Những dự án hạ tầng giao thông mang tầm nhìn thế kỷ

Phối cảnh ga Hải Dương thuộc Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Tiếp nối đà tiến thần tốc

Tròn 10 ngày sau Lễ khởi công Dự án thành phần 1 thuộc Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tổ công tác đặc biệt không chính thức để điều hành đại công trình này, gồm lãnh đạo Bộ Xây dựng, các cán bộ thiện chiến nhất của Ban Quản lý dự án đường sắt và Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, lập tức bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ kép.

Đó là vừa triển khai tổ chức thi công ngay đối với Dự án thành phần 1: Đầu tư hạ tầng kết nối các ga trên tuyến và quảng trường ga, có tổng mức đầu tư 3.298 tỷ đồng; vừa tăng tốc, đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư Dự án thành phần 2: Đầu tư xây dựng công trình đường sắt, với tổng mức đầu tư 155.503 tỷ đồng.

Ông Mai Minh Việt, quyền Giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt chia sẻ, trong suốt 3 tháng qua, hàng trăm cán bộ của đơn vị và các địa phương có tuyến đường sắt đi qua đã phải làm việc 3 ca, 4 kíp đúng nghĩa, “sáng đèn suốt đêm” để bảo đảm đủ điều kiện theo quy định nhằm khởi công Dự án thành phần 1.

Việc khởi công Dự án thành phần 1 không chỉ đánh dấu một bước tiến rất dài để công trình chính thức được triển khai trên thực địa, mà còn xác lập kỷ lục mới trong công tác chuẩn bị đầu tư các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn, phức tạp về kỹ thuật.

“Nếu lấy mốc khởi công Dự án thành phần 1 vào ngày 19/12/2025, thì Bộ Xây dựng và Ban Quản lý dự án đường sắt chỉ mất đúng 10 tháng để hoàn tất một khối lượng công việc khổng lồ như xác định chính xác hướng tuyến, vị trí xây dựng nhà ga, kiến trúc quảng trường nhà ga; thúc đẩy công tác giải phóng mặt bằng 5 vị trí được chọn khởi công; phê duyệt hồ sơ thiết kế kỹ thuật, dự toán gói thầu 5 ga; tổ chức lựa chọn nhà thầu thi công xây dựng và tư vấn giám sát, ký hợp đồng”, ông Mai Minh Việt cho biết.

Cần phải nói thêm, việc khởi công Dự án thành phần 1 không chỉ đánh dấu bước chuyển giai đoạn quan trọng của Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, mà còn thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc hiện thực hóa các chủ trương của các cấp có thẩm quyền. “Công trình này còn đóng vai trò là tuyến đường phục vụ vận chuyển thiết bị, vật tư thi công tuyến chính thuộc Dự án thành phần 2, nên ưu tiên hàng đầu là phải hoàn thành các hệ thống đường bộ kết nối với các điểm ga trên tuyến”, ông Nguyễn Danh Huy, Thứ trưởng Bộ Xây dựng đánh giá.

Dự án thành phần 2 có mục tiêu xây dựng tuyến chính dài khoảng 390,9 km, tuyến nhánh khoảng 27,9 km, đường đơn khổ 1.435 mm, áp dụng công nghệ đường sắt chạy trên ray; vận chuyển chung hành khách, hàng hóa; tốc độ thiết kế 160 km/h với tuyến chính đoạn từ ga Lào Cai mới đến ga Nam Hải Phòng; tốc độ thiết kế 120 km/h với đoạn qua khu vực đầu mối TP. Hà Nội; tốc độ thiết kế 80 km/h với các đoạn tuyến còn lại.

Nếu không tính Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, thì đây là công trình hạ tầng đường sắt lớn nhất từ trước đến nay từng được triển khai tại Việt Nam, xét cả về quy mô đầu tư và mức độ phức tạp về công nghệ, điều kiện triển khai.

Mặc dù vừa được tăng cường một lượng lớn nhân sự nhờ việc hợp nhất với Ban Quản lý dự án 6, nhưng mục tiêu khởi công Dự án thành phần 2 vào cuối năm 2026 đòi hỏi các đơn vị liên quan phải ngay lập tức dấn mình vào một cuộc đua “thần tốc mới”, gần như không có bất kỳ khoảng thời gian dự phòng nào.

Theo đó, Ban Quản lý dự án 6 phải hoàn thành lập Báo cáo nghiên cứu khả thi vào tháng 6/2026; thẩm định, phê duyệt Dự án đầu tư trong tháng 7/2026; triển khai song song lập thiết kế kỹ thuật từ tháng 2/2026 đến tháng 8/2026; thẩm định, phê duyệt các gói thầu và tổ chức lựa chọn nhà thầu thi công từ tháng 9/2026 đến tháng 12/2026; triển khai thi công Dự án từ tháng 12/2026 đến năm 2030.

“Cùng với việc chỉ đạo, hướng dẫn chủ đầu tư hoàn thiện công tác chuẩn bị đầu tư, chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, các bộ, ngành liên quan và các đối tác để chốt các nguồn vốn bố trí cho Dự án thành phần 2, có tổng mức đầu tư lên tới 155.503 tỷ đồng”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Những động lực tăng trưởng mới

Theo ông Hoàng Gia Khánh, Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng không chỉ là công trình có tác động “xoay chuyển trạng thái, thay đổi cục diện” với ngành đường sắt, mà còn ảnh hưởng tích cực đến toàn bộ hoạt động vận tải khu vực phía Bắc 10 - 20 năm tới.

Kinh nghiệm của các quốc gia phát triển cho thấy, đường sắt với ưu thế vượt trội về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, ít gây ô nhiễm môi trường và bảo đảm an toàn, là một trong những lựa chọn tối ưu để hiện thực hóa chủ trương Net Zero trong lĩnh vực xây dựng.

Việc phát triển phương thức vận tải này không chỉ nhằm hoàn thiện mảnh ghép cuối cùng của hệ thống 5 phương thức vận tải, giảm áp lực cho các loại hình giao thông khác, mà còn thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, hướng tới một nền kinh tế carbon thấp, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

“Sự phát triển đồng bộ của hệ thống đường sắt hiện đại, đặc biệt là các tuyến xuyên quốc gia như Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, sẽ là động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu kép: vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo vệ môi trường sinh thái, đúng với tinh thần không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế”, ông Nguyễn Danh Huy nói.

Không chỉ Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, trong năm 2026, Bộ Xây dựng còn hướng tới mục tiêu quan trọng khác là khởi công Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, công trình xứng đáng với đánh giá của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, thể hiện tư duy, tầm nhìn và khát vọng của con người và dân tộc Việt Nam.

Mặc dù Tập đoàn Vingroup vừa xin rút đề xuất đầu tư Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, nhưng chắc chắn điều này không làm chậm lại bước tiến đối với công trình thế kỷ.

Ngoài việc vẫn còn một số nhà đầu tư tư nhân có năng lực sẵn sàng nhập cuộc thay thế, Bộ Xây dựng đang đẩy nhanh công tác triển khai lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Mới đây, lãnh đạo Bộ Xây dựng đã giao Ban Quản lý dự án đường sắt khẩn trương triển khai các nhiệm vụ lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, bảo đảm hoàn thành các thủ tục để lựa chọn đơn vị tư vấn hỗ trợ kỹ thuật bước Báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 12/2025 bằng nguồn vốn đầu tư công. Theo kế hoạch, tư vấn hỗ trợ kỹ thuật bước Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ xây dựng đề cương nhiệm vụ lập Dự án trong thời gian 2 tháng, phát hành hồ sơ lựa chọn tư vấn lập Dự án trong tháng 3/2026.

Đây là nền tảng thông tin và cơ sở pháp lý quan trọng để có thể triển khai khởi công Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam vào cuối năm 2026, với cả hai phương án đầu tư công hoặc đầu tư tư nhân.

Một nhiệm vụ rất quan trọng khác cũng sẽ được ngành xây dựng và các địa phương dồn nguồn lực thực hiện trong năm 2026 là sớm lập danh sách các dự án cao tốc được lựa chọn triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030, nhằm đạt mục tiêu 5.000 km đường cao tốc vào năm 2030.

Khác với giai đoạn 2021 - 2025, khi Bộ Giao thông - Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) đóng vai trò chủ công, thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, trong giai đoạn 2026 - 2030, các địa phương sẽ phải vươn lên đóng vai trò là lực lượng chủ chốt. Bộ Xây dựng sẽ ưu tiên dồn nguồn lực để hoàn thiện các tuyến cao tốc đã đầu tư lên quy mô quy hoạch và tổ chức triển khai các dự án hạ tầng đường sắt quy mô lớn, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao.

Khi xây dựng dự kiến nhu cầu đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng đã xác định Danh mục các dự án đường bộ cao tốc cần được tiếp tục đầu tư, trong đó phần lớn được phân cấp cho UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có tuyến đi qua làm cơ quan chủ quản. Các dự án này hoặc đã có chủ trương của cấp có thẩm quyền phân cấp cho địa phương làm cơ quan chủ quản, hoặc dự kiến giao địa phương làm cơ quan chủ quản đầu tư sau khi Bộ Xây dựng hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trình cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư.

Theo ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch Công ty Xây dựng Phương Thành, một trong những nhà thầu xây dựng giao thông chủ lực, chỉ tính riêng ngân sách nhà nước dự kiến bố trí cho giai đoạn 2026 - 2030 có thể lên tới 4 - 5 triệu tỷ đồng, sẽ giúp các doanh nghiệp xây dựng hoàn toàn không phải lo thiếu việc làm, mà lo làm sao hấp thụ được khối lượng công việc khổng lồ này.

Khối lượng công việc rất lớn, tiến độ rất gấp, yêu cầu về chất lượng, an toàn và hiệu quả ngày càng cao. Điều này cũng phản ánh sự chuyển dịch rất quan trọng: doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã bước sang một giai đoạn mới, không chỉ tham gia thị trường, mà trở thành một lực lượng thực thi chính sách phát triển, đồng hành trực tiếp cùng Nhà nước trong những chương trình lớn của quốc gia.

“Chúng tôi sẽ tính toán rất kỹ việc phân bổ lực lượng, không để dàn trải, không chạy theo số lượng bằng mọi giá, mà phải lựa chọn những công trình thực sự có ý nghĩa chiến lược, nơi doanh nghiệp có thể đóng góp giá trị cao nhất”, ông Khôi chia sẻ.