Là nước tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã sử dụng nhiều biện pháp để ứng phó với cú sốc nguồn cung do ảnh hưởng của xung đột Trung Đông. Động thái giảm nhập khẩu, khai thác kho dự trữ chiến lược quy mô lớn và đẩy mạnh sử dụng năng lượng sạch đã giúp Trung Quốc hạn chế phần nào tác động từ đà tăng của giá dầu, ngay cả khi chưa thể hoàn toàn vô hiệu hóa áp lực này.
Những hành động đó cũng đã được cảm nhận trên thị trường toàn cầu.
Sau gần bốn tháng diễn ra xung đột, một số nhà phân tích dự đoán giá dầu có thể tăng cao tới 200 USD/thùng trong năm nay. Tuy nhiên, ngay cả khi tổng thiệt hại về nguồn cung ước tính đã vượt quá 1 tỷ thùng dầu, giá dầu thô vẫn tương đối ổn định.
Daan Walter, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember cho biết: “Trung Quốc đã đóng một vai trò quan trọng ở đây để hỗ trợ điều này cho phần còn lại của châu Á…từ đó hỗ trợ nền kinh tế toàn cầu”.
Giá dầu Brent hiện đã giảm xuống dưới 78 USD/thùng do kỳ vọng rằng eo biển Hormuz có thể sớm nối lại hoạt động thương mại bình thường. Dầu Brent giao dịch dưới 70 USD/thùng trong những tuần trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ, và ghi nhận mức cao nhất trong 4 năm là 114 USD/thùng vào đầu tháng 5.
Với ảnh hưởng năng lượng toàn cầu của Trung Quốc ngày càng gia tăng, các nhà phân tích cho rằng chính sách và mô hình tiêu dùng của nước này sẽ đóng vai trò then chốt đối với thị trường năng lượng, bất kể eo biển Hormuz mở cửa trở lại nhanh như thế nào.
“Bàn tay vô hình” của Trung Quốc
Trong một báo cáo nghiên cứu hồi đầu tháng 6/2026, các nhà phân tích của Societe Generale cho biết, nguồn cung dầu thô toàn cầu đã giảm 7% do lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập năm 1973 và khiến giá dầu tăng 134%. Trong khi đó, dù xung đột Iran làm gián đoạn lượng dầu tương đương khoảng 14% nguồn cung dầu toàn cầu, mức tăng giá dầu đến nay vẫn tương đối hạn chế.
Nguyên nhân phần lớn được cho là xuất phát từ Trung Quốc, nhờ khả năng cắt giảm lượng dầu nhập khẩu khoảng 3 triệu thùng/ngày – tương đương gần bằng tổng nhu cầu tiêu thụ dầu thô của Nhật Bản.
Trung Quốc đã có thể giảm đáng kể mức tiêu thụ vì nhiều lý do. Janiv Shah, Phó chủ tịch thị trường dầu mỏ tại Rystad Energy cho biết, Trung Quốc đã xây dựng kho dự trữ dầu thô vào thời điểm trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ, được hỗ trợ bởi nguồn cung dầu giá rẻ từ Nga và Iran.
Các nhà phân tích cho biết hiện Trung Quốc có hơn 1 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ thương mại và dự trữ chiến lược, và nước này đã bắt đầu khai thác lượng dự trữ đó từ tháng 5.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng hạn chế xuất khẩu các sản phẩm tinh chế như dầu diesel và xăng. Chính sách này khiến các nhà máy lọc dầu Trung Quốc kém mặn mà hơn với việc nhập khẩu dầu thô từ thị trường quốc tế. Nguyên nhân là lợi nhuận bị thu hẹp trong khi đầu ra xuất khẩu bị hạn chế, làm giảm nhu cầu mua thêm nguyên liệu đầu vào.
Trong khi đó, sự bùng nổ xe điện của Trung Quốc đã bù đắp cho nhu cầu nhiên liệu hóa thạch của nước này. Hiện nay, cứ hai chiếc ô tô mới được bán ở Trung Quốc thì có một chiếc là phương tiện sử dụng năng lượng mới. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đội xe điện của Trung Quốc đã giảm mức tiêu thụ dầu khoảng 1 triệu thùng/ngày vào năm ngoái.
David Fishman, người đứng đầu Tập đoàn Lantau chuyên về lĩnh vực điện và năng lượng của Trung Quốc cho biết: “Đây là một van xả tuyệt vời cho thị trường dầu thô toàn cầu. Trong khi giá dầu tăng có thể sẽ tiếp tục làm giảm nhu cầu từ người tiêu dùng và các nhà máy lọc dầu, khả năng giảm thiểu cú sốc nguồn cung toàn cầu của Trung Quốc có thể bị hạn chế bởi mức độ duy trì dự trữ nhiên liệu của nước này”.
Từ thiếu hụt đến dư cung?
Sau nhiều tháng dự đoán hậu quả từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ tồi tệ nhất trong lịch sử, IEA đang cảnh báo rằng việc mở lại eo biển Hormuz có thể gây ra tình trạng dư cung vào năm tới.
Trong báo cáo tháng mới nhất, IEA dự báo tăng trưởng nguồn cung sẽ vượt nhu cầu trong năm tới 4,7 triệu thùng/ngày, do sản lượng dầu thô ở Trung Đông trở lại mức bình thường.
Trong khi nhu cầu dầu mỏ toàn cầu dự kiến sẽ tăng trưởng vào năm tới, sự bất ổn gần đây đã thúc đẩy sự quan tâm đến năng lượng tái tạo, điều này cũng có thể làm giảm tiêu thụ dầu thô về lâu dài.
"Sự tăng tốc hướng tới điện khí hóa đang diễn ra mạnh mẽ…Chúng ta sẽ phải xem các cuộc đàm phán Mỹ-Iran sẽ diễn ra như thế nào, nhưng nhìn chung, đây có thể là thời điểm tuyệt vời cho việc khử carbon trên toàn cầu", Cosimo Ries, nhà phân tích tại Trivium China chuyên về năng lượng và ô tô cho biết.
Muyu Xu, nhà phân tích nghiên cứu dầu thô cấp cao tại Kpler cho rằng nguồn cung dư thừa có thể xuất hiện ngay trong tháng tới. Nếu eo biển Hormuz mở cửa trở lại nhanh chóng, điều đó có nghĩa là 100 triệu thùng dầu bị mắc kẹt sẽ được bơm trở lại thị trường.
Tuy nhiên, khi nhiều quốc gia đã đáp ứng đủ nhu cầu dầu thô trong mùa hè, Trung Quốc sẽ một lần nữa có thể trở nên quan trọng trong việc khôi phục sự cân bằng cho thị trường.
