Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp không phải lúc nào cũng phản ánh ngay lượng tiền đã thu từ khách hàng. Khi khách hàng thanh toán trước nhưng doanh nghiệp chưa hoàn thành việc bàn giao sản phẩm, cung cấp dịch vụ hoặc thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng, khoản tiền này chưa được ghi nhận ngay vào doanh thu, mà được phản ánh trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp.
Về bản chất, doanh nghiệp đã thu được tiền từ khách hàng và đồng thời hình thành nghĩa vụ phải giao hàng, bàn giao sản phẩm hoặc hoàn thành dịch vụ cho khách hàng. Khi nghĩa vụ được thực hiện và đủ điều kiện ghi nhận, khoản tiền này mới được chuyển hóa thành doanh thu. Vì vậy, đây có thể xem như một dấu hiệu sớm về doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp trong tương lai, dù không thể khẳng định chắc chắn rằng toàn bộ số dư sẽ trở thành doanh thu ngay trong quý kế tiếp.
Bất động sản là lĩnh vực dễ nhìn thấy nhất trong câu chuyện này, vì khách hàng thường thanh toán theo tiến độ, trong khi doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu khi sản phẩm đáp ứng điều kiện bàn giao và ghi nhận.
Công ty cổ phần Vinhomes (mã VHM) là doanh nghiệp bất động sản có giá trị người mua trả tiền trước ngắn hạn lớn nhất trong ngành, đạt mức 145.880 tỷ đồng tại thời điểm cuối quý II/2026, tăng mạnh so với mức 87.603 tỷ đồng hồi đầu năm. Trong đó, gần 86.413 tỷ đồng là giá trị thanh toán theo các hợp đồng chuyển nhượng bất động sản và hơn 59.026 tỷ đồng là trả trước cho các hợp đồng xây dựng.
Xếp sau là Sunshine Group (mã KSF) với 29.989 tỷ đồng, tăng 22% so với hồi đầu năm. Đây là khoản tiền khách hàng đã trả trước để mua căn hộ tại các dự án như Noble Palace Tay Thang Long (12.180,7 tỷ đồng), Sunshine Sky City (5.880 tỷ đồng), Noble Crystal Long Bien (6.726 tỷ đồng), Noble Crystal Tay Ho (4.815 tỷ đồng)…
Novaland (mã NVL) ghi nhận hơn 24.551,4 tỷ đồng người mua trả trước vào cuối tháng 6/2026, tăng 20,6% so với đầu năm. Doanh nghiệp cho biết, các khoản này sẽ được ghi nhận là doanh thu khi Novaland bàn giao sản phẩm cho khách hàng.
Trong khi đó, các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn như Taseco Land (mã TAL) lại ghi nhận khoản mục này tăng mạnh gần 87% so với đầu năm, đạt 4.573 tỷ đồng, chủ yếu là cho mảng kinh doanh bất động sản, một phần nhỏ đến từ người mua trả trước hoạt động xây lắp. Theo lãnh đạo Taseco Land, nguồn thu của Công ty dự kiến sẽ tăng tốc trong nửa cuối năm khi lượng tiền khách hàng trả trước đã được tích lũy.
Tại Công ty cổ phần Phát triển Đô thị Công nghiệp số 2 (D2D), dù lợi nhuận sau thuế quý II chỉ đạt 2,5 tỷ đồng, giảm tới 99% so với cùng kỳ, song điểm đáng chú ý là khoản người mua trả tiền trước và doanh thu chưa thực hiện tại thời điểm cuối tháng 6/2026 lên tới gần 660 tỷ đồng, chiếm khoảng 95% tổng nợ phải trả.
Khoản mục này cho thấy, trên bảng cân đối kế toán của D2D vẫn tồn tại một lượng tiền đáng kể gắn với các nghĩa vụ mà doanh nghiệp phải thực hiện trong tương lai. Cùng với đó, D2D đang chờ dòng tiền từ Khu công nghiệp Châu Đức, sau khi ký hợp đồng chuyển nhượng 10 ha đất công nghiệp và kỳ vọng ghi nhận khoảng 250 tỷ đồng doanh thu trong năm nay.
Khoản mục “người mua trả tiền trước” không chỉ xuất hiện ở các doanh nghiệp bất động sản, mà còn là khoản mục quan trọng với các doanh nghiệp xây lắp.
Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 2 (TV2) là một trường hợp điển hình. Cuối quý II/2026, khoản người mua trả tiền trước ngắn hạn của doanh nghiệp lên tới hơn 2.414 tỷ đồng, gấp gần 2,5 lần so với đầu năm.
TV2 không thuyết minh chi tiết khoản mục này, nhưng Công ty Chứng khoán VNDirect đánh giá cao triển vọng của TV2 khi backlog đã khoá là nền tảng cho tăng trưởng của doanh nghiệp. Cụ thể, VNDirect dự phòng doanh thu trong giai đoạn 2026 - 2027 của TV2 sẽ tăng trưởng lần lượt 102% và 49% so với cùng kỳ, chủ yếu đến từ doanh thu EPC khi dự án đại dự án như Ô Môn IV, Điện sinh khối và Điện gió triển khai từ năm 2026, trong khi doanh thu mảng tư vấn và O&M vẫn duy trì tích cực nhờ hưởng lợi từ nhu cầu cấp thiết về đầu tư vào ngành điện.
Thực tế, khoản người mua trả tiền trước xuất hiện trên bảng cân đối kế toán trước khi được phản ánh vào doanh thu và lợi nhuận. Tuy nhiên, không phải khoản tiền này càng lớn thì doanh thu các quý sau càng cao, mà cần quan tâm tiền được trả trước cho sản phẩm, dự án hay hợp đồng nào, tiến độ thực hiện đến đâu và thời điểm nào doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu. Bởi vậy, khi đọc báo cáo tài chính, khoản người mua trả tiền trước có thể giúp nhà đầu tư nhìn sâu hơn về triển vọng tương lai của doanh nghiệp.
