Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại sự kiện ra mắt Hội đồng Hòa bình bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, ngày 22/1/2026. Ảnh: THX/TTXVN
Tại lễ ra mắt các thành viên đầu tiên của hội đồng liên quan đến Gaza, danh sách đại diện xuất hiện trên sân khấu phản ánh một cấu trúc khác thường. Thay vì các đối tác cốt lõi trong NATO hay các đồng minh hiệp ước tại châu Á - Thái Bình Dương, sáng kiến này quy tụ chủ yếu các quốc gia được xem là cường quốc tầm trung nằm dọc trục Á - Âu.
Các đại diện từ Bahrain, Maroc, Argentina, Armenia, Azerbaijan, Bulgaria, Hungary, Indonesia, Jordan, Kazakhstan, Kosovo, Pakistan, Paraguay, Qatar, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Uzbekistan và Mông Cổ lần lượt được giới thiệu, trước khi Tổng thống Trump bước lên vị trí trung tâm. Theo các nhà phân tích, tập hợp này tạo thành một “vành đai trung gian” gần như liên tục, kéo dài từ Trung Á, Nam Caucasus, Trung Đông đến một phần Balkan.
Nhà Trắng cho biết trong danh sách còn có Bỉ, quốc gia Tây Âu duy nhất, cùng với Ai Cập, song cả hai không cử đại diện tham dự buổi lễ. Trong khi đó, không có quốc gia nào trong nhóm năm đồng minh hiệp ước của Mỹ tại châu Á -Thái Bình Dương, gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Philippines và Thái Lan tham gia sự kiện. Trung Quốc và Nga được mời nhưng vắng mặt tại lễ khai mạc, còn Canada bị rút lại lời mời sau những phát biểu chỉ trích Tổng thống Trump tại Davos của Thủ tướng Mark Carney.
Theo ông Michael Doran, Giám đốc Trung tâm Hòa bình và An ninh Trung Đông thuộc Viện Hudson (Mỹ), cơ cấu của Hội đồng Hòa bình phản ánh ưu tiên chiến lược của chính quyền Tổng thống Trump. Ông cho rằng cạnh tranh với Trung Quốc, tương tự như thời Chiến tranh Lạnh, về bản chất là cuộc đối đầu xoay quanh lục địa Á - Âu.
Từ góc nhìn này, thách thức trung tâm của Mỹ là ngăn chặn khả năng hình thành một liên minh đối lập gồm Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên kiểm soát không gian địa chiến lược rộng lớn này. Các đồng minh truyền thống ở châu Âu và Đông Á vẫn giữ vai trò quan trọng trong dài hạn, song theo ông Doran, họ có dư địa hạn chế để làm thay đổi cán cân quyền lực tại những điểm nóng nhất của cạnh tranh hiện nay.
Bà Brenda Shaffer, chuyên gia về khu vực Caspian, cho rằng việc tăng cường sự hiện diện của Mỹ tại các quốc gia Trung Á và Azerbaijan là một trong những cách hiệu quả nhất để kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc mà không cần đối đầu trực tiếp với Bắc Kinh. Bà đánh giá cao tiến trình hòa giải Armenia - Azerbaijan do Tổng thống Trump thúc đẩy, gọi đây là thành công nổi bật nhất trong các sáng kiến hòa bình của ông.
Tháng 8/2025, Tổng thống Trump đã tiếp Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan tại Nhà Trắng, nơi hai bên cam kết theo đuổi hòa bình sau nhiều thập niên xung đột. Ba bên thống nhất khởi động tuyến Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế Trump, nhằm phát triển kết nối đường sắt, đường bộ và năng lượng tại miền nam Armenia, liên kết vùng Nakhchivan của Azerbaijan với lãnh thổ chính.
Động thái này tiếp nối bằng việc Tổng thống Trump mời lãnh đạo năm quốc gia Trung Á tới Nhà Trắng lần đầu tiên vào tháng 11. Kazakhstan sau đó tham gia Thỏa thuận Abraham, qua đó làm sâu sắc thêm quan hệ với Israel.
Trong khi các nhà ngoại giao từ các đồng minh truyền thống của Mỹ bày tỏ quan ngại về tính chính danh của hội đồng, cũng như sự khó chịu trước việc Nga được mời, một số quốc gia được cho là vẫn ưu tiên các khuôn khổ đa phương gắn với Liên hợp quốc.
Theo các nhà quan sát, đội ngũ đối ngoại của Tổng thống Trump, gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner, đang xem các cường quốc tầm trung phi phương Tây, không liên kết, như những viên gạch nền cho một liên minh mới.
Ông Luke Coffey, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson, nhận định việc các quốc gia Trung Á tham gia sáng kiến này là bước đi thực dụng nhằm gia tăng vị thế với Nhà Trắng. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng điều đó không đồng nghĩa với việc các nước này sẵn sàng chia sẻ toàn bộ thế giới quan của Tổng thống Trump, nhất là khi chính sách của ông vẫn mang tính cá nhân hóa và phụ thuộc nhiều vào lợi ích chính trị trước mắt.
