Chi phí tăng nhanh hơn doanh thu
Theo số liệu từ Bộ Tài chính, tính đến hết tháng 2/2026, thị trường bảo hiểm Việt Nam ghi nhận tổng doanh thu phí ước đạt 34.200 tỷ đồng, tăng 2,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tổng chi trả quyền lợi bảo hiểm lên tới gần 14.000 tỷ đồng, tăng 10,2% - cao hơn gần 5 lần tốc độ tăng doanh thu, cho thấy áp lực chi trả đang gia tăng rõ rệt đối với các doanh nghiệp bảo hiểm. Xu hướng này đặc biệt rõ nét ở mảng bảo hiểm nhân thọ.
Ở góc độ dòng vốn, các doanh nghiệp bảo hiểm tiếp tục duy trì vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, khi tổng mức đầu tư trở lại đạt khoảng 939.100 tỷ đồng, tăng 7,35%. Quy mô tài chính toàn ngành cũng được mở rộng, với tổng tài sản ước đạt gần 1,124 triệu tỷ đồng (tăng 8,84%) và dự phòng nghiệp vụ đạt khoảng 737.400 tỷ đồng (tăng 8,64%), cho thấy nền tảng an toàn tài chính tiếp tục được duy trì.
Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là tốc độ tăng vốn chủ sở hữu chỉ đạt 3,92% lên gần 223.300 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với mức tăng của tổng tài sản. Điều này phần nào phản ánh áp lực lên năng lực tài chính thực chất của doanh nghiệp bảo hiểm khi vừa phải mở rộng quy mô, vừa phải đáp ứng nghĩa vụ chi trả ngày càng lớn.
Ở góc độ khác, việc dòng vốn đầu tư tăng nhanh hơn doanh thu cho thấy các doanh nghiệp bảo hiểm đang chủ động mở rộng danh mục đầu tư nhằm cải thiện lợi nhuận trong bối cảnh tăng trưởng khai thác mới chững lại. Tuy nhiên, chiến lược này cũng đi kèm yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro, đặc biệt khi môi trường lãi suất và thị trường tài chính tiềm ẩn nhiều biến động.
Riêng với ngành bảo hiểm nhân thọ, theo nhận định của các chuyên gia, dù cuộc xung đột tại Trung Đông hiện nay không trực tiếp tạo ra làn sóng yêu cầu bồi thường đối với các nhà bảo hiểm, nhưng yếu tố này lại đóng vai trò như một “phép thử” vĩ mô, qua đó củng cố khả năng chống chịu và thích ứng của toàn ngành. Trong ngắn hạn, bất ổn địa chính trị và biến động kinh tế có thể gây áp lực lên hoạt động kinh doanh, nhưng dài hạn lại thúc đẩy những chuyển biến mang tính cấu trúc, từ cải thiện thiết kế sản phẩm, siết chặt kỷ luật định giá đến nâng cao tiêu chuẩn quản lý vốn.
Ngoài ra, các gián đoạn trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đang góp phần hình thành môi trường lợi suất cao và linh hoạt hơn, mở ra cơ hội tái đầu tư hấp dẫn cho các danh mục dài hạn. Áp lực lạm phát, đặc biệt từ rủi ro giá năng lượng, cũng thúc đẩy sự thay đổi trong cấu trúc sản phẩm, buộc ngành phải chuyển dịch theo hướng linh hoạt hơn và lấy khách hàng làm trung tâm, với trọng tâm là các giải pháp bảo vệ và sản phẩm tạo thu nhập đảm bảo. Cùng với đó, kỷ luật trên thị trường vốn và tái bảo hiểm toàn cầu ngày càng siết chặt, dù kéo theo chi phí chuyển giao rủi ro cao hơn nhưng lại góp phần củng cố hiệu quả sử dụng vốn và tính bền vững dài hạn của ngành.
Áp lực thu nhập tác động lên nhu cầu bảo hiểm
Trong bối cảnh kinh tế biến động, cơ hội đầu tư thu hẹp và chi phí sinh hoạt gia tăng, cũng có nhận định rằng, người dân có xu hướng quay lại các giải pháp tiết kiệm và bảo vệ tài chính như giai đoạn dịch bệnh Covid-19, khi nhu cầu bảo hiểm tăng mạnh để phòng ngừa rủi ro.
Tuy nhiên, khác với giai đoạn đó, áp lực lạm phát với các chi phí đều tăng cao hiện nay lại khiến các quyết định tài chính dài hạn trở nên thận trọng hơn, đặc biệt với bảo hiểm nhân thọ. Nếu như trong giai đoạn Covid-19, nỗi lo rủi ro sức khỏe khiến nhu cầu bảo hiểm tăng mạnh một cách tương đối “cảm tính”, thì hiện nay, quyết định mua bảo hiểm trở nên “lý tính” hơn, gắn chặt với khả năng tài chính thực tế.
Thống kê sơ bộ trong tháng 1/2026 của khối doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ cho thấy, trong cơ cấu doanh thu phí khai thác mới, nghiệp vụ bảo hiểm liên kết đầu tư tiếp tục giữ vai trò chủ đạo khi chiếm tỷ trọng lớn nhất, đạt 57,48%. Xếp sau là bảo hiểm tử kỳ với 6,42% và bảo hiểm hỗn hợp với 5,22%. Các nghiệp vụ truyền thống khác như bảo hiểm trọn đời, trả tiền định kỳ, hưu trí hay sức khỏe chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ, khoảng 0,46%. Doanh thu phí từ các sản phẩm bán kèm tiếp tục ở mức cao, chiếm tới 30,41%.
So với cùng kỳ năm trước, xu hướng tăng trưởng giữa các nghiệp vụ có sự phân hóa rõ rệt. Bảo hiểm liên kết đầu tư tiếp tục ghi nhận mức tăng khá tích cực 9,79%, trong khi bảo hiểm hỗn hợp gần như đi ngang với mức tăng nhẹ 0,9%. Ngược lại, bảo hiểm tử kỳ giảm mạnh gần 26%, cho thấy nhu cầu đối với dòng sản phẩm bảo vệ thuần túy chưa thực sự phục hồi.
Về số lượng hợp đồng, thị trường lại cho thấy một bức tranh khác. Trong tháng 1/2026, tổng số hợp đồng khai thác mới đạt 125.045 hợp đồng, trong đó bảo hiểm tử kỳ dẫn đầu với 68.213 hợp đồng, chiếm 54,55%. Bảo hiểm liên kết đầu tư đứng thứ hai với 46.939 hợp đồng - chiếm 37,54%, bao gồm cả hợp đồng cá nhân và nhóm. Bảo hiểm hỗn hợp đạt 3.873 hợp đồng, tương ứng 4,81%, trong khi các nghiệp vụ còn lại chỉ chiếm khoảng 3,1%.
Diễn biến trên phản ánh sự tương phản giữa doanh thu và số lượng hợp đồng: Các sản phẩm liên kết đầu tư có giá trị hợp đồng lớn nên chi phối doanh thu, trong khi bảo hiểm tử kỳ - với mức phí thấp, dễ tiếp cận - lại chiếm ưu thế về số lượng. Điều này phần nào cho thấy hành vi khách hàng đang có sự phân hóa giữa nhu cầu tích lũy - đầu tư và nhu cầu bảo vệ cơ bản trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.
Dù những con số trên chỉ là những nét phác thảo đầu tiên cho tháng mở đầu năm tài chính 2026 và xu hướng này còn có thể thay đổi ở các tháng cũng như quý tiếp theo của năm, nhưng chia sẻ với Báo Đầu tư Chứng khoán, đại diện một số doanh nghiệp bảo hiểm nhìn nhận rằng, khó khăn của nền kinh tế thời gian qua tác động ít nhiều đến tình hình kinh doanh của các công ty bảo hiểm nhân thọ. Doanh số khai thác mới của nhiều doanh nghiệp chưa thể phục hồi rõ rệt, thậm chí sụt giảm. Chính vì thế, xu hướng tiếp tục tái cấu trúc và cắt giảm nhân sự ở các bộ phận như đào tạo hay thẩm định hợp đồng vẫn âm thầm diễn ra. Điều này phản ánh rõ áp lực “kép” mà ngành đang đối mặt: Vừa phải thích ứng với nhu cầu thị trường suy yếu, vừa phải tối ưu hóa chi phí để duy trì hiệu quả hoạt động, dù về dài hạn, các công ty bảo hiểm vẫn tin tưởng vào khả năng thích ứng và tiếp tục tạo ra giá trị bền vững của ngành bảo hiểm nhân thọ.
