Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Allianz: Tổn thất liên quan đến AI mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm

(ĐTCK) Theo Allianz Commercial, số sự cố liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu đã tăng hơn 150% trong hai năm qua. Trong khi các yêu cầu bồi thường bảo hiểm hiện nay chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro, những kịch bản tổn thất có thể lên tới hàng trăm triệu USD do đặc tính rủi ro mang tính hệ thống của AI.

Rủi ro AI lan rộng, tranh chấp pháp lý gia tăng

Trong thông cáo phát hành ngày 19/11, Allianz Commercial cảnh báo việc ứng dụng AI ngày càng rộng rãi trong hoạt động kinh doanh đang làm phát sinh những rủi ro mới và có mối liên hệ chặt chẽ giữa các ngành nghề.

Allianz Commercial cho biết đã ghi nhận các yêu cầu bồi thường bảo hiểm liên quan đến AI với giá trị lên tới hàng triệu euro. Những trường hợp điển hình bao gồm tai nạn được cho là do hệ thống an toàn ứng dụng AI trên phương tiện giao thông bị lỗi và các vụ kiện chứng khoán do cổ đông khởi xướng, cáo buộc lãnh đạo doanh nghiệp công bố thông tin gây hiểu lầm hoặc bỏ sót thông tin liên quan đến AI. Những vụ việc này có thể khiến tổng tổn thất của toàn ngành bảo hiểm lên tới khoảng 100 triệu USD.

Đáng chú ý, các tổn thất đã được xác nhận hiện nay mới chỉ phản ánh một phần mức độ phơi nhiễm rủi ro thực tế, bởi vai trò của AI trong sự cố có thể khó nhận diện, định lượng hoặc xác định trách nhiệm. Một số tổn thất cũng có thể được ghi nhận dưới các nhóm bảo hiểm truyền thống như an ninh mạng, trách nhiệm của giám đốc và cán bộ quản lý (D&O), trách nhiệm sản phẩm hoặc bảo hiểm tội phạm.

Khi AI được tích hợp vào các quy trình hoạt động thường nhật, ngay cả tỷ lệ sai sót nhỏ cũng có thể nhanh chóng dẫn đến số lượng lớn sự cố nghiêm trọng. Đây là một trong những lý do AI tăng từ vị trí thứ 10 lên vị trí thứ 2 trong Allianz Risk Barometer 2026, mức tăng thứ hạng cao nhất so với năm trước trong tất cả các nhóm rủi ro. Mặc dù dữ liệu yêu cầu bồi thường hiện tại chưa xếp AI vào nhóm 20 nguyên nhân gây tổn thất hàng đầu đối với các doanh nghiệp bảo hiểm thương mại, đây vẫn là rủi ro được các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao đặc biệt quan tâm.

Báo cáo phân loại tổn thất liên quan đến AI thành bốn nhóm. Thứ nhất là tổn thất trực tiếp do AI gây ra, khi hệ thống AI đưa ra hành động, quyết định, khuyến nghị hoặc kết quả không chính xác dẫn đến thiệt hại.

Thứ hai là tổn thất liên quan đến AI, khi AI là yếu tố có ảnh hưởng đáng kể nhưng thiệt hại phát sinh từ những vấn đề rộng hơn về hoạt động kinh doanh, quản trị, pháp lý, uy tín hoặc bên thứ ba, chẳng hạn cáo buộc doanh nghiệp thổi phồng năng lực AI.

Thứ ba là tổn thất được AI thúc đẩy hoặc khuếch đại, như tấn công mạng, deepfake và gian lận.

Cuối cùng là tổn thất do phụ thuộc vào AI, khi sự cố ban đầu không bắt nguồn từ AI nhưng việc phụ thuộc vào các quy trình ứng dụng công nghệ này và thiếu phương án dự phòng khiến thời gian hoặc chi phí tổn thất gia tăng.

Số liệu từ MIT AI Risk Initiative cho thấy, số sự cố liên quan đến AI được ghi nhận tăng từ 179 vụ năm 2023 lên 307 vụ năm 2024 và 453 vụ năm 2025, tương đương mức tăng hơn 150% trong hai năm. Các tranh chấp tập trung vào vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền, xâm phạm quyền riêng tư dữ liệu, sử dụng, xử lý hoặc lưu giữ dữ liệu trái phép, thông tin sai lệch do AI tạo ra (hallucination), phân biệt đối xử, thiên kiến và các vấn đề môi trường…

Một lĩnh vực đang nổi lên là bảo hiểm trách nhiệm của giám đốc và cán bộ quản lý (D&O). Tình trạng AI-washing, tức phóng đại hoặc trình bày sai lệch về năng lực AI, cũng như những trường hợp doanh nghiệp không dự liệu và công bố đầy đủ các tác động bất lợi của AI, đang dẫn đến các vụ kiện và thông báo yêu cầu bồi thường bảo hiểm. Tính đến tháng 8/2026, tại Mỹ đã có 22 vụ kiện tập thể liên quan đến chứng khoán có yếu tố AI được khởi xướng trong năm, so với 16 vụ trong cả năm 2025 và 7 vụ năm 2023. Xu hướng gia tăng này chưa cho thấy dấu hiệu chững lại.

AI vừa là nguồn rủi ro, vừa là công cụ phòng ngừa

Ở chiều ngược lại, Allianz đánh giá AI cũng có thể trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu. Phân tích dữ liệu bồi thường của Allianz Commercial cho thấy, các tổ chức sử dụng công cụ phòng ngừa và phát hiện rủi ro ứng dụng AI có chi phí tổn thất do vi phạm dữ liệu và gián đoạn hoạt động kinh doanh thấp hơn đáng kể.

Đáng chú ý, chi phí của một cuộc tấn công mã độc tống tiền (ransomware) được tăng cường bằng AI, nếu tiến triển đến mức đánh cắp và mã hóa dữ liệu, có thể cao gấp 1.000 lần so với một sự cố được phát hiện và ngăn chặn ngay từ giai đoạn đầu. AI cũng có thể được ứng dụng trong phát hiện gian lận theo thời gian thực, bảo trì dự đoán, giám sát chuỗi cung ứng và giám sát tuân thủ, qua đó giúp doanh nghiệp nhận diện các giao dịch đáng ngờ, nguy cơ hỏng hóc thiết bị, gián đoạn chuỗi cung ứng và những vi phạm tiềm ẩn trước khi chúng dẫn đến tổn thất lớn hơn.

Ông Michael Daum, Trưởng trung tâm chuyên môn về rủi ro và bồi thường AI của Allianz Commercial, nhận định, những tổn thất liên quan đến AI được xác nhận hiện nay gần như mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Nhiều sự cố vẫn chưa được phát hiện, tạo ra khoảng trống đáng kể trong việc nhận diện mức độ phơi nhiễm rủi ro. Quy mô thực sự của rủi ro AI sẽ ngày càng bộc lộ rõ theo thời gian, trong khi tổn thất thường xuất hiện chậm hơn so với thời điểm rủi ro hình thành. Vì vậy, một làn sóng yêu cầu bồi thường bảo hiểm liên quan đến AI trong tương lai đang dần hình thành.

Allianz cho rằng, các doanh nghiệp cần sớm đưa rủi ro AI vào chương trình quản trị và hoạch định khả năng chống chịu, với cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng, biện pháp kiểm soát phù hợp, sự giám sát của con người và các phương án dự phòng khả thi. Doanh nghiệp bảo hiểm cũng có vị thế thuận lợi để khai thác dữ liệu bồi thường mới phát sinh, làm rõ tác động thực tế của rủi ro AI đối với hoạt động kinh doanh và hỗ trợ khách hàng điều chỉnh chiến lược quản trị rủi ro.

Tin bài liên quan