Xuất khẩu thuỷ sản tháng đầu năm bứt tốc 30,6%, nhưng tháng 2 dự báo chỉ tăng nhẹ

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (Vasep), xuất khẩu thuỷ sản tháng 1 tăng mạnh chủ yếu đến từ hai yếu tố.

Thứ nhất, tháng 1 năm ngoái trùng với kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, khiến số ngày sản xuất và giao hàng giảm đáng kể. Năm nay, Tết rơi vào tháng 2, giúp hoạt động xuất khẩu trong tháng 1 diễn ra bình thường hơn. Thứ hai, nhu cầu nhập khẩu tại một số thị trường tăng mạnh để phục vụ mùa lễ hội đầu năm. Nhờ đó, xuất khẩu sang ASEAN tăng 47%, sang Trung Quốc và Hồng Kông tăng 34%. Các thị trường lớn khác như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đều ghi nhận mức tăng từ 24 – 29%.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ tháng 1 đạt 128,4 triệu USD, tăng 20,2%; riêng xuất khẩu cá ngừ giảm 5,7%. Thực tế, đơn hàng nhiều doanh nghiệp xuất sang Mỹ đã có dấu hiệu chững lại trong bối cảnh tâm lý thị trường bất ổn vì rào cản kỹ thuật và thuế quan.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ các mức thuế toàn cầu được áp dụng trước đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump chuyển sang áp dụng mức thuế 10 - 15% theo cơ sở pháp lý khác. Đến 0:01 sáng 24/02/2026, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ đã ngừng thu thuế theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế.

So với mức thuế đối ứng 20% áp dụng với hàng hóa Việt Nam từ tháng 08/2025, mức thuế mới là thấp hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa mặt bằng thuế giữa Việt Nam và các nước từng chịu mức thuế cao như Trung Quốc hay Ấn Độ được thu hẹp, làm gia tăng cạnh tranh tại thị trường Mỹ. Trong bối cảnh đó, lợi thế tương đối của Việt Nam không còn rõ rệt như giai đoạn trước.

Bên cạnh thuế quan, rào cản kỹ thuật cũng gia tăng. Từ 01/01/2026, Mỹ chính thức cấm nhập khẩu thủy sản từ các nghề hoặc quốc gia không được công nhận tương đương theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú Biển (MMPA). Nhiều lô hàng có thể phải nộp thêm chứng nhận COA, làm tăng chi phí tuân thủ và rủi ro chậm thông quan. Các yêu cầu kỹ thuật này đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát chuỗi cung ứng, đặc biệt với nhóm khai thác biển.

Chính những bất định trên khiến xuất khẩu thủy sản sang Mỹ đối mặt nhiều thách thức, dù nhu cầu tại thị trường này vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực nhờ các đợt bão tuyết thúc đẩy doanh số bán lẻ thủy sản và Mùa Chay 2026 khởi động các chương trình khuyến mãi quy mô lớn.

Do đó, Vasep dự báo xuất khẩu thủy sản tháng 2 khó có thể duy trì mức tăng trưởng cao như tháng 1 khi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán rơi đúng vào trong tháng, sẽ làm giảm số ngày sản xuất và giao hàng. Chưa kể, kết quả cuối cùng của thuế chống bán phá giá tôm (POR19) được công bố ngày 17/02 có thể tác động đến tâm lý ký kết đơn hàng mới.

Trong kịch bản cơ sở, xuất khẩu tháng 2 có thể tăng nhẹ hoặc tăng ở mức thấp một chữ số so với cùng kỳ, tùy thuộc vào tiến độ giao hàng và phản ứng thị trường Mỹ sau khi khung thuế mới được thực thi. Nếu môi trường chính sách sớm ổn định, tác động tích cực có thể rõ nét hơn từ quý II. Ngược lại, nếu tiếp tục xuất hiện điều chỉnh chính sách, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh và chi phí tuân thủ cao hơn.

Mới đây, CTCP Thủy sản Sao Ta (mã FMC) đã công bố tình hình sản xuất kinh doanh thực tế trong tháng 2 cũng phần nào phản ánh bức tranh này. Cụ thể, sản lượng sản xuất tôm thành phẩm của Công ty đạt 898 tấn, giảm 53% so với cùng kỳ; sản lượng tiêu thụ đạt 951 tấn, giảm 47%. Doanh số chung trong tháng chỉ đạt 10,9 triệu USD, giảm gần một nửa so với cùng kỳ và thấp hơn khoảng 47% so với tháng đầu năm. Với Mỹ là một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực của FMC, kết quả trên cho thấy áp lực mà doanh nghiệp thủy sản đang phải đối mặt trong bối cảnh hiện nay.