RAM (bộ nhớ lưu trữ tạm thời) là linh kiện cốt lõi trong hầu hết các thiết bị điện tử hiện đại. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư mạnh vào hạ tầng AI đang khiến nhu cầu chip nhớ tăng vọt, tạo ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung trên toàn cầu. Cuộc cạnh tranh giành chip nhớ giữa các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Nvidia, AMD và Google đang đẩy giá linh kiện đi lên và làm gia tăng áp lực chi phí đối với ngành điện tử tiêu dùng.
Tuần qua, Apple đã thông báo tăng giá MacBook và iPad, đồng thời để ngỏ khả năng sẽ có thêm những đợt tăng giá trong tương lai khi viện dẫn tình trạng thiếu hụt bộ nhớ là một thách thức chưa từng có.
Chi phí bộ nhớ
Theo nghiên cứu công bố hồi tháng 2 của Gartner, chi phí chip nhớ tăng mạnh được dự báo sẽ khiến lượng máy tính cá nhân (PC) xuất xưởng trên toàn cầu giảm 10,4% và lượng điện thoại thông minh xuất xưởng giảm 8,4% trong năm 2026. Gartner cũng dự báo giá bán PC sẽ tăng 17%, trong khi giá điện thoại thông minh sẽ tăng 13% so với mức của năm 2025.
"Điều khác biệt trong lần tăng giá chip nhớ này so với những giai đoạn trước là mức độ tăng giá lớn hơn rất nhiều…Yếu tố thứ hai là khoảng thời gian giá duy trì ở mức cao. Có vẻ như phải tới cuối năm 2027 chúng ta mới có thể chứng kiến giá quay trở lại trạng thái bình thường hơn”, Ranjit Atwal, Giám đốc phân tích cấp cao tại Gartner cho biết.
Mặc dù việc tăng giá có thể không thể hiện ngay lập tức tại các cửa hàng bán lẻ, nhưng việc cầu vượt quá nguồn cung là điều không thể tránh khỏi. Một số nhà bán lẻ đã đẩy mạnh việc nhập hàng trong quý I trước dự đoán giá tăng cao, nhưng sự dự phòng đó chỉ có thể kéo dài trong một thời gian nhất định.
Theo ông Atwal, tác động của đợt tăng giá thiết bị điện tử hiện nay có thể chưa ngay lập tức làm thay đổi hành vi tiêu dùng. Do chu kỳ thay thế laptop và các thiết bị công nghệ thường kéo dài nhiều năm, người dùng khó nhận biết rõ mức tăng giá so với lần mua trước. Tuy nhiên, khi giá bán tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, nhu cầu nâng cấp thiết bị có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Khách hàng vẫn đang duy trì chi tiêu
Bất chấp áp lực chi phí từ thị trường chip nhớ, nhà bán lẻ điện tử tiêu dùng lớn nhất Mỹ là Best Buy cho biết nhu cầu mua sắm thiết bị công nghệ của người tiêu dùng vẫn duy trì tích cực. Các chuyên gia đánh giá những nhà bán lẻ quy mô lớn có khả năng chống chịu tốt hơn trước làn sóng tăng giá linh kiện nhờ sức mạnh đàm phán với các nhà cung cấp và lợi thế về thị phần.
Anthony Chukumba, chuyên gia phân tích tại Loop Capital nhận định rằng các nhà bán lẻ quy mô lớn như Best Buy sẽ có vị thế thuận lợi hơn các đối thủ nhỏ nhờ thị phần lớn hơn. Khi các nhà cung cấp tìm cách chuyển chi phí gia tăng sang khách hàng, các nhà bán lẻ lớn sẽ có nhiều “đòn bẩy” hơn để tránh tăng giá càng lâu càng tốt.
Bên cạnh đó, nhà phân tích Chukumba cho rằng tác động lâu dài của chi phí bộ nhớ sẽ không đáng kể như hiện tại.
"Vì công nghệ luôn không ngừng phát triển và ngày càng rẻ hơn theo thời gian, nên dù giá chip nhớ đang tăng và tạo ra áp lực chi phí, nhưng nếu chúng ta mua một thiết bị mới hôm nay so với sản phẩm tương đương cách đây một hoặc hai năm, thiết bị đó vẫn sẽ có năng lực vượt trội hơn rất nhiều. Người tiêu dùng thường cũng không nhận ra sự khác biệt về chi phí này”, ông cho biết thêm.
Thiếu hụt và tăng giá
Tuy nhiên, những rủi ro rộng hơn do tình trạng thiếu hụt chip nhớ gây ra có thể dẫn đến những thách thức.
Theo ông Atwal, chi phí tăng cao có thể khiến người tiêu dùng sử dụng thiết bị hiện có lâu hơn, dẫn đến những thay đổi cơ bản trong chu kỳ nâng cấp sản phẩm như điện thoại thông minh.
"Người tiêu dùng sẽ phải thỏa hiệp về những gì họ thực sự cần, và các nhà sản xuất cũng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thúc đẩy các tính năng AI. Những tính năng này vốn phụ thuộc vào phần cứng mạnh hơn và thường được bán với mức giá cao hơn”, ông cho biết.
Trong khi đó, các hiệp hội bán lẻ Mỹ đang gia tăng sức ép lên chính quyền khi cảnh báo tình trạng thiếu hụt chip nhớ phục vụ AI có thể đẩy giá nhiều mặt hàng điện tử tiêu dùng tăng mạnh trong thời gian tới. Theo các tổ chức này, tác động của sự mất cân đối cung cầu đã bắt đầu lan sang thị trường bán lẻ và có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu không có biện pháp xử lý kịp thời.
Các tổ chức đã kêu gọi chính phủ hợp tác với các nhà sản xuất chip nhớ và người mua chip để “bảo vệ người tiêu dùng, người lao động và các doanh nghiệp thuộc mọi quy mô khỏi những thiệt hại”.
Jon Gold, Phó chủ tịch phụ trách chuỗi cung ứng và chính sách hải quan của Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia của Mỹ (NRF) cho rằng xu hướng này có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt thiết bị điện tử tiêu dùng, bên cạnh nguy cơ tăng giá.
“Các nhà bán lẻ chỉ có thể chịu đựng được một mức độ tác động nhất định, vì vậy họ phải hợp tác với các nhà cung cấp một cách tốt nhất có thể để cố gắng giảm thiểu việc tăng giá và tác động mà điều đó gây ra cho người tiêu dùng…Nhưng tác động lớn hơn là sự thiếu hụt các chip nhớ đó, có thể dẫn đến thiếu hụt sản phẩm”, ông cho biết.
Nếu người tiêu dùng bắt đầu giữ thiết bị hiện tại lâu hơn do giá tăng và sự chênh lệch chi phí nâng cấp, điều đó sẽ ảnh hưởng đến cả nhà bán lẻ và nhà cung cấp khi thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng trì trệ.
"Đáng tiếc là đây lại là một yếu tố phức tạp nữa đối với các nhà bán lẻ và các doanh nghiệp đang xây dựng kế hoạch dài hạn hoặc ký kết các hợp đồng trước từ 6, 9 đến 12 tháng…Tình hình rất phức tạp và khó lường, đồng thời tạo thêm áp lực cho cả các nhà bán lẻ lẫn nhà sản xuất", ông Jon Gold cho biết thêm.
