng với bài toán huy động vốn, việc xác định lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính của từng dự án cũng được các doanh nghiệp hạ tầng quan tâm.
Triển khai dự án mới cần tính toán tác động tới những dự án đang khai thác
Ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng khi phát triển mạng lưới cao tốc cần đánh giá lưu lượng và doanh thu của từng dự án trong mối quan hệ với toàn tuyến.
Theo ông Hoàng, một dự án PPP có thể gặp khó khăn trong 20 - 30 năm nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt như phương án tính toán ban đầu. Do đó, khi triển khai các dự án mới, cần tính toán tác động tới những dự án đang khai thác.
 |
Ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả |
Với dự án đường bộ PPP, lưu lượng phương tiện là cơ sở quan trọng để xác định doanh thu và khả năng hoàn vốn. Khi một tuyến mới được xây dựng, mở rộng hoặc hình thành thêm các kết nối, lựa chọn hành trình của phương tiện có thể thay đổi.
Theo đó, việc lập phương án tài chính không chỉ cần dự báo lưu lượng của chính dự án mới, mà còn cần xem xét mối quan hệ với những tuyến đang khai thác trong cùng hành lang giao thông.
Đèo Cả cho rằng việc đánh giá này càng cần thiết khi một số dự án trong danh mục ưu tiên là các tuyến mở rộng hoặc hoàn chỉnh cao tốc hiện hữu.
Từ đó, lãnh đạo Tập đoàn này đề nghị phân loại từng đoạn tuyến dựa trên dữ liệu thực tế về lưu lượng và khả năng tạo doanh thu.
Bên cạnh đó, việc xác định tỷ lệ vốn Nhà nước cần dựa trên đặc điểm cụ thể của từng dự án.
Những đoạn tuyến có khả năng tạo doanh thu tốt có thể tăng tỷ lệ huy động vốn tư nhân. Với những dự án có lưu lượng thấp hoặc yêu cầu đầu tư lớn, Nhà nước có thể tham gia ở mức phù hợp để bảo đảm tính khả thi.
Đặc biệt, những đoạn có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây phải được tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.
Cách tiếp cận này cũng gắn với việc phân bổ rủi ro giữa các bên tham gia PPP. Theo đó, Nhà nước, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính cần được xác định rõ phần việc và trách nhiệm đối với từng nhóm rủi ro của dự án.
“Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà chúng tôi đã trải qua”, ông Hoàng nói.
Theo đề xuất của doanh nghiệp, có dự án Nhà nước không cần tham gia vốn; có dự án cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp; cũng có trường hợp Nhà nước tập trung hỗ trợ giải phóng mặt bằng hoặc đầu tư các hạng mục kết nối.
Cần dữ liệu đủ để nhà đầu tư tính toán dòng tiền
Từ góc độ tư vấn tài chính, ông Nguyễn Việt Long, Phó tổng giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young (EY) nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án.
Theo ông Long, để thu hút ngân hàng, nhà đầu tư và các định chế tài chính tham gia, dự án cần cung cấp đủ thông tin để đánh giá khả năng tạo doanh thu, khả năng hoàn vốn và các rủi ro liên quan.
Đối với dự án PPP đường bộ có thời gian khai thác và hoàn vốn dài, dữ liệu về lưu lượng, doanh thu và các yếu tố tác động tới dòng tiền có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thẩm định.
 |
Ông Nguyễn Việt Long, Phó tổng giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young |
Theo chuyên gia EY, việc chuẩn bị dự án cần được thực hiện kỹ ngay từ đầu, qua đó giúp các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư có cơ sở xây dựng phương án tài chính phù hợp.
Đây cũng là cơ sở để xác định mức độ tham gia của Nhà nước trong từng dự án. Thay vì áp dụng một tỷ lệ vốn Nhà nước giống nhau, phương án có thể được thiết kế theo đặc điểm của từng tuyến, khả năng tạo doanh thu và mức độ rủi ro.
Đèo Cả cũng đề xuất mô hình “PPP++”, trong đó ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, có thể huy động thêm doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, nhà cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ tham gia vào dự án.
Trên cơ sở đó, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng Nhà nước không nên chỉ đưa ra danh mục dự án rồi chờ nhà đầu tư đề xuất. Thay vào đó, cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và tạo một khung đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính được bài toán đầu tư.
Về phía doanh nghiệp, cần chứng minh được năng lực tổ chức, năng lực huy động vốn, năng lực xây dựng và khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.
Bên cạnh đó, Đèo Cả cũng kiến nghị quy định cụ thể về chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình. Theo ông, việc mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông "và trách nhiệm chất lượng lâu dài.
Ông dẫn Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.
Vì vậy, theo Chủ tịch Đèo Cả, việc triển khai mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm.
"Nếu thực hiện được như vậy sẽ vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới", ông Hoàng nhấn mạnh.
