Ngày 30/9/2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 50/2026/TT-NHNN (Thông tư 50), có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Trong bối cảnh phát hành TPDN vẫn tập trung ở kênh riêng lẻ, các quy định mới về an toàn hoạt động ngân hàng có thể tác động đáng kể đến cơ cấu phát hành, chất lượng trái phiếu và dòng vốn trên thị trường.
Năm điểm mới cần lưu ý
Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, tính đến ngày 28/8/2026, tổng giá trị TPDN phát hành đạt gần 349.000 tỷ đồng, trong đó phát hành riêng lẻ đạt 296.000 tỷ đồng, chiếm 85%; phát hành ra công chúng đạt 53.000 tỷ đồng, tương đương 15%. TPDN do các ngân hàng thương mại phát hành chiếm 54% tổng giá trị phát hành toàn thị trường.
Thông tư 50 bổ sung quy định an toàn ngân hàng, tác động trực tiếp đến các ngân hàng với vai trò vừa là nhà đầu tư, vừa là bên cấp tín dụng và tổ chức phát hành TPDN.
Thứ nhất, thiết lập khuôn khổ rõ ràng đối với tín dụng phục vụ đầu tư TPDN.
Theo Điều 10 của Thông tư, ngân hàng chỉ được cấp tín dụng có thời hạn tối đa một năm để khách hàng đầu tư, kinh doanh TPDN, đồng thời phải đáp ứng các tỷ lệ an toàn, duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 3%, tuân thủ quy định về quản lý rủi ro và trích lập dự phòng. Tổng dư nợ cấp tín dụng cho mục đích này không được vượt quá 5% vốn điều lệ hoặc vốn được cấp của ngân hàng.
Thứ hai, bổ sung các trường hợp không được cấp tín dụng.
Các trường hợp này bao gồm cấp tín dụng để đầu tư TPDN chưa niêm yết; đầu tư, kinh doanh trái phiếu do chính ngân hàng hoặc công ty con của ngân hàng phát hành; cấp tín dụng cho khách hàng thuộc diện bị cấm hoặc hạn chế cấp tín dụng, người có liên quan theo Luật Các tổ chức tín dụng; và trường hợp tài sản bảo đảm là trái phiếu do tổ chức tín dụng, bên liên quan hoặc chính doanh nghiệp mà khách hàng vay vốn để mua trái phiếu phát hành.
Các quy định này nhằm hạn chế sở hữu chéo và những cấu trúc giao dịch tiềm ẩn rủi ro.
Thứ ba, điều chỉnh cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR).
Theo cách tính LDR với mức trần 95%, số dư đầu tư TPDN (trừ các trường hợp ngoại lệ) sẽ được loại ra khỏi mẫu số (tổng tiền gửi). Nguồn vốn huy động từ trái phiếu do ngân hàng phát hành chỉ được tính vào mẫu số khi đáp ứng điều kiện về trái phiếu phát hành trong nước được tính vào vốn cấp 2.
Cơ chế này thu hẹp dư địa cho vay của ngân hàng nắm giữ nhiều TPDN thông thường, đồng thời khuyến khích cân đối nguồn vốn phù hợp hơn với cơ cấu tài sản.
Thứ tư, bổ sung TPDN đáp ứng tiêu chí chất lượng vào nhóm tài sản có tính thanh khoản cao (HQLA).
Theo Phụ lục I của Thông tư 50, TPDN đáp ứng các điều kiện về niêm yết, xếp hạng tín nhiệm độc lập và mức biến động giá trong giai đoạn căng thẳng có thể được phân loại vào HQLA cấp 2A hoặc 2B khi tính tỷ lệ khả năng chi trả (LCR).
Thứ năm, chuẩn hóa quản lý TPDN và xác lập lộ trình áp dụng các tỷ lệ thanh khoản theo Basel III.
Số dư đầu tư, nắm giữ TPDN được đưa vào khuôn khổ quản lý các giới hạn, tỷ lệ an toàn tương tự một khoản cấp tín dụng. Về lộ trình, tỷ lệ LCR và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) bắt buộc áp dụng từ ngày 1/10/2028. LCR bắt đầu ở mức 50% và tăng dần lên 100% vào năm 2033; NSFR bắt đầu ở mức 90% và đạt 100% vào năm 2030.
Ngân hàng đáp ứng mức 100% đối với cả hai tỷ lệ có thể được miễn tuân thủ trần LDR 95%, song vẫn phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo quy định.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước có quyền yêu cầu từng ngân hàng áp dụng các hệ số hoặc giới hạn chặt chẽ hơn căn cứ kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát và mức độ rủi ro, theo khoản 5 Điều 1 của Thông tư 50.
Tác động đối với thị trường chứng khoán
Các quy định mới có thể tạo động lực nâng cao chất lượng phát hành, thúc đẩy niêm yết và tăng tính minh bạch của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Thứ nhất, thúc đẩy nhu cầu niêm yết và nâng cao tính công khai.
Hạn chế cấp tín dụng để đầu tư TPDN chưa niêm yết, cùng yêu cầu niêm yết để đáp ứng một trong các tiêu chí HQLA, có thể thúc đẩy doanh nghiệp đưa trái phiếu lên hệ thống giao dịch tập trung, qua đó cải thiện công bố thông tin và thanh khoản thị trường thứ cấp.
Thứ hai, thúc đẩy phân hóa thị trường theo chất lượng tín dụng.
Việc gắn điều kiện xếp hạng tín nhiệm độc lập với khả năng được tính vào HQLA khiến chất lượng tín dụng trở thành tiêu chí tham chiếu rõ nét hơn trong quyết định đầu tư của ngân hàng. Doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững, quản trị minh bạch có thể thuận lợi hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý; ngược lại, các phương án phát hành có mức độ rủi ro cao sẽ chịu sức ép lớn hơn trong việc đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Bloomberg Businessweek Vietnam, khoảng cách để nhiều trái phiếu đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết vẫn còn đáng kể. Vì vậy, quá trình chuyển đổi này cần thời gian và phụ thuộc vào khả năng thích ứng của doanh nghiệp phát hành.
Thứ ba, tạo điều kiện hình thành lực cầu có tính tổ chức từ ngân hàng thương mại.
Việc đưa TPDN chất lượng cao vào HQLA giúp ngân hàng kết hợp mục tiêu đầu tư sinh lời với yêu cầu thanh khoản.
Cơ chế này có thể củng cố vai trò của ngân hàng với tư cách nhà đầu tư tổ chức, qua đó góp phần tạo lực cầu ổn định hơn cho thị trường. Tuy nhiên, do số dư đầu tư TPDN thông thường bị loại khỏi mẫu số LDR, các ngân hàng vẫn phải cân đối giữa lợi suất, yêu cầu thanh khoản và dư địa tăng trưởng tín dụng.
Thứ tư, mở rộng lựa chọn đầu tư đối với trái phiếu ngân hàng.
Trái phiếu ngân hàng đủ điều kiện tính vào vốn cấp 2 vừa góp phần bổ sung vốn tự có, vừa được tính vào mẫu số LDR. Cơ chế này có thể thúc đẩy nguồn cung trái phiếu ngân hàng và mở rộng lựa chọn đầu tư cho các tổ chức tài chính.
Thứ năm, có thể tác động gián tiếp đến nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn.
Một số cổ phiếu thuộc chỉ số VN30, nếu đáp ứng các điều kiện về thanh toán bù trừ tập trung, chủ thể phát hành và mức biến động giá, có thể được tính vào HQLA cấp 2B với hệ số 50%.
Một số lưu ý trong quá trình triển khai
Đối với ngân hàng thương mại, cần rà soát, phân loại danh mục TPDN theo mức độ đáp ứng tiêu chí HQLA, từ đó xây dựng phương án cơ cấu phù hợp với các giới hạn cấp tín dụng và yêu cầu thanh khoản. Đồng thời, cần đầu tư cho hạ tầng công nghệ, chất lượng dữ liệu, hoàn thiện quy định nội bộ và tăng cường kiểm tra sức chịu đựng theo Thông tư số 83/2025/TT-NHNN.
Đối với doanh nghiệp phát hành, cần nâng cao tính minh bạch, duy trì cơ cấu kỳ hạn nợ hợp lý và dòng tiền ổn định để củng cố khả năng thanh toán, niềm tin của nhà đầu tư. Đồng thời, cần đa dạng hóa cơ cấu nhà đầu tư, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Đối với cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính cần phối hợp giám sát chất lượng xếp hạng tín nhiệm, thanh khoản thị trường và việc tuân thủ giới hạn tín dụng; đồng thời bảo đảm tính đồng bộ giữa Thông tư 50 với pháp luật về tổ chức tín dụng, chứng khoán và phát hành, niêm yết trái phiếu.
Thông tư 50 góp phần hoàn thiện khuôn khổ quản trị an toàn ngân hàng theo hướng tiệm cận Basel III, đồng thời tạo động lực nâng cao chất lượng phát hành, thúc đẩy niêm yết và tăng tính minh bạch của thị trường TPDN. Hiệu quả thực thi phụ thuộc vào sự chuẩn bị của ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Nếu được triển khai đồng bộ, các quy định mới có thể giúp TPDN phát huy tốt hơn vai trò huy động vốn trung và dài hạn, giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng.
