Bà Phí Hương Nga, Trưởng ban Ban Thống kê công nghiệp và xây dựng (Cục Thống kê, Bộ Tài chính)
Bà đánh giá thế nào về tốc độ tăng trưởng IIP 10 tháng của năm nay?
Kết quả sản xuất công nghiệp 10 tháng năm 2026 cho thấy đà tăng trưởng tích cực tiếp tục được duy trì và có sự cải thiện so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, IIP tháng 10 tăng 2,3% so với tháng trước và tăng 15% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 10 tháng, IIP tăng 12,4%, cao hơn nhiều so với mức tăng 8,3% và 9,2% của cùng kỳ năm 2024 và 2025. Tôi muốn nói thêm rằng, IIP là chỉ tiêu phản ánh biến động giá trị sản phẩm công nghiệp sản xuất ra trong kỳ, đã loại trừ yếu tố biến động giá cả và chi phí đầu vào. Vì vậy, mức tăng 12,4% phản ánh sự mở rộng thực chất về sản lượng hiện vật của ngành công nghiệp, chứ không phải mức tăng do giá nguyên vật liệu hay chi phí sản xuất tăng lên.
Số liệu thống kê công nghiệp cho thấy đà tăng trưởng diễn ra trên diện rộng, có sự đóng góp tích cực từ nhiều ngành công nghiệp trụ cột. Bên cạnh ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học..., nhiều ngành công nghiệp nền tảng khác cũng đạt tốc độ tăng trưởng khá cao như sản xuất kim loại, bảo dưỡng và lắp đặt máy móc, thiết bị, sản xuất đồ uống, sản xuất xe có động cơ, sản xuất sản phẩm từ cao su và plastic, sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại...
Theo bà, đâu là động lực tăng trưởng chủ yếu?
Bức tranh công nghiệp 10 tháng năm nay ghi nhận sự tăng trưởng đồng bộ trên cả 4 ngành công nghiệp cấp I, gồm: chế biến, chế tạo; sản xuất và phân phối điện; cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải; khai khoáng. Đặc biệt, IIP tăng ở 33/34 địa phương trên cả nước.
Xét theo ngành công nghiệp cấp I, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực chủ yếu, với mức tăng 13%; ngành khai khoáng tăng 7,1%; sản xuất và phân phối điện tăng 10,6%; ngành cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 9,2%. Trong khi đó, cùng kỳ năm 2025, các ngành công nghiệp cấp I này tăng tương ứng 10,4%; 0,2%; 6,6% và 8,5%.
Như vậy, tăng trưởng công nghiệp không chỉ dựa vào một ngành riêng lẻ, mà có sự đóng góp của cả 4 ngành công nghiệp cấp I. Tuy nhiên, mức độ đóng góp có sự khác biệt rõ rệt, trong đó chế biến, chế tạo vẫn là trụ cột quan trọng nhất. Một điểm đáng chú ý là tốc độ tăng của ngành chế biến, chế tạo trong 10 tháng năm nay cao hơn rất nhiều so với mức tăng 10,4% của cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy năng lực sản xuất của khu vực công nghiệp đang được mở rộng, đồng thời phản ánh sự phục hồi và gia tăng đơn hàng ở nhiều ngành sản xuất.
Nếu nhìn sâu hơn vào cơ cấu ngành, có thể thấy không chỉ điện tử, mà nhiều ngành công nghiệp truyền thống cũng đang tăng trưởng khá mạnh, thưa bà?
Theo số liệu vừa được Cục Thống kê công bố, tăng trưởng công nghiệp không chỉ tập trung ở nhóm sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học, mà có sự đóng góp tích cực của nhiều ngành công nghiệp cấp II.
Cụ thể, sản xuất kim loại tăng 25,6%, cao hơn đáng kể mức tăng 14,1% của cùng kỳ năm trước. Sản xuất đồ uống tăng 17,5%, trong khi cùng kỳ năm 2025 chỉ tăng 4,1%. Sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 15,2%, gần gấp đôi so với mức tăng 8,2% của 10 tháng năm 2025; sản xuất xe có động cơ tăng 14,6%; sản phẩm từ cao su và plastic tăng 13,6%; chế biến thực phẩm tăng gần 13%. Một số ngành sản xuất khác cũng duy trì tốc độ tăng 2 con số như sản xuất phương tiện vận tải; sản xuất giường, tủ, bàn, ghế; sản phẩm từ khoáng phi kim loại; chế biến gỗ và sản xuất sản phẩm từ gỗ...
Đặc biệt, một số sản phẩm công nghiệp chủ lực đạt mức tăng khá cao. Máy tính bảng tăng 36,6%; xe máy tăng 26,8%; máy tính xách tay tăng gần 26%; ô tô tăng trên 25%; thép cán tăng 24%; thép thanh, thép góc và thủy - hải sản chế biến cùng tăng 22,5%. Đây là những sản phẩm phản ánh khá rõ sự mở rộng sản lượng ở cả nhóm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế tạo và công nghiệp phục vụ tiêu dùng. Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng vẫn có những điểm chưa đồng đều. Chỉ số IIP của ngành sản xuất da và các sản phẩm có liên quan chỉ tăng 4,3%; khai thác than cứng và than non giảm 0,6%. Một số sản phẩm như bột ngọt, phân hỗn hợp NPK, tivi và khí hóa lỏng LPG cũng ghi nhận mức giảm so với cùng kỳ.
Xét theo địa phương, IIP 10 tháng tăng ở hầu hết các tỉnh, thành phố, ngoại trừ Sơn La giảm 5%. Điều này cho thấy tăng trưởng công nghiệp tiếp tục lan tỏa trên phạm vi rộng, mặc dù kết quả giữa các địa phương còn khác nhau, phụ thuộc vào cơ cấu ngành, năng lực sản xuất và tình hình hoạt động của các doanh nghiệp trên địa bàn.
Có thể nói, điểm đáng chú ý trong bức tranh công nghiệp năm nay là sự tăng trưởng không chỉ đến từ một vài ngành có quy mô lớn, mà còn có sự tham gia của nhiều ngành sản xuất nền tảng. Đây là điều kiện thuận lợi để củng cố năng lực sản xuất và duy trì đà tăng trưởng công nghiệp trong thời gian tới.
Lao động trong các doanh nghiệp công nghiệp tại thời điểm ngày 1/10/2026 tăng 3,2% so với cùng kỳ năm trước. Bà đánh giá thế nào về diễn biến này trong mối tương quan với tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp?
Số liệu lao động cho thấy nhu cầu sử dụng nhân lực trong doanh nghiệp công nghiệp tiếp tục được cải thiện cùng với đà tăng trưởng sản xuất. Tại thời điểm ngày 1/10/2026, số lao động đang làm việc trong ngành công nghiệp tăng 0,8% so với tháng trước và tăng 3,2% so với cùng thời điểm năm trước. Xét theo ngành, lao động trong ngành chế biến, chế tạo tăng 3,4%; ngành cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 3,9%; sản xuất và phân phối điện tăng 1,8%. Riêng lao động trong ngành khai khoáng giảm 2,3%.
Đáng chú ý, mức tăng lao động thấp hơn tốc độ tăng của IIP. Tuy nhiên, 2 chỉ tiêu này có phạm vi và cách tính khác nhau: một chỉ tiêu phản ánh sản lượng sản xuất, chỉ tiêu còn lại phản ánh số lao động tại một thời điểm, nên không thể chỉ dựa vào chênh lệch tốc độ tăng để kết luận ngay về năng suất lao động hoặc mức độ sử dụng lao động của doanh nghiệp. Sản lượng công nghiệp tăng nhanh hơn tốc độ tăng số lượng lao động có thể được lý giải là doanh nghiệp khai thác tốt hơn công suất máy móc, thiết bị, cải tiến quy trình sản xuất và ứng dụng công nghệ.
Điều quan trọng là tăng trưởng sản xuất cần đi cùng với việc nâng cao chất lượng việc làm, năng suất và thu nhập của người lao động. Các doanh nghiệp cũng cần chú trọng đào tạo, nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình hiện đại hóa sản xuất.
Hoạt động sản xuất, kinh doanh tăng trưởng tích cực, nhưng số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể lại tăng so với cùng kỳ. Thưa bà, đây có phải là nghịch lý?
Đây là một vấn đề đáng quan tâm khi đánh giá sức khỏe của nền kinh tế và khu vực doanh nghiệp. Thực tế, tăng trưởng của các chỉ tiêu sản xuất, đầu tư và thương mại không đồng nghĩa với việc tất cả doanh nghiệp đều có điều kiện hoạt động thuận lợi. Mức độ hưởng lợi từ tăng trưởng phụ thuộc vào quy mô, lĩnh vực hoạt động, năng lực tài chính, khả năng tiếp cận thị trường và vị trí của từng doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
Trong 10 tháng năm 2026, cả nước có gần 162.300 doanh nghiệp thành lập mới và 81.400 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên con số 243.600 doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, có gần 92.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh và hơn 33.700 doanh nghiệp chờ làm thủ tục giải thể. Đặc biệt, có gần 56.300 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 109,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Cần phân biệt rõ các trạng thái này. Doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn chưa đồng nghĩa với việc chấm dứt hoạt động vĩnh viễn. Doanh nghiệp chờ làm thủ tục giải thể cũng khác với doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể. Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào một chỉ tiêu tăng mạnh để kết luận toàn bộ khu vực doanh nghiệp đang suy yếu.
Số lượng doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng cao trong kỳ cũng có thể liên quan đến quá trình rà soát, chuẩn hóa dữ liệu đăng ký doanh nghiệp và mã số thuế, qua đó phản ánh đầy đủ hơn tình trạng thực tế của khu vực doanh nghiệp. Rất nhiều doanh nghiệp đã không còn tồn tại trên thực tế nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống đăng ký kinh doanh, vẫn còn mã số thuế. Việc làm sạch mã số thuế đã tạo điều kiện chấm dứt sự tồn tại trên lý thuyết của hàng loạt doanh nghiệp, làm sạch môi trường kinh doanh, tạo điều kiện cho chủ doanh nghiệp tiếp tục tham gia vào thị trường.
