Phát triển thị trường vốn sẽ mở rộng lựa chọn huy động vốn cho doanh nghiệp, đồng thời giảm áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng

Phát triển thị trường vốn sẽ mở rộng lựa chọn huy động vốn cho doanh nghiệp, đồng thời giảm áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng

5,4 triệu tỷ đồng và bài toán dẫn vốn dài hạn

0:00 / 0:00
0:00
(ĐTCK)  Từ dấu mốc nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng huy động vốn, hướng tới mục tiêu cung ứng 5,4 triệu tỷ đồng vốn trung và dài hạn giai đoạn 2026-2030.

Ba mươi năm sau ngày thành lập ngành chứng khoán Việt Nam (28/11/1996), thị trường bước vào chặng phát triển mới. Sau thông báo của FTSE Russell hồi tháng 10/2025, việc nâng hạng từ nhóm cận biên lên nhóm mới nổi thứ cấp chính thức có hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Song hành với dấu mốc này, tổng vốn huy động qua thị trường trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 731.600 tỷ đồng (bao gồm vốn huy động cho ngân sách nhà nước qua trái phiếu chính phủ), tăng 85,6% so với cùng kỳ. Thách thức đặt ra là nâng cao chất lượng dòng vốn, đồng thời củng cố vai trò dẫn vốn trung, dài hạn của thị trường đối với nền kinh tế.

Cơ cấu vốn cần cân đối hơn

Theo ông Hoàng Văn Thu, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, khu vực doanh nghiệp huy động gần 564.600 tỷ đồng qua thị trường trong 9 tháng, tăng 15% so với cùng kỳ. Trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ chiếm hơn 65% lượng vốn huy động, trong khi cổ phiếu chiếm khoảng 24%. Đáng chú ý, vốn huy động qua cổ phiếu tăng gần 69%, còn trái phiếu riêng lẻ chỉ tăng 1,6%. Diễn biến này cho thấy kênh huy động vốn chủ sở hữu đang khởi sắc, dù trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo.

Kênh chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) ghi nhận chuyển biến rõ nét. Theo thông tin tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn” ngày 21/10/2026, từ cuối năm 2025 đến tháng 10/2026, có 10 doanh nghiệp huy động 60.900 tỷ đồng, gấp hơn 9 lần tổng vốn 6.500 tỷ đồng của 16 doanh nghiệp trong giai đoạn 2021-2024. Quy mô bình quân mỗi đợt chào bán tăng từ khoảng 406 tỷ đồng lên 6.100 tỷ đồng, phản ánh sự tham gia của những tổ chức phát hành lớn hơn.

Đến cuối tháng 9/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt hơn 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,2% GDP năm 2025; giá trị giao dịch bình quân khoảng 1 tỷ USD. Số tài khoản nhà đầu tư đạt khoảng 13,9 triệu, vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản đặt ra cho năm 2030.

Nhu cầu vốn vượt xa ngân sách

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%; phần còn lại cần huy động từ khu vực tư nhân và nguồn vốn quốc tế. Thị trường chứng khoán được kỳ vọng cung ứng khoảng 5,4 triệu tỷ đồng vốn trung, dài hạn, tương đương hơn 200 tỷ USD và khoảng 14% tổng nhu cầu.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, ông Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu Roland Berger, nhấn mạnh sự cần thiết phải đa dạng hóa các kênh dẫn vốn. Thị trường vốn phát triển theo chiều sâu sẽ góp phần thu hút nguồn tài chính dài hạn, đáp ứng nhu cầu đầu tư sản xuất, hạ tầng và nâng cao năng suất.

Tuy nhiên, cơ cấu nguồn vốn tại Việt Nam vẫn thiếu cân đối. Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV (được Vietnamplus dẫn ngày 19/10/2026), tín dụng ngân hàng chiếm khoảng 48% các kênh dẫn vốn được xem xét, trong khi thị trường chứng khoán chiếm khoảng 6% và trái phiếu doanh nghiệp khoảng 9,4%. Sự phụ thuộc lớn vào tín dụng khiến ngân hàng phải đáp ứng cả nhu cầu vốn trung, dài hạn, đồng thời bảo đảm cân đối kỳ hạn, thanh khoản và an toàn hoạt động. Phát triển thị trường vốn sẽ mở rộng lựa chọn huy động vốn cho doanh nghiệp và giảm áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng.

Hoàn thiện thể chế, hạ tầng và sản phẩm

Về pháp lý, ông Hoàng Văn Thu cho biết, trọng tâm là cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm khơi thông nguồn vốn, nhất là vốn ngoại và vốn dài hạn. Định hướng này gắn với kế hoạch sửa đổi toàn diện Luật Chứng khoán trong những năm tới, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Tại phiên thảo luận Quốc hội sáng 28/10/2026 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính không đồng nghĩa với hạ tiêu chuẩn. Mục tiêu là tháo gỡ rào cản, giảm chi phí tuân thủ nhưng không đánh đổi an toàn hệ thống và quyền lợi nhà đầu tư.

Quy định về điều kiện chào bán cổ phiếu là một ví dụ. Dự thảo mở rộng trường hợp được chào bán đối với doanh nghiệp có báo cáo kiểm toán ngoại trừ, với điều kiện khoản ngoại trừ không ảnh hưởng đến điều kiện chào bán và được xác nhận. Cách tiếp cận này hướng tới tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn kiểm soát chất lượng thông tin.

Về hạ tầng, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến vận hành cho thị trường cơ sở trong quý I hoặc quý II/2027, trên nền hệ thống công nghệ thông tin KRX đã hoạt động từ ngày 5/5/2025. Cùng với đó là định hướng mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin bình đẳng. Bộ Tài chính cũng tiếp tục làm việc với MSCI về xếp hạng thị trường, hướng tới mục tiêu nâng hạng trước năm 2030.

Ở khía cạnh hàng hóa, cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước gắn với niêm yết tiếp tục được thúc đẩy; chính sách cho phép doanh nghiệp FDI đủ điều kiện IPO, niêm yết tại Việt Nam đang được nghiên cứu. Nhiều sản phẩm mới cũng đang được nghiên cứu, gồm hợp đồng quyền chọn chỉ số VN30, sàn giao dịch cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, phái sinh vàng, ETF vàng, chứng chỉ lưu ký và các loại trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh. Tuy nhiên, việc mở rộng sản phẩm cần phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm an toàn và ổn định thị trường.

Đối với cơ sở nhà đầu tư, cần tiếp tục khuyến khích đầu tư qua các quỹ chuyên nghiệp, nghiên cứu ưu đãi thuế cho khoản đầu tư dài hạn vào quỹ mở, mở rộng kênh phân phối chứng chỉ quỹ và tăng cường giáo dục tài chính. Phát triển nhà đầu tư tổ chức sẽ góp phần tạo nền tảng dòng vốn dài hạn ổn định hơn cho thị trường.

Minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn

Quy mô IPO gia tăng cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về trách nhiệm của doanh nghiệp sau chào bán. Tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn”, ông Bùi Ngọc Huyên, Phó trưởng Ban Quản lý chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, tạo thuận lợi cho huy động vốn phải đi đôi với bảo vệ nhà đầu tư, thông qua nâng cao chất lượng thông tin trong hồ sơ chào bán và giám sát việc công bố thông tin, sử dụng vốn sau phát hành.

Từ góc độ thị trường, ông Huỳnh Anh Huy, Giám đốc Phân tích ngành chứng khoán, Công ty Chứng khoán KAFI, đề nghị doanh nghiệp lượng hóa cam kết bằng các chỉ tiêu cụ thể và báo cáo định kỳ. Một số cổ phiếu giảm sâu so với giá IPO cũng khiến nhà đầu tư thận trọng hơn. Vì vậy, hiệu quả của một đợt IPO cần được đánh giá trong cả quá trình sử dụng vốn và hoạt động sau niêm yết, thay vì chỉ ở thời điểm chào bán.

Những thách thức phía trước

Thứ nhất là bối cảnh bên ngoài. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm duy trì ở mức cao, dao động quanh 5,3%, có thể tác động đến chi phí vốn, dòng vốn và tỷ giá.

Thứ hai, nâng hạng mới chỉ là bước khởi đầu, kéo theo yêu cầu cao hơn về minh bạch, khả năng tiếp cận và quản trị rủi ro.

Thứ ba, nguồn nhân lực ngành chứng khoán, đặc biệt tại cơ quan quản lý, cần được bổ sung cả về chất và lượng thông qua chính sách thu hút phù hợp.

Sau 30 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã hình thành cấu trúc tương đối đầy đủ và đạt dấu mốc nâng hạng, tạo nền tảng tham gia sâu hơn vào quá trình huy động vốn cho tăng trưởng. Tuy nhiên, mục tiêu 5,4 triệu tỷ đồng giai đoạn 2026-2030 là phép thử đối với toàn hệ thống, từ thể chế, hạ tầng, chất lượng hàng hóa, nhà đầu tư tổ chức đến quản trị và minh bạch doanh nghiệp.

Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, đi kèm giám sát chặt chẽ và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, thị trường sẽ có thêm điều kiện đảm nhận vai trò lớn hơn trong cơ cấu vốn của nền kinh tế.

Tin bài liên quan